Thượng nghị sĩ Cộng hòa đặt dấu hỏi về tính hợp pháp của thỏa thuận dầu diesel với Nga

Thượng nghị sĩ Mỹ Thom Tillis đã đặt dấu hỏi về tính hợp pháp trong quyết định tạm thời nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel của Nga của Tổng thống Donald Trump, trong bối cảnh giá nhiên liệu tại Mỹ tăng cao do cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.

Trong cuộc phỏng vấn ngày Chủ nhật trên chương trình Meet the Press của NBC News, Tillis lập luận rằng việc giảm trừng phạt có thể vi phạm luật của Quốc hội.

“Tôi cho rằng có cơ sở chính đáng để nói rằng tổng thống không tuân thủ luật pháp,” Tillis nói.

Quyết định của Trump đã khiến một số nhà lập pháp Cộng hòa vốn tiếp tục ủng hộ Ukraine trong cuộc chiến với Nga – bắt đầu từ tháng 2/2022 sau khi Moscow phát động cuộc xâm lược toàn diện – cảm thấy bất an.

Tillis cảnh báo rằng lá phiếu của ông ủng hộ các ưu tiên lập pháp của Trump sẽ phụ thuộc vào việc Nhà Trắng có đảo ngược quyết định hay không.

“Nếu tổng thống muốn sự ủng hộ của tôi – điều tôi cho là ông nên nhận được cho việc cấp ngân sách cho các hoạt động quân sự và ngân sách cuối năm ngoài mức cơ bản – tôi nghĩ tổng thống cần hiểu rằng đây là một vấn đề, và tôi không phải là đảng viên Cộng hòa duy nhất lo ngại về điều này,” Tillis nói.

Tillis đã trở thành tiếng nói chỉ trích trong nội bộ đảng Cộng hòa, lên án điều ông coi là sự lạm quyền của chính quyền Trump.

Tuy nhiên, thời gian làm thượng nghị sĩ của ông sắp kết thúc. Vào tháng 6/2025, Tillis tuyên bố sẽ không tái tranh cử trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, sau khi Trump đe dọa sẽ hậu thuẫn một đối thủ trong cuộc bầu cử sơ bộ tại bang North Carolina của ông. Nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 1.

Cùng ngày Chủ nhật, Tillis tham gia cùng một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng gửi thư lên án việc nới lỏng trừng phạt đối với Nga.

Nhóm này bao gồm các đảng viên Cộng hòa như Susan Collins (Maine), Lisa Murkowski (Alaska) và John Curtis (Utah), cùng các đảng viên Dân chủ Jeanne Shaheen và Richard Blumenthal.

“Mỹ không nên tiếp thêm nguồn lực tài chính cho [Tổng thống Nga Vladimir] Putin trong khi Nga tiếp tục sát hại thường dân Ukraine. Chính quyền phải ngay lập tức đảo ngược quyết định,” các thượng nghị sĩ viết.

Một nhà lập pháp Cộng hòa khác sắp nghỉ hưu, Hạ nghị sĩ Don Bacon, cũng nói hôm thứ Sáu rằng “việc tiếp sức cho nền kinh tế chiến tranh của Putin là sai trái về mặt đạo đức, khi ông ta dùng số tiền đó để ném bom các thành phố”.

Sự phản đối này cho thấy những rạn nứt trong đảng Cộng hòa về cuộc xâm lược của Nga.

Các nhân vật thuộc cánh cơ sở của đảng nhìn chung thúc đẩy ủng hộ mạnh mẽ cho Kyiv, trong khi một số thành viên khác tỏ ra hoài nghi về việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ Ukraine.

Bản thân Trump đã chỉ trích Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, cáo buộc chính quyền Kyiv cản trở lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian.

“Tôi đề nghị họ có một nhà lãnh đạo mới, người có thể đạt được thỏa thuận, bởi vì ông ấy có thể đã đạt được nhiều thỏa thuận, nhưng vì lý do nào đó, ông ấy không bao giờ làm,” Trump nói hôm thứ Bảy. “Đó là cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên bắt đầu, và tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới.”

Một ngày trước đó, Trump đã thông báo rằng cuộc điện đàm với Putin đã kết thúc với thỏa thuận cung cấp 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường toàn cầu, cùng 500.000 tấn nữa sẽ được giao trong tháng 11.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox and Friends hôm Chủ nhật, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lập luận rằng quyết định nới lỏng một số trừng phạt đối với Moscow là cần thiết để giảm bớt tình trạng giá dầu diesel tăng vọt.

“Chúng tôi sẽ làm điều đó với tất cả thẩm quyền pháp lý mà chúng tôi có,” Bessent nói.

Các nhà phân tích cho rằng quyết định này khó có thể hạ giá trong dài hạn. Những người chỉ trích như Tillis cũng chỉ ra luật trước đây cấm nhập khẩu nhiên liệu Nga, bao gồm một sắc lệnh hành pháp năm 2022.

Một luật được ký tháng trước – mang tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham – cũng cấm Mỹ đầu tư vào lĩnh vực năng lượng của Nga.

Giá nhiên liệu toàn cầu tăng trong năm nay phần lớn được cho là do cuộc chiến Mỹ - Israel chống Iran bắt đầu từ tháng 2. Do cuộc chiến đó, Iran đã hạn chế hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng cho giao dịch nhiên liệu.

Tillis đã đề cập đến những tình huống này trong phát biểu trên Meet the Press.

“Nếu Tổng thống Trump muốn chấm dứt áp lực lên nguồn cung năng lượng, thứ nhất, hãy giải quyết đúng đắn vấn đề Iran, và thứ hai, hãy nhận ra rằng chính Vladimir Putin, không phải Zelenskyy, đã bắt đầu cuộc chiến này,” Tillis nói.

“Chính Vladimir Putin phải chịu trách nhiệm về giá năng lượng, ở mức độ xuất phát từ khu vực đó của thế giới.”

Quyết định của Trump cũng vấp phải chỉ trích quốc tế, khi văn phòng Thủ tướng Canada Mark Carney ra tuyên bố ủng hộ Ukraine.

“Thỏa thuận này đối lập trực tiếp với nỗ lực của Ukraine, Canada và các đồng minh nhằm tạo hòa bình và ổn định ở châu Âu,” văn phòng Carney cho biết trong bản tóm tắt cuộc điện đàm hôm Chủ nhật với Zelenskyy. “Nó sẽ cung cấp thêm doanh thu cho Nga và giúp tài trợ cho cuộc chiến bất hợp pháp, vô lý chống Ukraine.”