Chiến tranh khiến Iran lún sâu vào khủng hoảng nước

Trong bối cảnh đàm phán với Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài ba tháng, Iran đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nước bị che mờ bởi xung đột.

Iran vốn đã phải chịu hạn hán nhiều năm và lượng mưa suy giảm, nhưng cuộc chiến với Mỹ-Israel càng khiến vấn đề tồi tệ hơn sau khi các nhà máy khử muối, đường ống nước và các cơ sở hạ tầng dân sự khác bị tấn công.

Các nguồn cung cấp nước chính của Iran, bao gồm hồ chứa, sông và nước ngầm, đang cạn kiệt do nhiều năm quản lý kém – canh tác nông nghiệp lạc hậu, xây dựng quá nhiều đập và khoan giếng tràn lan.

Theo dữ liệu của Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), điểm số căng thẳng nước cơ bản của Iran nằm ở mức “cực kỳ cao”, nghĩa là nước này sử dụng hơn 80% nguồn cung nước tái tạo trong một năm trung bình.

Tình hình đã tồi tệ đến mức nào?

Vào tháng 11/2025, Iran trải qua cuộc khủng hoảng nước tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, sau năm hạn hán thứ năm liên tiếp, khiến trữ lượng nước trên cả nước gần như cạn kiệt.

Mực nước tại đập Amir Kabir của Tehran chỉ còn 8% dung tích, trong khi 19 đập lớn trên cả nước đã khô cạn. Tổng thống Iran Masoud Pezehkian từng cảnh báo rằng nếu không có mưa vào tháng 12, nước sẽ phải được phân phối theo khẩu phần, và nếu vẫn không có mưa, Tehran có thể phải sơ tán.

Các cuộc sơ tán cuối cùng đã tránh được, nhưng cuộc khủng hoảng nước đã dẫn đến các cuộc biểu tình vào tháng 12/2025 và tháng 1/2026 vì điều kiện sống tồi tệ và lạm phát gia tăng. Trước đó, tình trạng thiếu nước đã gây ra các cuộc biểu tình năm 2021 tại tỉnh Khuzestan, và năm 2018 với những người tham gia chỉ trích chính phủ quản lý yếu kém.

Nguyên nhân sâu xa của khủng hoảng

Khủng hoảng nước ở Iran là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: biến đổi khí hậu, tập quán canh tác nông nghiệp, khoan nước tăng cường, mực nước ngầm suy giảm và quản trị yếu kém.

Biến đổi khí hậu đã tác động đến lượng mưa, gây ra hạn hán dài ngày và tỷ lệ bốc hơi nước tăng cao. Kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Tehran theo đuổi chính sách tự cung tự cấp để đảm bảo an ninh lương thực, đặc biệt trong bối cảnh bị trừng phạt quốc tế. Chính sách này thúc đẩy trồng các loại cây như lúa gạo ở những khu vực không phù hợp với tiêu thụ nước cao, dẫn đến tác động tiêu cực.

Các lệnh trừng phạt cũng khiến Iran khó khăn hơn trong việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng nước. Giá nước sinh hoạt và nước tưới được trợ cấp đã khiến việc tưới tiêu quá mức và bơm nước quá tải phổ biến. Chính sách tự cung tự cấp chiếm khoảng 90% lượng nước sử dụng của Iran.

Một ví dụ điển hình là sông Zayandeh Rud ở tỉnh Isfahan, khô cạn gần như quanh năm do các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều nước như thép và đất nông nghiệp dọc theo sông.

Chiến tranh khiến mọi thứ tồi tệ hơn

Ngày 7/3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Mỹ đã ném bom một nhà máy khử muối nước ngọt trên đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, ảnh hưởng đến nguồn cung nước cho 30 ngôi làng.

Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran đe dọa nguồn nước, nhưng tác động vẫn chưa được đánh giá đầy đủ vì chiến tranh chưa kết thúc. Khi Iran bắt đầu tái thiết sau các cuộc tấn công, cuộc khủng hoảng nước có khả năng sẽ tồi tệ hơn do các nguồn lực bị phân tán.

Chiến tranh cũng gây ra các vấn đề môi trường, bao gồm ô nhiễm không khí từ đốt các cơ sở dầu khí, và góp phần vào biến đổi khí hậu. Theo phân tích của LiveScience, trong khoảng thời gian từ 28/2 đến 14/3, chiến tranh đã thải ra gần 5,6 triệu tấn carbon dioxide và các khí nhà kính khác từ việc phá hủy trường học, nhà ở và các tòa nhà.

Iran đang làm gì?

Dù chiến tranh là ưu tiên hiện tại, vào tháng 11/2025, Iran bắt đầu triển khai gieo mây (cloud seeding) – phun muối hóa học vào mây để tạo mưa nhằm giảm hạn hán. Chính quyền cũng đã công bố kế hoạch phạt các hộ gia đình và doanh nghiệp tiêu thụ nước quá mức.

Tổng thống Pezehkian gần đây kêu gọi xử lý tình trạng khoan giếng trái phép và khai thác quá mức nước ngầm. Ông nhấn mạnh việc áp dụng công nghệ hiện đại và các chiến dịch nâng cao nhận thức về quản lý tài nguyên nước. Theo hãng tin Mehr, ông kêu gọi “lập kế hoạch và nghiên cứu mở rộng các phương pháp canh tác hiện đại, bao gồm canh tác nhà kính tiên tiến, thủy canh, khí canh và các kỹ thuật sản xuất sáng tạo khác”.