Chăm sóc kiểu kangaroo giúp trẻ sinh non ở Gaza khỏe mạnh hơn

Khan Younis, Dải Gaza – Suốt 11 ngày sau khi sinh con trai út vào tháng trước, chị Rania Fadel không thể bế đứa con mới chào đời của mình.

Người phụ nữ 24 tuổi sinh đôi hai bé trai Ilyas và Yahya vào ngày 25/9. Trong khi Yahya khỏe mạnh, Ilyas phải nhập Khoa Hồi sức sơ sinh tại Trung tâm Y tế Nasser ở Khan Younis, miền nam Gaza, và nằm lại đây gần hai tuần.

Theo lời chị Rania, Ilyas sinh non, chỉ nặng 1,4 kg khi chào đời. Bé gặp các vấn đề y tế liên quan đến máu và phổi, cần được chăm sóc chuyên biệt trong lồng ấp. Bản thân chị Rania khi đó đang hồi phục sau ca mổ lấy thai, nên nhiều ngày liền không thể bế con.

“Khi họ gọi tôi vào bế cháu, tôi vội vàng chạy đến. Tôi chỉ muốn nhanh chóng được ở bên con. Cảm giác đó thật khó tả”, chị nhớ lại.

Khi tình trạng của Ilyas cải thiện và bé được chuyển từ khu hồi sức sang đơn vị chăm sóc sơ sinh của bệnh viện, chị Rania đã có thể bế con áp vào ngực trần – một phương pháp chăm sóc trẻ nhẹ cân gọi là “chăm sóc bà mẹ kiểu kangaroo”, thuộc chương trình mới được triển khai tại bệnh viện.

Phương pháp này bao gồm việc tiếp xúc da kề da kéo dài giữa người chăm sóc – lý tưởng nhất là người mẹ – với em bé, kết hợp cho bú sữa mẹ hoàn toàn. Các nghiên cứu cho thấy phương pháp mang lại lợi ích sức khỏe quan trọng cho trẻ sinh non và nhẹ cân.

“Tôi rất hạnh phúc. Đó là một cảm giác tuyệt vời”, chị Rania nói.

Trong buổi chăm sóc, một nữ điều dưỡng hướng dẫn chị Rania đặt Ilyas áp vào ngực mình, da chạm da. Chị cho biết bé nằm như vậy khoảng 90 phút.

“Bé bắt đầu bú mẹ và nằm thêm một lúc. Tôi cảm thấy con đang tiến triển tốt hơn”, chị kể. Với chị Rania, sự tiếp xúc này còn mang lại cảm giác gần gũi sau những ngày xa cách. “Em bé cảm nhận được mẹ đang ở bên. Bé thấy an toàn. Thành thật mà nói, điều đó khiến tôi rất vui”.

Da kề da

Chăm sóc kiểu kangaroo là phương pháp đặt em bé áp vào ngực trần của cha hoặc mẹ để tiếp xúc da kề da, kết hợp với việc cho bú sữa mẹ và chăm sóc y tế phù hợp. Với trẻ sinh non và nhẹ cân, phương pháp này giúp điều hòa thân nhiệt, hỗ trợ việc bú mẹ và cải thiện kết quả sức khỏe.

Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chăm sóc kiểu kangaroo đã được chứng minh giúp giảm 32% tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và giảm 25% tỷ lệ tử vong đến 6 tháng tuổi so với chăm sóc thông thường.

Tại Trung tâm Y tế Nasser, bà Khawla al-Madhoun, giám đốc điều dưỡng khoa sản và sơ sinh của bệnh viện, mô tả đây là một cách tiếp cận chăm sóc trẻ sơ sinh toàn diện, hỗ trợ sự phát triển và tăng cường gắn kết giữa mẹ và bé.

“Khi chúng tôi đặt em bé lên ngực người mẹ, điều đó giúp bé phát triển”, bà nói. “Chúng tôi đã thấy những em bé ốm yếu hoặc nhẹ cân bắt đầu phát triển nhanh hơn nhờ chăm sóc kiểu kangaroo. Điều này có thể giúp các cháu xuất viện sớm hơn”.

Bệnh viện đã bắt đầu triển khai chăm sóc kangaroo thông qua một chương trình thí điểm do WHO, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) hỗ trợ. Các tổ chức này công bố sáng kiến tại Bệnh viện Nasser vào tháng 9, nhưng phương pháp đang được đưa vào áp dụng dần dần tại đơn vị chăm sóc sơ sinh bên ngoài – nơi các bé ở cùng mẹ – và tại các khoa sản sau sinh.

Bà al-Madhoun cho biết nhóm của bà cũng đang chuẩn bị một phòng riêng và tìm kiếm thiết bị để các buổi chăm sóc được thoải mái hơn. Nhóm hướng tới thời gian tiếp xúc da kề da lâu hơn – WHO khuyến nghị ít nhất 8 giờ mỗi ngày – dù mục tiêu trước mắt là ít nhất 2 giờ, tùy hoàn cảnh từng gia đình.

Tại Nasser, nhóm hiện ưu tiên các bé có tình trạng y tế ổn định và không cần hỗ trợ oxy. Điều dưỡng theo dõi sinh hiệu và đánh giá các bé trong suốt quá trình. Bà al-Madhoun nhấn mạnh phương pháp này không thể thay thế lồng ấp hay các biện pháp điều trị khác khi trẻ cần chăm sóc tích cực.

“Nó có thể giúp các bé phát triển, tăng cân và xuất viện sớm hơn, nhưng một số bé cần các can thiệp khác như hỗ trợ hô hấp. Những bé đó vẫn cần lồng ấp và sự chăm sóc mà nó mang lại”, bà nói.

Thiếu thiết bị sơ sinh

Nhu cầu chăm sóc sơ sinh chuyên biệt diễn ra trong bối cảnh hệ thống y tế Gaza tiếp tục chật vật với các cơ sở bị hư hại, thiếu thiết bị và các đơn vị sơ sinh quá tải. Theo UNICEF, trước khi cuộc chiến của Israel ở Gaza bắt đầu vào tháng 10/2023, Gaza có 8 đơn vị hồi sức sơ sinh với tổng cộng 178 lồng ấp.

Đến tháng 11/2024, 3 trong số các đơn vị đó đã bị Israel phá hủy, và số lồng ấp còn lại giảm xuống khoảng 54 chiếc, tức giảm 70%. Tình trạng thiếu thiết bị, cộng thêm nguồn nhiên liệu và điện năng hạn chế do các hạn chế của Israel, đặt trẻ sơ sinh non tháng vào nguy cơ nghiêm trọng.

Các cuộc không kích của Israel vẫn tiếp diễn kể từ lệnh ngừng bắn tháng 10/2025. Dù có lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa và một số thiết bị mới đã được đưa vào, tình trạng thiếu lồng ấp và thiết bị khác vẫn kéo dài. Vào tháng 5, UNICEF cho biết tổ chức này và các đối tác đã cung cấp lồng ấp và máy thở cho các bệnh viện ở Gaza, đồng thời cảnh báo các đơn vị sơ sinh vẫn phải xử lý số lượng lớn trẻ yếu ớt với thiết bị, không gian và nguồn điện hạn chế.

Cuộc chiến ở Gaza đã làm điều kiện sống của phụ nữ mang thai thêm tồi tệ do khó khăn kinh tế, thiếu lương thực, dinh dưỡng kém và những thực tế khắc nghiệt của việc di dời, bao gồm nấu ăn trên lửa trại và gánh nước.

“Những điều kiện này góp phần làm gia tăng số ca sinh non và trẻ sinh nhẹ cân cần chăm sóc sơ sinh chuyên biệt”, bà al-Madhoun nói. Trong khi đó, việc di dời liên tục và tình trạng quá tải càng gây thêm áp lực lên các bệnh viện, trong đó có Trung tâm Y tế Nasser – nơi vốn đã chật vật vì không gian hạn chế và thiếu lồng ấp cùng các thiết bị sơ sinh thiết yếu khác.

Em bé trong lều

Bé gái của chị Linda Abu Nasira mới 3 ngày tuổi. Theo chị Linda, 23 tuổi, ban đầu bé bị sốt nhưng đã hạ. Khi con gái được điều trị và bú mẹ, chị Linda được hướng dẫn cách bế con áp vào ngực dưới sự chỉ dẫn của nhóm y tế.

Các buổi chăm sóc diễn ra ngắn. Chị Linda cho biết mỗi lần bế con áp ngực khoảng 30 phút, lặp lại khoảng hai tiếng một lần theo hướng dẫn nhận được. “Bé đỡ hơn một chút so với hôm qua. Từng chút một”, chị nói.

Ngoài bệnh viện, chị Linda sống trong một chiếc lều ở al-Mawasi, Khan Younis, nơi chị nuôi hai con lớn – 3 tuổi và 2 tuổi – đồng thời chăm sóc con mới sinh. Chị mô tả điều kiện sống rất khó khăn, đặc biệt là việc kiếm thức ăn và nước uống. “Chúng tôi cố xoay xở. Nhưng không như trước đây, hay như điều kiện bạn mong đợi khi sinh con”, chị nói.

Chị không biết con gái mình sẽ cần được theo dõi tại đơn vị chăm sóc sơ sinh bên ngoài của bệnh viện bao lâu. “Là một người mẹ, được cảm nhận rằng mình đang giúp con gái hồi phục có ý nghĩa rất lớn với tôi. Tôi hy vọng con sẽ hồi phục và được xuất viện càng sớm càng tốt”, chị Linda nói.