Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Ai Cập lần đầu sau một thập kỷ

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang có chuyến thăm Ai Cập lần đầu tiên sau một thập kỷ, khi Cairo tìm cách tăng cường quan hệ kinh tế và quân sự với Bắc Kinh trong khi vẫn duy trì mối quan hệ lâu dài với Washington.

Chuyến thăm kéo dài ba ngày, bắt đầu từ tối thứ Ba (theo giờ địa phương), bao gồm các cuộc hội đàm với Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi. Nội dung dự kiến tập trung vào xung đột khu vực và các tác động đến an ninh thương mại hàng hải, cũng như mở rộng đầu tư của Trung Quốc tại Ai Cập. Hai nước dự kiến ký các thỏa thuận kinh tế trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, giao thông vận tải và sản xuất.

Chuyến thăm đánh dấu 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Ai Cập và Trung Quốc. Truyền thông nhà nước Ai Cập đưa tin ông Tập kêu gọi hai nước "mở rộng phạm vi hợp tác thực chất", trong khi Tổng thống el-Sisi ca ngợi đầu tư của Trung Quốc vào Ai Cập và nhắc lại sự ủng hộ của Cairo đối với lập trường của Bắc Kinh về Đài Loan.

Hợp tác quân sự ngày càng quan trọng

Hợp tác quân sự là một phần ngày càng quan trọng trong mối quan hệ song phương. Hồi tháng 8, Ai Cập và Trung Quốc đã tổ chức cuộc tập trận không quân chung với sự tham gia của tiêm kích J-16 của Trung Quốc và tiêm kích Rafale do Pháp sản xuất của Ai Cập. Đây là lần đầu tiên J-16 tham gia tập trận chiến đấu cùng Rafale.

Ý nghĩa của chuyến thăm cấp nhà nước

Chuyến thăm của ông Tập nêu bật nỗ lực của Bắc Kinh nhằm mở rộng ảnh hưởng tại khu vực mà Mỹ đã là cường quốc quân sự thống trị trong nhiều thập kỷ. Ai Cập là đồng minh then chốt của Washington tại Trung Đông và là nước nhận viện trợ quân sự lớn thứ hai từ Mỹ.

Giới phân tích cho rằng cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh bất ổn địa chính trị đáng kể, bao gồm chiến tranh Gaza, xung đột Mỹ-Israel với Iran, và sự gián đoạn ở Biển Đỏ do lực lượng Houthi ở Yemen nhắm vào các tàu liên quan đến Saudi Arabia. Những diễn biến này đặt ra câu hỏi về độ bền của trật tự khu vực do Mỹ dẫn dắt hiện nay.

Rob Geist Pinfold, giảng viên an ninh quốc tế tại Đại học King's College London, nhận định với Al Jazeera: "Trung Quốc đang cố gắng định vị mình là một bên kinh tế và ngoại giao ngày càng quan trọng trong môi trường đó, đặc biệt là đối trọng với Mỹ, như một bên khu vực có trách nhiệm và ít can thiệp hơn."

Ai Cập có dân số 110 triệu người và là thị trường quan trọng cho hàng hóa và đầu tư Trung Quốc. Theo ông Pinfold, Ai Cập đặc biệt quan trọng với Bắc Kinh vì kiểm soát kênh đào Suez, tuyến đường thủy càng trở nên quan trọng hơn khi vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb và Hormuz bị gián đoạn.

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trong sáu tháng qua để trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ-Israel. Trước chiến tranh, hơn 1/5 lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua eo biển này, tuyến đường biển duy nhất ra đại dương mở cho các nhà sản xuất vùng Vịnh.

Trung Quốc mang đến cho Ai Cập cơ hội phát triển đầu tư, cơ sở hạ tầng và công nghệ, trong khi quan hệ song phương cũng mở rộng sang các lĩnh vực quốc phòng và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, theo ông Pinfold, mối quan hệ phát triển không nên bị hiểu là Ai Cập quay lưng hoàn toàn với Mỹ. "Cách tiếp cận của ông el-Sisi nên được hiểu là đa dạng hóa và tự chủ chiến lược", ông nói, đồng thời nhấn mạnh giống như các nước vùng Vịnh, Ai Cập đang tìm cách cân bằng mà không làm phật lòng đồng minh quan trọng nhất là Mỹ.

Quan hệ Ai Cập - Trung Quốc phát triển mạnh mẽ

Quan hệ song phương đã sâu sắc hơn đáng kể kể từ năm 2014, khi ông el-Sisi thăm Trung Quốc và hai nước ký thỏa thuận đối tác chiến lược. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Ai Cập trong lĩnh vực phi dầu mỏ, với kim ngạch song phương đạt gần 20,7 tỷ USD vào cuối năm 2025, theo Cơ quan Thông tin Nhà nước Ai Cập (SIS).

Dữ liệu từ Cơ quan Trung ương về Động viên và Thống kê Ai Cập (CAPMAS) cho thấy xuất khẩu của Ai Cập sang Trung Quốc tăng gần 200%, đạt 840,8 triệu USD trong nửa đầu năm 2026, trong khi nhập khẩu đạt 10,4 tỷ USD. Bắc Kinh cũng đã đầu tư hơn 10 tỷ USD vào Ai Cập, bao gồm khu Thủ đô Hành chính Mới phía đông Cairo và tuyến đường sắt điện phục vụ ngành công nghiệp ở đồng bằng sông Nile. Các công ty Trung Quốc cũng đầu tư vào cảng container, hydro xanh, ống sắt, lốp xe và vệ tinh.

Đầu tư Trung Quốc tại Ai Cập tập trung chủ yếu ở khu vực kênh đào Suez và khu hợp tác Trung Quốc-Ai Cập TEDA tại Ain Sokhna, thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường của Bắc Kinh, nơi có khoảng 200 công ty với tổng vốn đầu tư vượt 3,8 tỷ USD, theo truyền thông nhà nước Ai Cập. Năm 2023, Ai Cập gia nhập BRICS, khối các quốc gia Nam bán cầu gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc.