Cáo buộc tham nhũng từ cartel ma túy đẩy quan hệ Mỹ - Mexico tới điểm đứt gãy

Quan hệ giữa Mexico và Mỹ đang bị đẩy tới điểm đứt gãy giữa lúc Washington cáo buộc các quan chức Mexico đã 'nằm chung giường trong nhiều năm' với những kẻ buôn ma túy, và có báo cáo về việc các điệp viên CIA tự do hoạt động phía nam biên giới.

Phát biểu trong cuộc họp báo hôm thứ Tư, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum nói: 'Có nhiều người đang đặt cược vào sự thất bại của chính phủ Mexico. Chúng tôi muốn có quan hệ tốt với chính phủ Mỹ. Giới hạn của chúng tôi là bảo vệ chủ quyền và tôn trọng nhân dân Mexico cùng phẩm giá của họ.'

Những phát biểu của bà Sheinbaum diễn ra sau lời khai đầy công kích của Giám đốc Cơ quan chống ma túy Mỹ (DEA) Terry Cole trước Thượng viện Mỹ hôm thứ Ba. Cole khẳng định: 'Không nghi ngờ gì nữa, những kẻ buôn ma túy và các quan chức cấp cao Mexico đã nằm chung giường trong nhiều năm. Chúng cũng phải chịu trách nhiệm về cái chết và sự tàn phá của hàng loạt người Mỹ khi hợp tác, âm mưu, giúp sức sản xuất chất độc này qua biên giới.'

Mexico đã chịu áp lực dữ dội từ Washington trong nhiều tháng qua về việc trấn áp các nhóm buôn ma túy, với việc Tổng thống Donald Trump liên tục đe dọa gửi quân đội xuống phía nam biên giới. Trong những tuần gần đây, áp lực này càng gia tăng, đẩy bà Sheinbaum vào thế cân bằng mong manh giữa xoa dịu đảng của mình và làm hài lòng Nhà Trắng ngày càng cứng rắn.

Cựu Ngoại trưởng Mexico Jorge Castañeda nhận định: 'Đây là tình huống căng thẳng và khó khăn nhất kể từ ít nhất là thập niên 1980. Chúng ta đang ở trong thời điểm chưa từng thấy, ít nhất là trong ký ức của tôi.'

Bất chấp các lời đe dọa liên tục từ Trump, bà Sheinbaum đã giữ thái độ bình tĩnh trong nhiều tháng – phủ nhận bất kỳ sự hiện diện nào của quân nhân Mỹ tại Mexico dù nhiều lần nhượng bộ Washington. Trong năm qua, chính phủ Mexico đã chuyển giao gần 100 thành viên cartel sang Mỹ để chịu công lý.

Khi Mexico, với sự hỗ trợ của tình báo Mỹ, tiêu diệt thủ lĩnh cartel mạnh nhất nước này vào tháng Hai, các quan chức Mỹ đã ăn mừng, với việc Thứ trưởng Ngoại giao Christopher Landau gọi đây là 'một bước tiến lớn'.

Tuy nhiên, quan hệ bắt đầu xấu đi từ tháng trước khi xuất hiện báo cáo rằng một số điệp viên CIA đã tham gia một cuộc đột kích vào phòng thí nghiệm ma túy ở miền bắc Mexico, dường như không được sự chấp thuận của chính phủ liên bang, có khả năng vi phạm hiến pháp nước này.

Sau đó, Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố Thống đốc bang Sinaloa Rubén Rocha Moya cùng chín quan chức Mexico đương nhiệm và cựu chức vì bị cáo buộc có liên hệ với cartel Sinaloa, buộc tội họ hỗ trợ việc nhập khẩu ma túy bất hợp pháp vào Mỹ với quy mô lớn.

Việc truy tố một thành viên cấp cao của đảng Morena (đảng của bà Sheinbaum) mà không có cảnh báo trước được xem như một cái tát vào mặt nhà lãnh đạo Mexico. Thay vì giao nộp ông Rocha, bà Sheinbaum đã tập hợp nội bộ, cho rằng Washington không đưa ra được bằng chứng thuyết phục. Bà tuyên bố: 'Chúng tôi sẽ không cho phép bất kỳ chính phủ nước ngoài nào đến và quyết định tương lai của nhân dân Mexico.'

Tuần trước, Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche tuyên bố sẽ có thêm cáo buộc chống lại các quan chức Mexico vì có liên hệ với cartel. Đe dọa càng rõ ràng hơn vào thứ Ba khi Giám đốc DEA Cole nói rằng việc truy tố ông Rocha chỉ là 'khởi đầu cho những gì sắp xảy ra ở Mexico'.

Các nhà phân tích cho rằng giữa làn sóng cáo buộc thông đồng, bà Sheinbaum ngày càng bị dồn vào chân tường. Giáo sư Jesús Pérez Caballero, chuyên gia về quan hệ Mỹ-Mexico tại trường College of the Northern Border, nói: 'Mexico phải luôn ở thế phòng thủ. Rất khó để thiết lập một lối phản biện phù hợp với lợi ích của Mexico nếu liên tục phải đáp trả các cáo buộc này.'

Cũng trong ngày thứ Ba, CNN công bố báo cáo gây chấn động rằng CIA đã tăng cường các chiến dịch bí mật tại Mexico thông qua đơn vị Ground Branch của mình. Theo CNN, CIA 'tạo điều kiện' cho vụ ám sát hồi tháng Ba một thành viên cấp trung của cartel, người thiệt mạng khi bom phát nổ trong xe của anh ta vào ban ngày trên một trong những xa lộ đông đúc nhất nước. CNN cũng đưa tin CIA tham gia nhiều 'cuộc tấn công chết người' nhắm vào các thành viên cartel kể từ năm ngoái.

Báo cáo này theo sau tuyên bố của Trump hồi tuần trước rằng một 'lực lượng trên bộ' đã hoạt động ở Mexico. Trump nói: 'Các bạn sẽ nghe thấy một số phàn nàn từ các đại diện của Mexico và những nơi khác. Nhưng nếu họ không làm công việc đó, thì chúng ta sẽ làm.'

Tuy nhiên, tại cuộc họp báo hôm thứ Tư, bà Sheinbaum bác bỏ mạnh mẽ thông tin của CNN. Bà nói: 'Sai sự thật rằng các điệp viên CIA hoạt động trên lãnh thổ của chúng tôi. Đó là một câu chuyện hư cấu với quy mô lớn.'

Dù vậy, theo các chuyên gia, có khả năng bà Sheinbaum cuối cùng sẽ phải nhượng bộ trước yêu cầu của Mỹ. Mối quan hệ mật thiết của Mexico với Mỹ, đặc biệt trên mặt trận kinh tế, khiến nhà lãnh đạo Mexico có ít lựa chọn. Cựu Ngoại trưởng Castañeda nhận định: 'Bà ấy có vấn đề với Mỹ mà không thể giải quyết được. Bà ấy phải giao nộp Rocha và những người khác mà họ yêu cầu. Chấm hết. Không có lựa chọn nào khác. Không có khả năng nào mà bà ấy không làm điều đó mà không phải trả một cái giá rất đắt.'