Cựu chỉ huy quân Serb tại Bosnia Ratko Mladic qua đời ở tuổi 84

Ratko Mladic, cựu chỉ huy quân đội Serb tại Bosnia, bị kết án tù chung thân vì tội diệt chủng ở Srebrenica và các tội ác chiến tranh khác, đã chết trong tù tại The Hague, Hà Lan, hưởng thọ 84 tuổi. Ông là một trong những chỉ huy quân sự khét tiếng nhất trong các cuộc chiến tranh sau khi Nam Tư tan rã.

Trước đó trong năm nay, Serbia đã đề nghị cho phép Mladic được điều trị y tế bên ngoài nhà tù, với lý do tình trạng sức khỏe của ông "nghiêm trọng". Tuy nhiên, Cơ chế thường trực quốc tế của Liên Hợp Quốc cho các tòa án hình sự cho biết Mladic đang được chăm sóc y tế đầy đủ trong thời gian giam giữ.

Vụ diệt chủng Srebrenica

Phần khét tiếng nhất trong di sản tội ác của Mladic gắn liền với vụ diệt chủng ở Srebrenica, phía đông Bosnia và Herzegovina, gần biên giới với Serbia. Tháng 7/1995, lực lượng Serb tại Bosnia dưới quyền chỉ huy của Mladic đã chiếm được Srebrenica, dù nơi này được Liên Hợp Quốc tuyên bố là "vùng an toàn".

Trong những ngày sau đó, hơn 8.000 người Hồi giáo Bosnia (Bosniak), gồm đàn ông và nam thanh niên, đã bị lực lượng của Mladic sát hại. Một số thường dân bị bắt và xử tử tại các địa điểm trong và xung quanh Srebrenica, số khác bị giết khi cố chạy qua rừng để đến vùng do quân đội Bosnia kiểm soát.

Thi thể các nạn nhân được tìm thấy trong nhiều ngôi mộ tập thể, nhiều người được nhận dạng nhiều năm sau chiến tranh. Khoảng 1.000 nạn nhân vẫn chưa được tìm thấy. Các tòa án quốc tế xác định vụ thảm sát này là tội ác diệt chủng.

Sự nghiệp quân sự

Mladic sinh ra tại làng Bozanovici gần Kalinovik, cách thủ đô Sarajevo khoảng 40 km về phía nam. Ông bắt đầu sự nghiệp trong Quân đội nhân dân Nam Tư và dần thăng tiến trong cơ cấu chỉ huy.

Khi Bosnia và Herzegovina tuyên bố độc lập khỏi Nam Tư vào mùa xuân năm 1992, người Serb tại Bosnia thành lập cơ cấu chính trị và quân sự riêng, tuyên bố thành lập Republika Srpska, kiểm soát khoảng một nửa lãnh thổ Bosnia lúc đó. Tháng 5/1992, Mladic được bổ nhiệm làm chỉ huy quân đội Republika Srpska.

Trong hơn ba năm rưỡi tiếp theo, ông tìm cách chiếm các vùng lãnh thổ do quân đội Bosnia kiểm soát, bao gồm cả thủ đô Sarajevo. Tòa án quốc tế xác định Mladic chịu trách nhiệm về chiến dịch khủng bố dân thường Sarajevo, bắt cóc lính gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc và các tội ác khác.

Cuộc vây hãm Sarajevo

Sarajevo bị lực lượng Serb bao vây gần 44 tháng. Từ các vị trí trên đồi xung quanh, họ bắn phá thành phố và dùng súng bắn tỉa nhằm vào người dân. Hơn 11.500 người thuộc mọi sắc tộc đã thiệt mạng, nhiều người khác bị thương hoặc phải rời bỏ nhà cửa.

Cuộc vây hãm này được xem là một trong những cuộc vây hãm thủ đô dài nhất trong lịch sử hiện đại.

Truy bắt và kết án

Sau khi chiến tranh kết thúc năm 1995, Mladic trốn tránh bắt giữ gần 16 năm, trở thành một trong những tội phạm chiến tranh bị truy nã gắt gao nhất châu Âu. Ông bị bắt tại Serbia vào tháng 5/2011 trong một ngôi nhà của người thân ở làng Lazarevo, gần Zrenjanin.

Việc bắt giữ Mladic là một trong những điều kiện quan trọng để Serbia tiến gần hơn tới Liên minh châu Âu. Sau khi bị dẫn độ tới The Hague, phiên tòa của ông diễn ra trước Tòa án Hình sự quốc tế cho Nam Tư cũ. Năm 2017, tòa tuyên ông tù chung thân.

Di sản gây tranh cãi

Mladic vẫn nhận được sự ủng hộ trong một bộ phận dư luận và giới chính trị tại Serbia, cũng như vùng Republika Srpska. Tranh tường vẽ hình ông vẫn xuất hiện ở một số nơi, và một số người coi ông là anh hùng quân sự thay vì tội phạm chiến tranh.

Việc phủ nhận vụ diệt chủng Srebrenica và tôn vinh tội phạm chiến tranh vẫn là vấn đề nghiêm trọng. Theo Trung tâm Tưởng niệm Srebrenica, trong quý đầu năm 2026 ghi nhận 149 vụ công khai phủ nhận vụ diệt chủng, tăng so với 99 vụ trong năm 2025. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết vào tháng 5/2024 lấy ngày 11/7 làm Ngày Quốc tế Tưởng niệm vụ diệt chủng Srebrenica 1995.