Chiến tranh và nợ công bao trùm Hội nghị IMF - Ngân hàng Thế giới tại Bangkok

Giới chức tài chính từ khắp nơi trên thế giới sẽ nhóm họp tại Bangkok trong tuần này, dưới bóng đen của cuộc chiến ngày càng lan rộng ở Trung Đông, cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất từ trước tới nay và lãi suất gia tăng — những yếu tố cùng lúc đặt ra rủi ro to lớn cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu vốn đã chậm chạp.

Cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran, nay đã bước sang tháng thứ tám, cùng tác động lạm phát của nó được dự báo sẽ chi phối chương trình nghị sự và các cuộc trao đổi bên lề tại hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới — lần đầu tiên sau ba năm hội nghị được tổ chức ngoài Washington.

Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva nói với Reuters rằng 18.000 người đã đăng ký tham dự, nhiều hơn 4.000 người so với kỳ họp ngoài trụ sở gần nhất tại Maroc hồi tháng 10/2023.

Đáng chú ý là sự vắng mặt của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent. Một quan chức Mỹ cho biết ông đã cử hai quan chức cấp cao thay thế trong khi giải quyết một số "công việc nội bộ". Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Kevin Warsh sẽ tham dự và được dự kiến tham gia một sự kiện công khai cùng bà Georgieva vào ngày 16/10.

Theo bà Georgieva, một số bộ trưởng tài chính khác cũng ở nhà vì nhiệm vụ ngân sách và bầu cử trong nước, nhưng hầu hết các thống đốc ngân hàng trung ương sẽ tham dự.

Việc ông Bessent quyết định bỏ qua cuộc họp cấp cao này và cả hội nghị của Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) — nhóm mà Mỹ giữ vai trò chủ tịch năm nay — có thể gây thất vọng cho các đối tác trong bối cảnh căng thẳng gia tăng liên quan đến chiến sự Iran, cuộc chiến của Ukraine chống lại sự xâm lược của Nga, và động thái của Mỹ áp đặt trừng phạt lên Tòa án Hình sự Quốc tế.

Giải phóng dự trữ năng lượng hóa thạch

Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) đã đồng ý giải phóng 100 triệu thùng dầu diesel và dầu thô từ các kho dự trữ khẩn cấp, dưới áp lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người mong muốn giá xăng dầu giảm trước cuộc bầu cử tháng 11 có thể khiến đảng Cộng hòa của ông mất quyền kiểm soát Quốc hội.

Hôm thứ Sáu, ông Trump công bố một thỏa thuận với Nga nhằm cung cấp thêm dầu diesel cho thị trường toàn cầu, kèm việc tạm thời miễn trừ các lệnh trừng phạt của Mỹ vốn nhằm tước nguồn thu của Moskva cho cuộc chiến ở Ukraine. Động thái này ngay lập tức vấp phải chỉ trích từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

Hơn một tỷ thùng dầu đã được giải phóng, chủ yếu từ các kho thương mại trên bờ, kể từ khi cuộc chiến bắt đầu ngày 28/2. Nhưng các giám đốc điều hành trong ngành cho biết lượng dầu dự trữ có thể tiếp cận thị trường toàn cầu đang cạn dần, khiến thị trường thêm mong manh và gia tăng áp lực lên giá cả.

IMF đã phát tín hiệu ít thay đổi trong dự báo tăng trưởng toàn cầu 3% cho năm 2026, và có thể điều chỉnh dự báo cho năm sau cao hơn một chút. Tuy nhiên, một số quốc gia sẽ bị hạ dự báo, trong đó có Ukraine — nay đã bước sang năm thứ năm chống lại sự xâm lược của Nga — và các nước vùng Vịnh bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công của Iran cùng xuất khẩu năng lượng giảm mạnh.

Nghiên cứu của IMF công bố hôm thứ Ba cho thấy các đợt tăng vọt giá lương thực và năng lượng ngày càng trở thành nguồn gốc phổ biến của các cuộc khủng hoảng, đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao lâu hơn, làm trầm trọng thêm đói nghèo và đe dọa ổn định kinh tế.

Một vấn đề đau đầu cho các nhà hoạch định chính sách là gánh nặng nợ công ngày càng tăng, đang bào mòn tăng trưởng và gia tăng áp lực lạm phát. IMF cho biết nợ công đang ở mức cao nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai và sẽ vượt 100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trước năm 2030.

Các nền kinh tế phát triển, dẫn đầu là Mỹ, có tỷ lệ nợ trên GDP cao nhất, nhưng các thị trường mới nổi và nước thu nhập thấp đặc biệt dễ bị tổn thương trước sự hội tụ của nhiều thách thức: dòng vốn chảy ra tìm kiếm lãi suất cao hơn ở Mỹ, các hiện tượng thời tiết cực đoan do El Nino, và thiếu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) — yếu tố đã giúp giảm bớt các cú sốc nguồn cung tiêu cực ở Mỹ và các nước giàu khác.

Các nước đang phát triển đặc biệt dễ bị tổn thương khi nợ công ở mức cao và sẽ phải đàm phán lại với lãi suất cao hơn. Riêng năm 2026, họ phải đối mặt với 400 tỷ USD tiền nợ phải trả cho các chủ nợ nước ngoài, trong khi chi trả lãi đã vượt 10% thu ngân sách tính theo mức trung bình.

Nhiều nước thu nhập thấp lo ngại về các khuyến nghị mới của IMF đối với các chương trình cho vay, theo đó yêu cầu ít cải cách hơn nhưng sâu hơn như điều kiện để phê duyệt khoản vay — một thay đổi mà nhiều người lo sẽ dẫn đến các biện pháp thắt lưng buộc bụng đau đớn.