Chính phủ Yemen mở chiến dịch phản công Houthi: Điều gì đã thay đổi?

Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đang nỗ lực cho thấy họ cuối cùng đã giành thế chủ động trước lực lượng Houthi trong cuộc chiến dai dẳng nhiều năm qua.

Việc công bố Chiến dịch Bình minh Yemen hôm thứ Hai nhằm khôi phục quyền lực nhà nước trên toàn quốc đã nhanh chóng được nối tiếp bằng một cuộc tấn công quân sự dọc bờ biển phía nam Biển Đỏ.

Mục tiêu trước mắt là đảo ngược những thành quả mà Houthi đạt được hồi tháng trước, khi nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn giành quyền kiểm soát một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, eo biển Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, mục tiêu tối hậu của chiến dịch là tái chiếm các khu vực mà Houthi đã nắm giữ hơn một thập kỷ, trong đó có thủ đô Sanaa — nơi nhóm này dùng vũ lực kiểm soát từ năm 2014 và sau đó tự lập chính quyền riêng.

Đây là một tham vọng lớn, và những kết quả đạt được đến nay vẫn còn khiêm tốn — đáng chú ý nhất là bước tiến hạn chế vào các khu vực gần Bab al-Mandeb.

Dù vậy, các cuộc tấn công cho thấy chiến dịch của chính phủ Yemen do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn đang được tiến hành có tổ chức hơn — một điểm đáng chú ý sau thất bại và việc mất bờ biển Biển Đỏ vào tay Houthi hồi tháng trước. Nhóm này còn được gọi là Ansar Allah (tiếng Arab nghĩa là Những người ủng hộ Thượng đế).

Những vấn đề chính mà lực lượng chính phủ đối mặt hồi đầu tháng 9 bao gồm sự thiếu gắn kết giữa các nhóm chống Houthi, thiếu chuẩn bị về quân sự, cùng điều mà các nhà phân tích mô tả là việc Houthi thâm nhập hệ thống liên lạc của lực lượng chính phủ.

Còn quá sớm để nói liệu những vấn đề đó đã được giải quyết hay chưa, nhưng việc Houthi không thể củng cố các vùng cao nguyên nhìn xuống những khu vực họ chiếm được ở nam Biển Đỏ đã khiến nhóm này dễ bị phản công.

Có nhiều yếu tố khác, khi kết hợp lại, cho thấy việc chính phủ chuyển sang tấn công có thể mang lại nhiều thành công hơn so với những gì họ đạt được kể từ khi giao tranh nổ ra trở lại ở Yemen vào tháng 7, chấm dứt lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực từ năm 2022.

Đáng chú ý nhất là sự tham gia của Ả Rập Xê Út, quốc gia đang cung cấp hỗ trợ không kích mạnh. Hôm thứ Hai, liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu hỗ trợ chính phủ Yemen cho biết 100 máy bay chiến đấu đã tham gia cuộc tấn công — lần đầu tiên sau bốn năm, kể từ lệnh ngừng bắn năm 2022, liên quân thừa nhận đã nối lại các đòn không kích nhằm vào Houthi, bất chấp các báo cáo về các cuộc không kích hồi tháng 9.

Các cuộc không kích đã hỗ trợ lực lượng chính phủ tấn công Houthi trên nhiều mặt trận ngoài bờ biển Biển Đỏ, bao gồm Taiz, Marib và al-Jawf.

Ông Maged al-Madhaji, chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Sanaa, nói với Al Jazeera rằng “tần suất và độ chính xác của các cuộc không kích” cao hơn trước đây, ngay cả khi so với giai đoạn đầu chiến dịch ném bom chống Houthi của liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu năm 2015.

Kết hợp với thông tin tình báo từ Mỹ, các cuộc không kích trở nên hiệu quả hơn và được phối hợp với lực lượng trên bộ. Một quan chức Mỹ nói với Al Jazeera hôm thứ Hai rằng 200 cố vấn Mỹ đang đóng tại Ả Rập Xê Út để hỗ trợ chiến dịch.

Tướng về hưu Lebanon Elias Hanna cho rằng sự phối hợp này cho thấy một cơ cấu chỉ huy thống nhất — yếu tố then chốt cho thành công quân sự.

“Có một ban lãnh đạo trung tâm điều hành các hoạt động và phối hợp giữa lực lượng trên bộ và không quân,” ông nói với Al Jazeera hôm thứ Hai. “Không quân tấn công, nhưng sau đó lực lượng trên bộ phải chiếm lĩnh lãnh thổ, duy trì hiện diện và kiểm soát nó.”

Theo Hanna, chuyên môn của Mỹ về cơ bản cung cấp một “ngân hàng tình báo” về các mục tiêu, cho phép tấn công lặp lại vào các vị trí của Houthi.

Lữ đoàn Giants

Một yếu tố khác khiến chiến dịch tấn công của chính phủ khác biệt so với giao tranh hồi đầu tháng 9 là vai trò nổi bật của Lữ đoàn Giants.

Trước đây được Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) huấn luyện và nay được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, lực lượng này từng có mặt trong thời điểm mất các khu vực vào tay Houthi ở Biển Đỏ, nhưng với số lượng nhỏ hơn. Lần này, lữ đoàn dẫn đầu trận chiến tại khu vực này và ở huyện al-Waziyah thuộc Taiz, nơi nhìn xuống thành phố cảng Mocha.

Lữ đoàn Giants từng đánh bại Houthi ở Shabwah năm 2022, đẩy nhóm này khỏi tỉnh ven biển đông nam cũng như một phần Marib và al-Bayda ở phía đông Sanaa.

“Họ là lực lượng giàu kinh nghiệm nhất với các phương thức tác chiến của Houthi,” al-Madhaji nói, “bởi vì họ là lực lượng đã đối đầu với Houthi nhiều nhất trên nhiều chiến trường khác nhau — có nơi là địa hình bằng phẳng, có nơi là núi non.”

“Trên thực tế, đây là lần đầu tiên chúng ta thấy sự quản lý tác chiến của Ả Rập Xê Út, cùng với các lực lượng từng nằm dưới sự quản lý của UAE, tạo ra kết quả hiệu quả,” al-Madhaji nói thêm. “Điều đó cho thấy phòng tác chiến đã được thống nhất và phối hợp hoạt động giữa các bên trở nên hiệu quả hơn.”

Hỗ trợ quốc tế

Ít được chú ý hơn là giao tranh ở Marib và al-Jawf, hai tỉnh phần lớn là sa mạc ở phía đông Sanaa, nhưng lực lượng chính phủ cũng tuyên bố đạt tiến triển tại đây.

Các diễn biến ở đó có thể mang tính quyết định đối với mục tiêu tối hậu mà chính phủ tuyên bố: tái chiếm Sanaa, nơi Houthi nắm giữ từ năm 2014. Tăng cường phối hợp giữa lực lượng trên bộ, không quân và thu thập tình báo là cách duy nhất có thể điều hành một cuộc tấn công nhiều hướng về thủ đô, dù điều đó vẫn còn xa vời.

Bản thân Houthi cũng không thể bị xem nhẹ. Lực lượng của nhóm này đến nay vẫn trụ vững và tập hợp lại sau các tổn thất hôm thứ Hai tại thị trấn Dhubab ở tây nam bờ Biển Đỏ, đồng thời tiếp tục tiến về thành phố Taiz do chính phủ kiểm soát — một trong những trung tâm quan trọng nhất của đất nước.

Tinh thần của phía chính phủ còn mong manh — thêm nhiều thất bại, đặc biệt ở Taiz, sẽ một lần nữa thay đổi cục diện.

Houthi cũng có năng lực tên lửa và máy bay không người lái mạnh — được củng cố trong bốn năm qua — và đã gia tăng các cuộc tấn công vào lực lượng chính phủ cũng như Ả Rập Xê Út. Buộc họ rời khỏi lãnh thổ mới chiếm là khó, nhưng buộc họ rời khỏi lãnh thổ nắm giữ nhiều năm — như thành phố cảng lớn Hodeidah — sẽ còn khó hơn.

Tuy nhiên, khác với các lần leo thang trước đây của xung đột, chính phủ và Ả Rập Xê Út đang có hậu thuẫn quốc tế mạnh hơn.

Houthi có thể tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ để chứng minh thiệt hại họ có thể gây ra nếu bị tấn công, nhưng điều đó cũng làm nổi bật nguy cơ nếu để nhóm này tiếp tục kiểm soát khu vực, đặc biệt khi Iran theo đuổi chính sách tương tự ở phía bên kia bán đảo Arab, tại eo biển Hormuz.

Vương quốc Anh đã tuyên bố sẽ cung cấp hỗ trợ phòng thủ cho Ả Rập Xê Út, và hôm thứ Hai, hiệp ước phòng thủ tương hỗ của vương quốc này với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cũng được kích hoạt. Ankara chưa xác nhận triển khai quân, nhưng Islamabad cho biết họ tham gia vào các vai trò hỗ trợ, bao gồm “trinh sát”.

Sự hậu thuẫn quốc tế đó có thể đóng vai trò then chốt — cả về ngoại giao lẫn quân sự — đối với thành công của chiến dịch chống Houthi, một chiến dịch có khả năng kéo dài nhiều tháng.