Chiến dịch Bình minh Yemen: Thành công không chỉ nằm ở lãnh thổ

Hai ngày sau khi chính phủ Yemen được quốc tế công nhận phát động chiến dịch phản công mang tên "Bình minh Yemen", các lực lượng của chính phủ đã giành lại một số vùng lãnh thổ từ tay Houthi dọc bờ Biển Đỏ gần eo biển Bab al-Mandeb. Liên minh do Ả Rập Xê-út dẫn đầu đã triển khai 100 máy bay chiến đấu hoạt động liên tục để hỗ trợ bảo vệ eo biển. Đáp trả, Houthi tuyên bố đã tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Ả Rập Xê-út.

Đây là leo thang nghiêm trọng nhất trong cuộc chiến Yemen kể từ lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022. Suốt bốn năm qua, cuộc chiến được duy trì như một xung đột đóng băng. Giờ đây, cả hai bên đang cố gắng vẽ lại bản đồ.

Trong những ngày tới, thành công của chiến dịch sẽ không chỉ được quyết định bởi những bước tiến trên ba mặt trận khác nhau, mà còn bởi khả năng của các lực lượng trung thành với chính phủ Yemen trong việc duy trì sự gắn kết và buộc Houthi phải thay đổi cách tính toán chi phí xung đột.

Giữ cho Houthi bị dàn trải

Bờ biển phía tây là nơi chiến dịch sẽ thắng hoặc thua, và lý do nằm ngoài Yemen. Khi Iran gây gián đoạn giao thông qua eo biển Hormuz, Biển Đỏ đã trở thành huyết mạch chiến lược của vùng Vịnh. Đường ống Đông-Tây của Ả Rập Xê-út đến Yanbu là tuyến chính vòng qua Hormuz, nhưng dầu thô vận chuyển từ Yanbu đến thị trường châu Á vẫn phải đi qua Bab al-Mandeb.

Việc Houthi kiểm soát bờ biển Yemen tại eo biển này biến tuyến đường vòng đó thành con tin. Bán đảo Ả Rập khi đó sẽ bị siết chặt ở cả hai đầu cùng lúc, một kịch bản mà không thủ đô vùng Vịnh nào và rất ít nền kinh tế nhập khẩu dầu có thể chịu đựng lâu dài.

Cũng có một điểm nghịch lý: thành quả lớn nhất của Houthi trong năm nay – các vùng lãnh thổ gần Bab al-Mandeb – có thể cũng là vị trí dễ bị tổn thương nhất của họ. Sức mạnh truyền thống của Houthi nằm ở vùng núi phía bắc, nơi địa hình, mạng lưới bộ tộc và tuyến tiếp tế ngắn tạo lợi thế phòng thủ.

Đồng bằng Tihama thì ngược lại: bằng phẳng, xa căn cứ cao nguyên, với tuyến tiếp tế dài và dễ bị tổn thương, cùng ít nơi ẩn nấp trước sức mạnh không quân liên tục.

Nếu chính phủ có thể giành thắng lợi quyết định ở bất cứ đâu, thì đó là ở đây. Mục tiêu trước mắt không nhất thiết phải đánh bại hoàn toàn Houthi, mà là đẩy họ ra khỏi eo biển, tái chiếm các đảo và tước đi khả năng biến địa lý thành đòn bẩy khu vực.

Mặt trận quyết định thứ hai là Taiz. Thành phố này là bản lề giữa miền bắc do Houthi kiểm soát, miền nam do chính phủ kiểm soát và chiến trường ven biển phía tây. Nếu Houthi tiếp tục cắt đứt đường Aden, bất kỳ cuộc tấn công nào rộng hơn cũng bị chia đôi. Nếu lực lượng chính phủ mở lại tuyến đường này, họ sẽ có sự liên tục lãnh thổ giữa Aden, Taiz và bờ biển.

Mặt trận thứ ba là tỉnh Marib, nơi giao tranh đã leo thang tại mặt trận Raghwan, và có thể cả al-Jawf.

Bất chấp những tuyên bố mạnh mẽ từ chính phủ Yemen, một cuộc hành quân sớm vào Sanaa vẫn khó xảy ra. Chiến lược khả thi hơn là gây áp lực tích lũy: nếu bờ biển, Taiz và Marib bị ép cùng lúc, Houthi sẽ khó tập trung nhân lực, tên lửa, máy bay không người lái và hậu cần vào bất kỳ trục nào. Chính phủ không cần đột phá ở mọi nơi; họ cần giữ cho Houthi bị dàn trải.

Hỗ trợ không phải vấn đề, gắn kết mới là

Chính phủ Yemen hiếm khi thiếu hậu thuẫn bên ngoài. Thất bại lặp đi lặp lại của họ là chuyển hóa hỗ trợ đó thành sức mạnh quân sự Yemen thống nhất. Ả Rập Xê-út vẫn giữ vai trò quyết định, và các động cơ của họ giờ đây trực tiếp hơn là trừu tượng: các cơ sở của Aramco bị tấn công, tàu thuyền liên quan đến Ả Rập Xê-út bị tuyên bố là mục tiêu, và tuyến đường chính vòng qua eo biển Hormuz bị phơi bày.

Việc triển khai 100 máy bay cho thấy Riyadh sẵn sàng đầu tư mạnh mẽ.

Sức mạnh không quân có thể phá hủy vị trí, cắt tuyến tiếp tế và phá vỡ sự tập trung lực lượng, nhưng không thể giữ lãnh thổ. Điều đó đòi hỏi lực lượng Yemen phải chiến đấu dưới một chuỗi chỉ huy thống nhất, hỗ trợ chính quyền địa phương vận hành và duy trì thỏa thuận chính trị ngăn chặn xung đột giữa các phe phái.

Ở đây, phe chống Houthi được cho là yếu hơn bất kỳ thời điểm nào trong cuộc chiến. Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam, tổ chức phát động cuộc tấn công riêng khắp miền nam vào tháng 12/2025, đã bị giải thể vào tháng 1 sau cuộc phản công do Ả Rập Xê-út hậu thuẫn, và lãnh đạo của họ, Aidarous al-Zubaidi, đã rời khỏi đất nước. Các đơn vị miền nam từng chiến đấu dưới ngọn cờ của hội đồng này vẫn còn vũ trang và có năng lực, nhưng không có mái nhà chính trị, và lòng trung thành của họ với chính phủ Yemen là có điều kiện.

Bên cạnh họ, Lực lượng Kháng chiến Quốc gia của Tareq Saleh trên bờ biển, Lữ đoàn Người khổng lồ miền Nam, và các đơn vị liên kết với Đảng Islah ở Taiz và Marib đều trả lời các ban lãnh đạo, ưu tiên khu vực và bên bảo trợ bên ngoài khác nhau.

Ngược lại, Houthi sở hữu một bộ chỉ huy chính trị và quân sự tập trung.

Sự bất đối xứng này là điểm yếu lớn nhất của chiến dịch. Nếu được tiến hành qua các chuỗi chỉ huy phân tán, thành quả sẽ chỉ là tạm thời: các lực lượng đối địch sẽ tranh giành lãnh thổ, nguồn thu và quyền lực đã chiếm được, còn Houthi sẽ tập hợp lại và phản công.

Nhận thức được thực tế này, chính phủ Yemen đã bắt đầu chuẩn bị chi trả lương và tiến hành tái thiết ở các khu vực giành lại. Đó là trực giác đúng đắn. Một thị trấn bị chiếm bằng không kích nhưng bị bỏ mặc không lương, không quản lý sẽ không được giữ. Nỗ lực này cần được duy trì.

Bước ngoặt?

Không nên đánh giá chiến dịch bằng việc liệu nó có chiếm được Sanaa hay không. Thước đo đó là tối đa và gần như đảm bảo một kết luận thất bại. Câu hỏi đúng hơn là liệu nó có làm cho xung đột chín muồi để giải quyết.

Theo ngôn ngữ nghiên cứu xung đột, các bên đàm phán nghiêm túc khi họ nhận thấy một bế tắc gây tổn thương lẫn nhau. Kể từ năm 2022, bế tắc đã gây tổn hại cho người dân Yemen, chính phủ, Ả Rập Xê-út và vận tải toàn cầu, nhưng không gây tổn hại cho Houthi, những người có mọi lý do để tin rằng thời gian đứng về phía họ. Mục đích của "Bình minh Yemen", nếu hiểu đúng, không phải là thắng lợi hoàn toàn, mà là thay đổi đánh giá của Houthi về chi phí của việc tiếp tục đối đầu.

Có một phức tạp. Tính toán của Houthi không còn thuần túy Yemen. Các quyết định của họ giờ đây gắn với cuộc chiến của Tehran và đàm phán với Washington. Ngay cả những tổn thất chiến trường đáng kể cũng có thể không tạo ra sự linh hoạt trong nhóm nếu ban lãnh đạo tin rằng nhượng bộ nên được trao đổi trong một thỏa thuận khu vực rộng lớn hơn. Do đó, một giải pháp riêng cho Yemen có thể phụ thuộc một phần vào tiến triển trong một cuộc đàm phán mà người Yemen không kiểm soát.

Trong những tuần tới, bốn chỉ báo sẽ cho biết cuộc chiến đang chuyển hướng theo cách nào: liệu lực lượng chính phủ có tái chiếm và giữ được bờ biển cùng các đảo tại eo biển; liệu đường Taiz-Aden có được mở lại; liệu Houthi có buộc phải rút lực lượng khỏi Taiz để bảo vệ bờ biển và Marib; và liệu các khu vực giành lại có nằm dưới một chỉ huy thống nhất và nhận được lương cùng dịch vụ hay không.

Nếu phần lớn những điều này xảy ra, cấu trúc chiến lược của cuộc chiến có thể thay đổi. Nếu lực lượng chính phủ chỉ tiến được chút ít, chịu tổn thất nặng hoặc quay sang chống nhau, Houthi sẽ tuyên bố đã sống sót qua một chiến dịch được bên ngoài hậu thuẫn khác, và câu chuyện đó sẽ củng cố niềm tin của họ rằng họ có thể trụ lâu hơn đối thủ.

Tất cả những điều này diễn ra trong bối cảnh thảm họa nhân đạo ngày càng sâu sắc. Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận hơn 5.000 thương vong kể từ đầu tháng 8, gần 200.000 người phải di tản và các ca bệnh tả nghi ngờ đã tăng gấp ba. Một chiến dịch bỏ qua điều này sẽ nhanh chóng làm cạn kiệt sự kiên nhẫn quốc tế, như đã xảy ra với chiến dịch tái chiếm Hodeidah năm 2018, khi lực lượng chính phủ bị sức ép dừng lại để tránh thảm họa nhân đạo.

Vậy chiến dịch này không phải là bước ngoặt mà chính là mở đầu một phép thử. Chính phủ Yemen phải làm điều họ đã vật lộn suốt cuộc chiến: chuyển hóa hỗ trợ bên ngoài thành quyền lực chính trị thống nhất và sức mạnh quân sự bền vững. Nếu thất bại, Houthi sẽ nổi lên từ một vòng xoáy nữa với niềm tin thậm chí mạnh mẽ hơn rằng thời gian vẫn đứng về phía họ.

Quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.