Trong bối cảnh dịch Ebola do virus Bundibugyo bùng phát tại CHDC Congo đang diễn biến phức tạp, các nhà chức trách y tế quốc tế kêu gọi mở rộng quy mô ứng phó gấp hai đến ba lần năng lực hiện tại, đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng trong việc ngăn chặn dịch bệnh.
Theo số liệu đến ngày 21/8, CHDC Congo ghi nhận 5.290 ca nhiễm và 2.516 ca tử vong trên 56 khu vực y tế. Đây hiện là đợt bùng phát Ebola lớn thứ hai từng được ghi nhận và có tốc độ lây lan nhanh hơn các đợt trước. Nguyên nhân được cho là do tình trạng mất an ninh kéo dài nhiều thập kỷ từ xung đột vũ trang, khiến hơn một triệu người phải di dời, phá vỡ trật tự xã hội và hệ thống dịch vụ y tế.
Đại diện các cộng đồng tại Bunia – những người sống sót, phụ nữ, thanh niên, tổ chức địa phương và nhân viên y tế – đã truyền đạt thông điệp rõ ràng: hãy để họ tham gia. Họ hiểu rõ cộng đồng của mình, biết nơi gia đình tìm kiếm sự chăm sóc y tế, cách thông tin lan truyền và vì sao niềm tin bị suy giảm. Việc trao quyền cho cộng đồng sẽ giúp đẩy nhanh phản ứng, nhận diện sớm bệnh, hỗ trợ truy vết tiếp xúc và chống lại những tin đồn nguy hiểm.
Mặc dù đã có tiến bộ đáng kể dưới sự lãnh đạo của chính quyền quốc gia cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), tình trạng khẩn cấp vẫn tiếp diễn tại tỉnh Ituri và năm tỉnh khác. Uganda đã chặn đứng được lây truyền nội địa, một số khu vực y tế ở Ituri và Nam Kivu cũng đã cắt đứt chuỗi lây nhiễm, cho thấy có thể kiểm soát nếu phát hiện nhanh và hợp tác chặt chẽ với cộng đồng.
Đáng lo ngại, tính đến ngày 20/8, đã có 158 nhân viên y tế bị nhiễm bệnh, trong đó 45 người tử vong. An toàn của nhân viên tuyến đầu là yếu tố trung tâm để ngăn chặn lây truyền. Các chuyên gia yêu cầu đảm bảo trang thiết bị bảo hộ, đào tạo, vật tư y tế, trả lương đúng hạn và hỗ trợ tâm lý xã hội cho họ.
Để xoay chuyển tình thế, cần mở rộng đội ngũ giám sát, tăng cường truyền thông rủi ro và sự tham gia của cộng đồng, cũng như triển khai thêm các đội chôn cất an toàn và trang nghiêm. Nỗ lực đặc biệt nhắm tới các nhóm dân cư dễ bị tổn thương ở vùng sâu vùng xa, nơi mất an ninh.
Việc chậm trễ hoặc phân mảnh tài chính sẽ gây hậu quả nghiêm trọng. Các nhà tài trợ cần hỗ trợ tăng cường tích hợp giữa các tổ chức y tế và cứu trợ, thay vì chỉ tài trợ cho các nỗ lực rời rạc. Hợp tác xuyên biên giới cũng cần được củng cố, biến biên giới thành cầu nối cho hành động y tế công cộng phối hợp, thay vì áp đặt các biện pháp đóng cửa biên giới hay hạn chế đi lại, vốn có thể gây gián đoạn mà không ngăn được lây truyền.
Ưu tiên rõ ràng là tìm mọi ca bệnh, theo dõi mọi tiếp xúc, phá vỡ mọi chuỗi lây nhiễm, bảo vệ nhân viên y tế và cứu sống người bệnh. WHO và Africa CDC cam kết tiếp tục làm việc cùng CHDC Congo, các nước láng giềng và cộng đồng, đưa toàn bộ sức mạnh hợp tác quốc tế và châu lục vào phía sau phản ứng do quốc gia dẫn dắt. Kinh nghiệm từ Uganda và một số khu vực tại DRC cho thấy có thể kiểm soát dịch nếu hành động nhanh, quyết đoán và gắn kết với cộng đồng.
