Chiến sự Yemen: Chính phủ giành lại lãnh thổ, Houthi tấn công Ả Rập Xê Út

Liên quân do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn tại Yemen tuyên bố đã giành quyền kiểm soát nhiều vị trí chiến lược gần eo biển Bab el-Mandeb từ lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn, trong bối cảnh giao tranh leo thang dọc bờ biển phía tây nước này.

Về phía Houthi, nhóm này tuyên bố đã tiến hành các cuộc tập kích nhằm vào sân bay, cơ sở hạ tầng dầu khí và các mục tiêu quân sự trên lãnh thổ Ả Rập Xê Út.

Chiến dịch mới nhất của lực lượng chính phủ Yemen diễn ra sau những bước tiến đáng kể của Houthi hồi tháng 9, khi nhóm này tràn qua bờ biển Biển Đỏ, chiếm thành phố cảng chiến lược Mocha và các vùng lãnh thổ quanh eo biển Bab al-Mandeb – một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Rashad al-Alimi, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen, cho biết chiến dịch mới mang tên “Bình minh Yemen” được công bố hôm Chủ nhật nhằm giành lại toàn bộ phần lãnh thổ còn lại do Houthi kiểm soát, bao gồm thủ đô Sanaa – nơi nhóm này nắm quyền từ năm 2014.

Diễn biến mới nhất

Giao tranh ác liệt nhất diễn ra ở tây nam Yemen, đặc biệt dọc bờ biển Biển Đỏ và quanh tỉnh Taiz.

Lực lượng chính phủ được quốc tế công nhận cho biết họ cùng Lực lượng Kháng chiến Nhân dân đã kiểm soát các ngọn núi al-Manzara, al-Ashari và Dhiban ở Haifan, phía nam Taiz.

Trước đó, lực lượng chính phủ Yemen tuyên bố đã chiếm được Mocha và Dhubab thuộc tỉnh Taiz, cùng các vị trí quanh eo biển Bab al-Mandeb trong cuộc phản công nhanh do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn.

Bốn nguồn tin chính phủ nói với hãng Reuters rằng lực lượng chính phủ, được hỗ trợ bởi các cuộc không kích mạnh mẽ của Ả Rập Xê Út, đã tiến đến ngoại ô Mocha hôm thứ Hai khi các tay súng Houthi rút về vùng cao nguyên. Bộ Quốc phòng Yemen sau đó xác nhận thành phố đã thất thủ.

Ngày thứ Ba, phát ngôn viên quân sự Houthi không tiết lộ chi tiết nhưng khẳng định nhóm vẫn kiểm soát các thành quả trên chiến trường, đồng thời gọi các báo cáo từ đối phương là “những chiến tích hư cấu”.

Al Jazeera chưa thể xác minh độc lập toàn bộ phạm vi lãnh thổ mà chính phủ Yemen giành lại được.

Fernando Carvajal, cựu cố vấn Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về Yemen, nhận định trận chiến giành thành phố cảng Mocha sẽ là yếu tố then chốt cho giai đoạn tiếp theo.

“Đây sẽ là dấu hiệu quan trọng nếu lực lượng chính phủ Yemen, do Lữ đoàn Người khổng lồ phía Nam và các lực lượng miền nam khác dẫn đầu, có thể giữ được thành phố này. Bởi vì hiện tại, nhìn vào kế hoạch tác chiến, Mocha bị Houthi bao vây từ ba phía, còn phía còn lại là Biển Đỏ”, ông nói với Al Jazeera.

“Vì vậy, cần chờ thêm một chút để xem liệu lực lượng chính phủ có thể giữ thành phố này và biến nó thành bàn đạp để tấn công Houthi trên các mặt trận khác hay không.”

Giao tranh cũng lan lên phía bắc dọc bờ biển Biển Đỏ đến Hodeidah, nơi Houthi kiểm soát từ tháng 10/2014, sau khi nhóm này chiếm thủ đô Sanaa vài tuần trước đó.

Liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu cho biết lực lượng hải quân đã tấn công các “mục tiêu quân sự” của Houthi tại tỉnh này, bao gồm kho vũ khí và cơ sở chứa thuyền gắn thuốc nổ và mìn hải quân.

Al-Maliki tuyên bố chiến dịch đã “ngăn chặn một cuộc tấn công được lên kế hoạch” nhằm vào các tuyến đường thủy ở nam Biển Đỏ. Liên quân cũng xác nhận lực lượng hải quân đã tiến hành một chiến dịch quân sự tại Hodeidah.

Trong khi đó, Houthi cho biết lực lượng của họ đã thực hiện hàng chục cuộc tập kích hôm thứ Ba nhằm vào lực lượng tăng viện của “đối phương” ở phía đông tỉnh al-Jawf, gây thương vong không xác định cụ thể.

Theo truyền thông thân Houthi, nhóm này đồng thời gia tăng các cuộc tấn công vào Ả Rập Xê Út, nhắm vào Sân bay Quốc tế King Khalid ở Riyadh, nhà máy lọc dầu Aramco ở Rabigh, sân bay Abha và căn cứ quân sự Khamis Mushait bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Ả Rập Xê Út chưa bình luận về các tuyên bố cụ thể này. Tuy nhiên, hôm thứ Ba, Cơ quan Hàng không Dân dụng Ả Rập Xê Út cho biết Sân bay Quốc tế King Abdullah Bin Abdulaziz ở Jazan và Sân bay Quốc tế Najran đã bị tấn công trong hai vụ việc đêm thứ Hai, khiến ba người bị thương nhẹ.

Tình hình nhân đạo

Cuộc leo thang đang làm trầm trọng thêm một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới.

Cơ quan di cư của Liên Hợp Quốc hôm thứ Hai cho biết hơn 184.000 người đã phải di dời kể từ khi chiến sự tái bùng phát.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), giao tranh mới nhất đã khiến ít nhất 959 người thiệt mạng và hơn 4.200 người bị thương.

Giao tranh cũng làm gián đoạn hệ thống chăm sóc sức khỏe vốn đã bị tàn phá nặng nề sau nhiều năm chiến tranh.

“Cuộc leo thang mới nhất ở Yemen đang đẩy một hệ thống y tế vốn đã mong manh đến bờ vực sụp đổ”, Annette Heinzelmann, Giám đốc khẩn cấp của WHO khu vực Đông Địa Trung Hải, cảnh báo.

Phản ứng quốc tế

Cuộc leo thang đã thu hút phản ứng từ các đồng minh khu vực của Ả Rập Xê Út, khi Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đồng ý triển khai nhanh chóng lực lượng và năng lực quân sự tới Ả Rập Xê Út theo Hiệp định Phòng thủ chung Mecca.

Được ký hồi tháng 8, hiệp định nhằm tăng cường răn đe tập thể và quy định rằng một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào Ả Rập Xê Út, Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ sẽ được coi là tấn công cả ba nước.

Theo các báo cáo truyền thông, Mỹ – một trong những đồng minh thân cận nhất của Ả Rập Xê Út – đang cung cấp hỗ trợ tình báo cho Riyadh.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm thứ Hai nói rằng Ả Rập Xê Út và chính phủ Yemen có “quyền tự vệ”.

“Và rõ ràng lực lượng Yemen sẽ cố gắng giành lại lãnh thổ mà họ từng bị đánh bật”, ông nói với phóng viên.