Nhân Ngày Nhân đạo Thế giới (19/8), một bài viết trên Al Jazeera cảnh báo rằng hệ thống nhân đạo toàn cầu đang bị suy yếu do các chính phủ ngày càng coi nhẹ luật pháp quốc tế, biến việc bảo vệ dân thường thành một thứ 'hàng hóa' có thể mặc cả, gạt bỏ hoặc áp dụng có chọn lọc.
Theo bài viết, trong quá khứ, các thỏa thuận quốc tế ràng buộc coi việc bảo vệ trẻ em cần thức ăn hay nhân viên y tế chăm sóc người bệnh là quyền cơ bản. Tuy nhiên, ngày nay, sự đồng thuận đó đã không còn. Nhiều chính phủ không còn kiên định bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ mà họ từng tạo ra, công khai vi phạm luật pháp quốc tế hoặc áp dụng một cách thiên vị, trong khi nhiều nước khác im lặng trước các hành vi vi phạm.
Hệ quả là tình trạng miễn trừ trách nhiệm ngày càng gia tăng, khiến các bên vi phạm cảm thấy được khuyến khích phá vỡ các quy tắc vốn nhằm đảm bảo an toàn cho tất cả mọi người. Bài viết nhấn mạnh các cuộc khủng hoảng nhân đạo không xuất hiện trong chân không mà là kết quả trực tiếp của những lựa chọn chính trị mang tính giao dịch.
Số liệu thống kê cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề: ít nhất 1.000 nhân viên cứu trợ đã thiệt mạng trong ba năm qua, gần gấp ba lần so với giai đoạn ba năm trước đó. Riêng trong năm 2025, theo Liên Hợp Quốc, có 350 nhân viên cứu trợ bị giết, 322 người bị thương và 235 người bị bắt cóc.
Tổ chức Oxfam cho biết đã mất năm nhân viên và đối tác trong tám năm, với hơn 1.300 người gặp phải ít nhất 1.200 sự cố an ninh. Nhiều vụ giết hại nhân viên cứu trợ xảy ra ở những nơi mà các bên tham chiến được chính các chính phủ đang tài trợ cho hoạt động cứu trợ trang bị vũ khí, tài chính hoặc che chở.
Bên cạnh đó, các chính phủ còn áp đặt những hạn chế không cần thiết cản trở hoạt động cứu trợ. Tháng 12/2025, chính quyền Israel yêu cầu Oxfam và 36 tổ chức quốc tế khác cung cấp thông tin cá nhân của nhân viên để tiếp tục hoạt động tại Gaza và Bờ Tây. Tất cả 37 tổ chức đã từ chối và bị xóa đăng ký, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tiếp cận người dân cũng như việc vận chuyển hàng hóa.
Nguồn tài trợ cũng đang cạn kiệt. Trong năm nay, các nước G7 đã cắt giảm viện trợ phát triển gần một phần ba so với năm 2024, trong khi nhu cầu nhân đạo ngày càng tồi tệ, như tại CHDC Congo đang hứng chịu đợt bùng phát Ebola nhanh nhất từ trước đến nay, hay Sudan đang đối mặt nạn đói.
Bài viết kêu gọi các vụ tấn công nhân viên cứu trợ phải được điều tra độc lập và truy tố khi có tội phạm, như Nghị quyết 2730 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã yêu cầu từ hai năm trước. Việc lựa chọn Tổng thư ký Liên Hợp Quốc tiếp theo được xem là bài kiểm tra trách nhiệm tập thể, đòi hỏi sự giải trình thực sự đối với những kẻ vi phạm luật pháp quốc tế.
