Chà là Yemen: 'Phao cứu sinh' của nông dân giữa khó khăn chồng chất
Saeed Al Batati
Giữa bối cảnh cơ sở hạ tầng yếu kém, biến đổi khí hậu và hậu quả từ hơn một thập kỷ xung đột, nông dân trồng chà là tại huyện Hajr của Yemen vẫn bám trụ với nghề truyền thống, xem vụ mùa này là nguồn thu nhập và an sinh lương thực chính. Nhiều gia đình nghèo phải vật lộn để bán được sản phẩm, đối mặt với nợ nần và cơ sở hạ tầng thiếu thốn, trong khi chính quyền địa phương thiếu nguồn lực hỗ trợ.
Tại huyện Hajr, nằm cách thủ phủ Mukalla của tỉnh Hadramout khoảng hai giờ lái xe về phía tây, nông dân đang tất bật bước vào vụ thu hoạch chà là hàng năm. Dưới cái nắng gắt, người dân đủ mọi lứa tuổi, nhiều gia đình làm việc bên những đống chà là vừa hái, trải trên nền đá để phơi khô, làm sạch và chuẩn bị bán theo kỹ thuật truyền thống đã tồn tại hàng thế kỷ.
Gia đình ông Nabeel Ahmed đến khu phơi từ trước khi mặt trời mọc. Họ cùng nhau đảo và phân loại chà là, loại bỏ những quả hư hỏng, với mong muốn làm cho sản phẩm trở nên hấp dẫn nhất có thể trước mắt người mua. "Tôi và vợ, các anh em đến đây trước bình minh và ở lại đến khi nắng lên cao. Tôi bán một phần chà là, phần còn lại để cho gia đình ăn. Đây là nguồn thu nhập duy nhất của tôi. Nếu một người nông dân không thể lo thức ăn cho con cái, họ sẽ cho chúng ăn chà là với cà phê, vì nhiều gia đình thậm chí không đủ tiền mua cá và gạo", ông Nabeel chia sẻ.
Thu hoạch chà là không chỉ mang lại thu nhập mà còn là mạng lưới an sinh lương thực cơ bản cho những gia đình nghèo nhất ở Hajr. Sau khi người mua đồng ý trả giá, chà là được đóng vào các túi nhỏ để bán hoặc dùng dần cho tháng Ramadan.
Huyện nghèo khó với cơ sở hạ tầng thiếu thốn
Hajr là vùng đất gồm các cộng đồng dân cư nằm rải rác dọc theo một thung lũng dài, nơi có những rặng cọ và dòng sông chảy qua. Con đường chính nối huyện với các khu vực khác của Hadramout đã xuống cấp nghiêm trọng, các tuyến đường nội bộ chủ yếu là đường đất bụi bặm. Huyện không có điện và mạng di động cũng rất chập chờn. Nơi đây cũng từng ghi nhận các đợt bùng phát dịch tả, mà người dân và quan chức y tế địa phương cho là do điều kiện vệ sinh kém và thiếu nước sạch.
Dù nằm xa tiền tuyến của cuộc xung đột Yemen, Hajr vẫn hứng chịu hậu quả từ hơn một thập kỷ chiến tranh và sự thiếu vắng một chính phủ ổn định để hỗ trợ người dân xóa đói giảm nghèo. Chính vì vậy, những rặng cọ chà là bao la trở thành cứu cánh cho vùng đất này. Theo các quan chức địa phương, huyện Hajr có ít nhất 2 triệu cây cọ, và cây cọ được xem là trung tâm của nền kinh tế địa phương.
Tại khu chợ trời tạm bợ, ông Rashed Mohammed, cha của bốn đứa con, đã từ chối lời đề nghị của nhiều người mua vì giá quá thấp so với kỳ vọng. Ông lo lắng nếu không bán được chà là trong vài ngày tới, ông sẽ không thể trả khoản nợ 1 triệu riyal Yemen (khoảng 640 USD) cho một cửa hàng tạp hóa địa phương. Giống như nhiều nông dân khác, ông Rashed phải mua chịu lương thực cho gia đình quanh năm và hứa trả nợ sau vụ thu hoạch. Khi màn đêm buông xuống mà chưa có khách, ông Rashed và những nông dân khác ở lại ngủ trong những lều tạm bằng lá cọ để bảo vệ thành quả của mình khỏi trộm cắp và chó hoang, cũng như sẵn sàng đón khách bất cứ lúc nào.
Tuyệt vọng giữa mùa màng thất bát
Nông dân cho biết một lý do khiến họ phải bán chà là tại khu chợ lộ thiên là vì không đủ tiền thuê xe chở hàng đến các chợ lớn hơn. Nghèo đói đến mức nhiều người phải trả công cho tài xế bằng những thùng nhựa đựng đầy chà là.
Ông Awadh Mubarak, một nông dân kiêm trưởng một ủy ban nông dân địa phương, cho biết nhiều người đã bỏ nghề nông để đi làm công chức hoặc tham gia lực lượng an ninh và quân đội khi cây cọ chết và sản lượng chà là sụt giảm. Nguyên nhân một phần do trận lũ lụt cách đây vài tháng đã phá hủy một con đập nhỏ, khiến lượng nước tưới cho các vườn cọ giảm đáng kể. Dọc đường qua Hajr, nhiều cây cọ đứng trơ trọi, khô héo là minh chứng rõ ràng cho thiệt hại.
Theo ông Awadh, nhu cầu cấp thiết nhất của nông dân là xây dựng lại con đập. Họ cũng kêu gọi các nhà đầu tư và chính phủ xây dựng nhà máy chế biến và đóng gói chà là để giúp họ tiết kiệm thời gian và công sức trong khâu làm sạch, cũng như hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.
Giữa những khó khăn đó, chà là Hajr vẫn nổi tiếng về chất lượng. Anh Omer Mohammed, một người mua hàng từ vùng núi Hadramout đến, cho biết: "Chà là Hajr là ngon nhất Hadramout vì vị ngọt ở mức độ vừa phải. Tôi mua đủ chà là cho tôi và người thân dùng cả năm. Có chà là trong nhà, tôi thấy an tâm về lương thực, dù không ăn đến". Một quan niệm địa phương còn cho rằng, ăn chà là của vùng Hajr tốt cho sức khỏe, thậm chí những người hiến máu ở đây thường là những người có chế độ ăn gồm nhiều chà là.
