Chiến dịch 'chống Roma' của Hy Lạp: Khuôn mẫu phân biệt chủng tộc mới ở châu Âu

Đối với những gia đình người Roma sống tại Nea Zoi, một khu dân cư không chính thức gần Aspropyrgos, Hy Lạp, tiếng ồn của máy bay không người lái (drone) giám sát từ trước bình minh đã trở thành âm thanh quen thuộc. Khi trời sáng, các đội chó nghiệp vụ (K-9) và cảnh sát cơ động chặn những con đường đất hẹp, cảnh sát chống bạo động bao vây khu phố, và các sĩ quan vũ trang phá cửa vào những ngôi nhà tạm bợ, tất cả dưới danh nghĩa 'trật tự công cộng'.

Từ cuối năm 2025, kịch bản này lặp lại với tần suất đáng sợ: ít nhất 76 cuộc đột kích trong sáu tháng, với 473 sĩ quan, nhằm vào 152 cộng đồng người Roma trên khắp Hy Lạp. Điều này tương đương hơn một cuộc đột kích mỗi tuần. Theo Trung tâm Quyền Roma châu Âu (ERRC), đây là chiến dịch chống Roma rộng lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Các chính trị gia Hy Lạp mô tả đây là phản ứng chiến thuật đối với tội phạm có tổ chức, nhưng các nhà hoạt động cho rằng bạo lực của cảnh sát là sự kết hợp chiến lược giữa kiểm soát di cư, an ninh biên giới và thực thi pháp luật trong nước, hình sự hóa cuộc sống của người Roma.

'Khuôn mẫu trấn áp phòng ngừa'

Ngôn ngữ chính quyền sử dụng được lựa chọn cẩn thận để tránh sự giám sát pháp lý. Trong các báo cáo chính thức về Chiến dịch 'ENTOS' (nghĩa là 'từ bên trong'), từ 'Roma' không hề xuất hiện. Thay vào đó, giới chức nói về 'các nhóm đồng nhất về mặt xã hội' và 'điểm nóng bất hợp pháp'. Cách nói mơ hồ này cho phép nhà nước lách luật chống phân biệt chủng tộc trong khi nhắm mục tiêu vào các khu dân cư cụ thể. Điều này tương tự như Slovenia hình sự hóa 'tụ tập bất hợp pháp' (vốn chủ yếu nhắm vào cộng đồng Roma), hay Italy nhắm vào phụ nữ Roma vô gia cư thông qua sắc lệnh an ninh.

Sáp nhập biên giới và nội địa

Trên khắp châu Âu, ranh giới giữa thực thi pháp luật nội địa và kiểm soát biên giới ngày càng mờ nhạt, xu hướng này được thúc đẩy bởi Hiệp ước Di cư của EU (có hiệu lực từ tháng 6/2026). Luật này yêu cầu các nước thành viên tích hợp thủ tục tị nạn với cảnh sát nội địa, đưa 'logic biên giới' vào bên trong lãnh thổ. Khu vực ngoại ô có đông người Roma đang bị đối xử như 'biên giới nội địa', chịu sự giám sát quân sự hóa, trừng phạt tập thể và di dời nhanh chóng vốn trước đây chỉ dành cho người di cư.

Drone bay trên đầu trẻ em chơi ngoài đường; đột kích lúc rạng sáng mà không có lệnh riêng; chó nghiệp vụ đe dọa gia đình – tất cả là chiến thuật thường thấy ở biên giới nay trở thành quy trình tiêu chuẩn tại các khu dân cư Roma. Chiến dịch còn tuyển dụng 'lính đặc biệt' từ chính cộng đồng để thu thập thông tin, giống như chiến thuật thuộc địa, phá vỡ sự đoàn kết và khuyến khích cư dân tố giác lẫn nhau.

Dùng 'tội phạm' để biện minh cho phân biệt chủng tộc

Bộ trưởng Bảo vệ Công dân Hy Lạp, Michalis Chrysochoidis, tuyên bố mục đích của Chiến dịch ENTOS là 'ngăn chặn và kiểm soát tội phạm mà không dung túng các 'khu vực đặc biệt' nằm ngoài vòng pháp luật'. Mỗi thông cáo báo chí sau đột kích đều dùng câu nói quen thuộc: 'Các hoạt động cảnh sát nhắm mục tiêu được thực hiện với mục tiêu củng cố cảm giác an toàn của người dân, ngăn ngừa và chống tội phạm'.

Các nhà phân tích cho rằng luận điệu 'chống tội phạm' đã là mặt nạ tiện lợi và nguy hiểm cho các hành động chống người Roma trong hơn một thế kỷ. Từ lệnh bắt người du mục mang thẻ căn cước đặc biệt ở Pháp (1912-2017), đến thời Đức Quốc xã dựng chuyện người Roma là 'phần tử tội phạm phi xã hội' để biện minh cho diệt chủng, đến 'Tình trạng khẩn cấp du mục' ở Italy năm 2008. Ở Hy Lạp, việc coi cộng đồng Roma là 'điểm nóng bất hợp pháp' là một trong những luận điệu phân biệt chủng tộc lâu đời nhất, nay được cập nhật bằng drone và dữ liệu.

Việc gán ghép tội phạm với người Roma tạo ra câu chuyện biến các biện pháp cảnh sát mạnh tay, trục xuất và chính sách loại trừ thành cần thiết cho an toàn công cộng, thay vì là nhắm mục tiêu sắc tộc bất hợp pháp. 'An ninh' là câu chuyện phục vụ mục đích kép: đình chỉ thủ tục pháp lý để tạo điều kiện trục xuất ngay lập tức, và xóa sổ các cộng đồng thiểu số khỏi cảnh quan đô thị để nhường chỗ cho các dự án phát triển. Kể từ thập niên 1990, chính quyền Hy Lạp đã tiến hành các chiến dịch 'dọn dẹp' lặp đi lặp lại, bao gồm trục xuất cưỡng bức dưới vỏ bọc trật tự công cộng, thường để nhường chỗ cho các khu thương mại, cơ sở hạ tầng, thể thao và Thế vận hội Athens 2004.

Trước khi nó trở thành tiêu chuẩn

Điều đáng báo động về Chiến dịch ENTOS, ngoài quy mô và sự tàn bạo, là sự thiếu vắng sự giám sát quốc tế. Cho đến nay, không có phương tiện truyền thông tiếng Anh nào đưa tin đáng kể về chiến dịch có hệ thống này. ERRC sở hữu bộ dữ liệu duy nhất về các cuộc đột kích, được thu thập từ các nhà hoạt động địa phương và phân tích thông cáo báo chí của cảnh sát.

Sự im lặng từ Brussels cũng đáng lo ngại. Khi EU thúc đẩy kiểm soát biên giới chặt chẽ hơn, dường như họ đang nhắm mắt làm ngơ trước việc các chính sách này được vũ khí hóa chống lại chính công dân của mình. Nếu chiến dịch này tiếp tục mà không bị lên án, nó sẽ tạo ra một khuôn mẫu nguy hiểm cho các hoạt động tương tự trên khắp lục địa.

Các nhà hoạt động cảnh báo rằng khi một nhà nước sử dụng độc quyền bạo lực để đối xử với công dân của mình như những kẻ xâm lược trong chính ngôi nhà của họ dựa trên sắc tộc, đó là một ranh giới. Điều này bình thường hóa ý tưởng rằng một số mạng sống có thể bị vứt bỏ. Đối với người Roma ở Nea Zoi, Aspropyrgos, drone và chó nghiệp vụ sẽ quay lại. Câu hỏi đặt ra là liệu lần này có ai đang theo dõi hay không.