Chiến dịch chung Nigeria-Mỹ tiêu diệt phó thủ lĩnh ISIL ở Tây Phi

Tổng thống Nigeria Bola Tinubu và người đồng cấp Mỹ Donald Trump ngày 16/5 đã xác nhận việc tiêu diệt Abu-Bilal al-Minuki, nhân vật được mô tả là phó thủ lĩnh của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIL) tại khu vực Tây Phi.

Ông Trump đưa ra tuyên bố đầu tiên trên mạng xã hội vào ngày 15/5, song không nêu rõ thời gian và địa điểm diễn ra chiến dịch quân sự chung giữa Nigeria và Mỹ. Một ngày sau, Tổng thống Tinubu ra tuyên bố cho biết al-Minuki, còn được gọi là Abu-Mainok, đã bị tiêu diệt cùng với một số thuộc hạ trong một cuộc không kích nhắm vào căn cứ của hắn ở khu vực lòng chảo Hồ Chad.

Theo quân đội Nigeria, chiến dịch được mô tả là "một cuộc tác chiến không quân-bộ binh chính xác, có kế hoạch tỉ mỉ và mang tính phức tạp cao", diễn ra từ nửa đêm đến 4 giờ sáng ngày 16/5 tại Metele, bang Borno, đông bắc Nigeria. Borno từ lâu là tâm điểm của chiến dịch do nhóm vũ trang Boko Haram và nhóm ly khai của nó là Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tỉnh Tây Phi (ISWAP) - vốn có liên hệ với ISIL - tiến hành.

Thân thế của al-Minuki

Rất ít thông tin công khai về al-Minuki, người đã bị Mỹ trừng phạt từ năm 2023. Quân đội Nigeria cho biết, trước khi tuyên bố trung thành với ISIL vào năm 2015, al-Minuki từng là một chỉ huy nổi bật của Boko Haram.

Quân đội Nigeria mô tả hắn là một nhân vật "chủ chốt" về chiến thuật và chiến lược, người đã cung cấp chỉ đạo cho các thực thể ISIL bên ngoài Nigeria về các hoạt động truyền thông, chiến tranh kinh tế và chế tạo vũ khí. "Cái chết của hắn đã loại bỏ một mắt xích quan trọng mà qua đó ISIL điều phối và chỉ đạo các chiến dịch trên các khu vực khác nhau của thế giới", quân đội cho biết.

Giới chức Nigeria cũng cho biết al-Minuki giám sát các chiến dịch liên quan đến ISIL trên khắp vùng Sahel và Tây Phi, bao gồm các cuộc tấn công nhằm vào cộng đồng sắc tộc và tôn giáo thiểu số. Năm 2018, hắn bị cho là có liên quan đến vụ bắt cóc hơn 100 nữ sinh ở Dapchi, bang Yobe, đông bắc Nigeria.

Tác động của vụ tiêu diệt

Al-Minuki được cho là đã thăng tiến trong hàng ngũ ISWAP sau khi chỉ huy kỳ cựu Mamman Nur biến mất vào năm 2018. Khả năng hoạt động kín đáo và tránh sự chú ý của công chúng được báo cáo là đã giúp hắn duy trì ảnh hưởng đối với các hoạt động, đồng thời trốn tránh sự phát hiện của lực lượng an ninh khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng việc tiêu diệt một chỉ huy đơn lẻ có thể có tác động hạn chế. Cheta Nwanze, Giám đốc điều hành của SBM Intelligence - một nhóm tư vấn có trụ sở tại Lagos, cho biết al-Minuki trước đó từng bị tuyên bố đã bị tiêu diệt vào năm 2024 sau một chiến dịch quân sự ở bang Kaduna. "Tuyên bố trước đó đó không tạo ra sự suy giảm lâu dài về năng lực của ISWAP. Việc loại bỏ một chỉ huy đơn lẻ có thể sẽ có sức ảnh hưởng hạn chế", ông Nwanze nói.

Vị chuyên gia cảnh báo rằng nhóm này sẽ có thể phục hồi chừng nào nền "kinh tế đòi tiền chuộc" ở Nigeria - nơi đã thu được khoảng 1,66 triệu USD từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, theo một báo cáo của SBM Intelligence - còn nguyên vẹn. Ông nói: "Công cụ tối thượng để kiểm soát là người đàn ông có súng trên thực địa, và sự hậu thuẫn tối thượng cho người đàn ông đó là một khế ước xã hội có chức năng, điều mà Nigeria đáng buồn là không có. Cho đến khi logic kinh tế nuôi dưỡng các nhóm này bị phá vỡ, vòng luẩn quẩn sẽ tiếp diễn."

Alex Vines, Giám đốc chương trình châu Phi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định việc tiêu diệt al-Minuki sẽ tác động đến hoạt động của ISWAP trong ngắn hạn, nhưng ISWAP đã chứng tỏ khả năng phục hồi trước những tổn thất về lãnh đạo, cho thấy việc tiêu diệt này sẽ không mang tính quyết định về mặt chiến lược.

Bối cảnh an ninh và hợp tác

ISWAP gần đây đã gia tăng các cuộc tấn công dọc biên giới Nigeria-Cameroon, nhắm vào các đồn quân sự và đoàn xe nhân đạo. Các chiến dịch này được coi là một phần trong nỗ lực củng cố lãnh thổ và thể hiện sự hiện diện liên tục của nhóm bất chấp áp lực ngày càng tăng.

Về phía Mỹ, việc loại bỏ al-Minuki được xem là một thắng lợi trong cuộc chiến chống mạng lưới ISIL tại châu Phi. Những tháng gần đây, hàng chục binh sĩ Mỹ đã được triển khai đến Nigeria để hỗ trợ chiến đấu thông qua chia sẻ thông tin tình báo và hỗ trợ kỹ thuật.

Tổng thống Tinubu bày tỏ Nigeria "đánh giá cao" mối quan hệ đối tác với Mỹ "trong việc thúc đẩy các mục tiêu an ninh chung của chúng ta" và mong đợi "các đòn tấn công quyết định hơn nữa nhằm vào tất cả các thành trì khủng bố trên khắp đất nước". Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng tính chất chung của cuộc tấn công này báo hiệu sự hợp tác an ninh Mỹ-Nigeria sâu sắc hơn, nhưng hợp tác này sẽ có giới hạn.

Mubarak Aliyu, một nhà phân tích rủi ro chính trị và an ninh, gọi việc tiêu diệt al-Minuki là "một thành công chiến thuật đáng chú ý", song nhấn mạnh rằng "các cải cách quản trị bao trùm rộng lớn hơn vẫn là nền tảng để giải quyết các thách thức an ninh dài hạn trong khu vực".