Mỹ tăng cường trục xuất người nhập cư sang nước thứ ba bất chấp phản đối toàn cầu

Các cơ quan nhập cư Hoa Kỳ đã gia tăng mạnh mẽ các hoạt động bắt giữ và trục xuất kể từ tháng 1/2025, khi Donald Trump trở thành tổng thống. Ông Trump từng cam kết thực hiện "chiến dịch trục xuất lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ". Các nhân viên của Bộ An ninh Nội địa – cơ quan chịu trách nhiệm về chiến dịch này – hiện tiến hành hàng nghìn vụ bắt giữ mỗi ngày trên khắp cả nước.

Đối tượng bị nhắm tới bao gồm cả những người đang xin tị nạn tại Mỹ, vốn được cho là sẽ có cơ hội trình bày về những nguy hiểm mà họ có thể phải đối mặt ở quê hương. Luật pháp Hoa Kỳ và các hiệp ước quốc tế như Công ước Chống tra tấn của Liên Hợp Quốc nghiêm cấm nhà chức trách trục xuất một người đến bất kỳ quốc gia nào mà người đó sẽ bị đàn áp hoặc tra tấn.

Nhiều người bị giam giữ trong chiến dịch siết chặt nhập cư nói rằng họ có nguy cơ bị tổn hại hoặc thiệt mạng nếu trở về nước, vì vậy chính quyền Trump đã tìm kiếm các địa điểm thay thế để trục xuất họ, bao gồm cả những nơi mà họ không có mối liên hệ văn hóa hay pháp lý nào.

Hoạt động được gọi là "trục xuất sang nước thứ ba" này đã bị chỉ trích tại Mỹ cũng như bởi các tổ chức nhân quyền toàn cầu như Ân xá Quốc tế và Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, cùng Liên Hợp Quốc.

Những người phản đối cho rằng một số quốc gia tiếp nhận người bị trục xuất từng có thành tích vi phạm nhân quyền, hoặc quá nguy hiểm đến mức chính phủ Mỹ khuyến cáo công dân nước mình không nên đến. Họ cũng cho rằng có rất ít đảm bảo rằng các quốc gia thứ ba này sẽ cho người bị trục xuất một phiên điều trần công bằng về đơn xin tị nạn, và cuối cùng có thể đưa họ trở lại quê hương để đối mặt với sự đàn áp.

Trục xuất sang nước thứ ba không phải là hoạt động mới, nhưng theo các tổ chức nhân quyền, nó cực kỳ hiếm khi xảy ra trước chính quyền Trump và chưa từng được Mỹ sử dụng ở quy mô như hiện nay. Các tổ chức nhân quyền nói rằng những người bị đưa đến quốc gia khác sẽ không bị trục xuất nếu không có sự đồng ý của họ.

Một số tòa án Hoa Kỳ đã tuyên bố hoạt động này là bất hợp pháp, nhưng Tòa án Tối cao Mỹ đã cho phép tiếp tục, bao gồm trong một phán quyết vào tháng 9.

Các chuyên gia tại Liên Hợp Quốc nhận định hoạt động này đang dẫn đến "một chuỗi vi phạm nhân quyền" trên khắp thế giới, đe dọa đảo ngược các chuẩn mực về cách đối xử với người tị nạn và người xin tị nạn.

Cái nhìn cận cảnh về các vụ trục xuất sang nước thứ ba

Các tổ chức nhân quyền đã cố gắng thống kê các vụ trục xuất cưỡng bức sang nước thứ ba. Theo hai tổ chức phi lợi nhuận Refugees International và Human Rights First, dựa trên các báo cáo truyền thông và thông tin từ luật sư, hơn 25.000 người đã bị trục xuất cưỡng bức sang nước thứ ba cho đến nay.

Dữ liệu của Bộ An ninh Nội địa bao gồm hơn 16.000 trường hợp trục xuất sang nước thứ ba kể từ khi ông Trump nhậm chức vào tháng 1/2025 đến tháng 8/2026, tháng gần nhất có dữ liệu. Dữ liệu này được cung cấp cho Dự án Dữ liệu Trục xuất thuộc Đại học California, Berkeley và Đại học California, Los Angeles, và được Al Jazeera phân tích, nhiều khả năng vẫn còn thấp hơn thực tế.

Việc trục xuất đến các quốc gia này cần sự chấp thuận của nhà chức trách sở tại, vì vậy chính quyền Trump đã tìm cách đạt được các thỏa thuận hoặc hiểu biết không chính thức về việc đưa người bị trục xuất đến một danh sách các quốc gia ngày càng mở rộng.

Một số quốc gia đã đồng ý giữ người bị trục xuất trong các nhà tù, như El Salvador và Eswatini. Những quốc gia khác đồng ý tạm giữ, trong đó một số ký Thỏa thuận Hợp tác Tị nạn với Mỹ, hay còn gọi là "Thỏa thuận Quốc gia Thứ ba An toàn", cho phép người bị trục xuất theo đuổi đơn xin tị nạn tại một quốc gia thứ ba đã đồng ý tiếp nhận họ.

Theo Refugees International và Human Rights First, nhiều người bị trục xuất không biết mình sẽ được đưa đến đâu, và cuối cùng thấy mình ở những quốc gia mà họ không nói được ngôn ngữ và hiểu biết rất ít về văn hóa. Một số thậm chí không có giấy tờ như hộ chiếu hay thẻ căn cước, khiến việc sinh sống ở đó gặp nhiều khó khăn.

Danh sách các quốc gia mà người bị trục xuất được đưa đến đã gia tăng khi Mỹ đưa ra viện trợ tài chính, hoặc nhượng bộ về kinh doanh hay thị thực, để đổi lấy việc các nước tiếp nhận công dân nước thứ ba mà chính quyền Trump muốn loại bỏ.

Liberia đã đồng ý tiếp nhận tối đa 1.200 người bị trục xuất. Chính quyền Trump từng tuyên bố sẽ kéo dài thời hạn hiệu lực của một số loại thị thực cho người Liberia từ 12 lên 36 tháng, và đã cam kết 124 triệu USD cho các dịch vụ y tế của nước này.

Tại Cameroon, quốc gia đồng ý tiếp nhận công dân nước thứ ba từ Mỹ vào tháng 12/2025, chính quyền Trump đã cam kết viện trợ 30 triệu USD cho hoạt động tị nạn của Liên Hợp Quốc tại đây, và 400 triệu USD trong những năm tới cho các dịch vụ y tế của nước này.