Colombia bầu cử tổng thống trong bóng đen bạo lực chính trị gia tăng

Cuộc bầu cử tổng thống Colombia diễn ra vào Chủ nhật (1/6) là cuộc đua sít sao giữa các ứng cử viên cánh tả và cánh hữu, với những đề xuất đối lập nhau về cách giải quyết cuộc xung đột vũ trang nội bộ kéo dài hàng thập kỷ. Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh bạo lực chính trị gia tăng, đạt mức cao nhất trong một thập kỷ.

Một trong những nạn nhân của bạo lực gần đây là Mateo Pérez Rueda, 24 tuổi, một sinh viên chính trị học và cũng là phóng viên của tạp chí kỹ thuật số độc lập El Confidente. Ngày 4/5, anh tới Briceño, tỉnh Antioquia, để đưa tin về cuộc xung đột kéo dài giữa quân đội, lực lượng bán quân sự và các nhóm ly khai của Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (Farc). Ngày hôm sau, anh mất liên lạc với gia đình. Sau ba ngày tìm kiếm, thi thể của anh được tìm thấy, và anh đã bị một nhóm ly khai Farc (Mặt trận 36) bắt cóc, tra tấn và giết hại.

Câu chuyện của Rueda là một biểu tượng cho làn sóng bạo lực chính trị gia tăng, vốn đã trở thành vấn đề trung tâm của cuộc bầu cử. Xung đột vũ trang kéo dài hàng thập kỷ ở Colombia đã cướp đi gần nửa triệu sinh mạng.

Tổng thống đương nhiệm Gustavo Petro, không thể tái tranh cử theo hiến pháp, đã ủng hộ Thượng nghị sĩ cánh tả Iván Cepeda, 63 tuổi, người đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận. Cepeda được coi là kiến trúc sư của kế hoạch “hòa bình tổng thể” của chính phủ, nhằm ký các thỏa thuận giải trừ vũ khí với tất cả các nhóm tội phạm. Nhiều chuyên gia an ninh đánh giá kế hoạch này thất bại, khi các nhóm vũ trang đã lợi dụng lệnh ngừng bắn tạm thời để tiếp tục mở rộng, nhưng Cepeda vẫn cam kết theo đuổi.

Hai đối thủ chính là luật sư cực hữu Abelardo de la Espriella, 47 tuổi, và Thượng nghị sĩ cánh hữu Paloma Valencia, 48 tuổi. Họ hứa hẹn sẽ quay trở lại chiến tranh tổng lực ngay khi nhậm chức. Trong chiến dịch tranh cử, các cuộc tấn công của du kích, giết người, bắt cóc, di dời cưỡng bức và thảm sát gia tăng.

Bạo lực được coi là lời nhắc nhở rằng thỏa thuận hòa bình lịch sử năm 2016 giữa chính phủ và phần lớn Farc, dù đã làm giảm đáng kể bạo lực trong nhiều năm, nhưng không chấm dứt được hoàn toàn. Các chính quyền sau đó thực hiện thỏa thuận một cách chậm chạp, trong khi một số phe phái Farc và các nhóm nổi dậy khác từ chối ký kết và ngày càng lớn mạnh.

Jorge Rueda, anh họ của nạn nhân Mateo, cho biết: “Ở Antioquia, chiến tranh chưa bao giờ kết thúc. Chiến tranh giờ đây là cuộc chiến về buôn bán ma túy và khai thác vàng bất hợp pháp”. Chỉ riêng hôm thứ Hai (26/5), hơn 50 người, trong đó có nhiều trẻ em và thanh thiếu niên bị ép buộc gia nhập, đã thiệt mạng trong các cuộc đụng độ giữa hai nhóm ly khai Farc.

Tuy nhiên, Alejandro Chala, nhà nghiên cứu tại Quỹ Hòa bình và Hòa giải, lập luận rằng bạo lực hiện nay tập trung về mặt lãnh thổ nhiều hơn, chủ yếu ở các khu vực có các tuyến đường kinh tế bất hợp pháp. Tỷ lệ giết người hiện chỉ khoảng 26 trên 100.000 dân, giảm nhiều so với mức đỉnh 80 trên 100.000 dân trước thỏa thuận hòa bình. “Nó tạo ra nhiều tiếng vang trên truyền thông, nhưng không có tầm ảnh hưởng quốc gia như trước”, ông nói.

Trong khi Valencia theo đuổi đường lối “an ninh tổng thể” dưới sự dẫn dắt của cựu Tổng thống Álvaro Uribe, người có thời kỳ cầm quyền bị tai tiếng vì các vụ “dương tính giả” (giết hại dân thường và dựng hiện trường giả làm phiến quân), thì Espriella lại theo đuổi phong cách “cứng rắn” kiểu El Salvador. Espriella, một luật sư hình sự và doanh nhân triệu phú, ngưỡng mộ Donald Trump và Nayib Bukele. Ông hứa xây dựng 10 “siêu nhà tù” an ninh tối cao. Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn chưa ủng hộ Espriella, có thể vì quá khứ của ông này từng là luật sư cho Álex Saab, người được coi là trùm tài chính của chế độ Nicolás Maduro tại Venezuela.

Sandra Borda Guzmán, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học los Andes, cho rằng Washington có thể không muốn can thiệp vì những can thiệp trước đây thường phản tác dụng. Bà nhận định: “Những cuộc tấn công của ông Trump vào Tổng thống Petro, gọi ông là ‘kẻ buôn bán ma túy’, cuối cùng lại làm tăng sự nổi tiếng của ông Petro”.

Hiện tại, Iván Cepeda vẫn dẫn đầu các cuộc thăm dò, với Valencia đứng thứ hai, nhưng Espriella đang vượt lên. Nếu không có ứng viên nào giành được quá nửa số phiếu, vòng hai sẽ được tổ chức vào ngày 21/6. Dù mất người cháu, Jorge Rueda vẫn tin rằng Colombia đang tiến bộ: “Tôi có thể nói điều gì đó khác vì tức giận, nhưng từ trái tim tôi tin rằng Colombia đã được cải thiện rất nhiều trong những năm qua, mang đến cơ hội tốt hơn cho thanh niên để họ không tham gia xung đột vũ trang. Tuy nhiên, vẫn có những vùng miền chưa bao giờ được cải thiện”.