Căng thẳng Trump-Netanyahu: Lịch sử mâu thuẫn giữa lãnh đạo Mỹ và Israel

Quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang trở nên căng thẳng sau khi Washington đạt thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt chiến tranh. Israel phản đối mạnh mẽ thỏa thuận này và tiếp tục không kích Liban, bất chấp thỏa thuận chính thức được ký hôm thứ Tư.

Phát biểu tại hội nghị G7 ở Pháp hôm thứ Ba, ông Trump bày tỏ sự không hài lòng về các cuộc tấn công của Israel vào Liban, nói rằng ông Netanyahu cần có trách nhiệm hơn. Trước đó, hôm Chủ nhật, ông Trump cũng lên án vụ Israel ném bom Beirut ngay trước thời điểm chốt thỏa thuận với Iran.

Truyền thông Mỹ đăng tải nhiều bài viết dựa trên nguồn tin giấu tên về rạn nứt giữa tổng thống Mỹ và lãnh đạo Israel, nhưng những căng thẳng này chưa từng làm suy yếu sự ủng hộ của Washington dành cho đồng minh thân cận. Trên thực tế, một số cuộc đụng độ công khai gay gắt nhất lại thường đi kèm với hợp tác an ninh sâu rộng hơn và duy trì hỗ trợ quân sự cho Israel.

Thủ tướng Netanyahu từng chỉ trích cựu Tổng thống Barack Obama vì ký thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, nhưng chính quyền Obama vẫn trao cho Israel gói viện trợ quân sự lớn nhất lịch sử trị giá 38 tỷ USD.

Chuyện gì đang xảy ra giữa Trump và Netanyahu?

Israel tức giận vì thỏa thuận của Mỹ với Iran yêu cầu chấm dứt chiến sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm Liban. Lực lượng Israel hiện kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Liban, và ông Netanyahu cùng nội các tuyên bố sẽ không rút quân.

Trong một động thái hiếm hoi, tổng thống Mỹ đã chỉ trích Israel về thương vong dân sự. "Quá nhiều người đã thiệt mạng. Các ông không cần phải đánh sập cả một căn hộ mỗi khi tìm ai đó", ông Trump nói hôm thứ Ba, ám chỉ chiến thuật của Israel ở Liban.

Hôm 2/6, trang Axios đưa tin ông Trump gọi ông Netanyahu là "thằng điên" và chỉ trích việc leo thang ở Liban, nơi gần 4.000 người thiệt mạng và 1,2 triệu người phải di dời. Truyền thông Israel hồi tháng 5/2025 cũng đưa tin về rạn nứt giữa hai nhà lãnh đạo liên quan đến chuyến đi Trung Đông của ông Netanyahu không ghé Israel và việc Washington tiếp cận Iran cùng đồng minh.

Ông Trump được cho là đã thuyết phục ông Netanyahu chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn Gaza, nói rằng: "Bibi, anh không thể chống lại cả thế giới".

Lịch sử xung đột giữa lãnh đạo Mỹ và Israel

Eisenhower vs Ben-Gurion (1956-57)

Đây được coi là cuộc đối đầu nghiêm trọng nhất. Israel cùng Anh và Pháp tấn công Ai Cập sau khi Cairo quốc hữu hóa kênh đào Suez, khiến Tổng thống Dwight Eisenhower nổi giận. Washington lo ngại chiến tranh sẽ tăng cường ảnh hưởng của Liên Xô và yêu cầu Thủ tướng David Ben-Gurion rút quân, đe dọa gây sức ép kinh tế và ngoại giao. Ai Cập giữ được kênh đào. Giới phân tích coi đây là áp lực thành công nhất mà một tổng thống Mỹ từng gây ra với Israel.

Bush vs Shamir (1991-92)

Sau Chiến tranh Vùng Vịnh, Tổng thống George Bush tìm kiếm đàm phán hòa bình Arab-Israel và phản đối mở rộng khu định cư Israel. Chính quyền Bush trì hoãn 10 tỷ USD bảo lãnh khoản vay mà Thủ tướng Yitzhak Shamir yêu cầu cho đến khi Israel giải quyết vấn đề định cư. Tuy nhiên, viện trợ không bị cắt giảm căn bản và quan hệ quân sự tiếp tục mở rộng.

Clinton vs Netanyahu (1996-99)

Chỉ một tháng sau khi nhậm chức nhiệm kỳ đầu năm 1996, ông Netanyahu gặp Tổng thống Bill Clinton tại Washington. Ông Clinton sau đó hỏi trợ lý: "Nó nghĩ nó là ai? Ai là siêu cường ở đây?". Ông Netanyahu phản đối Hiệp định Oslo về đóng băng khu định cư và sau đó khoe khoang về việc phá hoại tiến trình này. Dân số định cư Israel tăng từ 250.000 người những năm 1990 lên 700.000 người hiện nay. Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn làm trung gian cho Bản ghi nhớ Wye River năm 1998.

Obama vs Netanyahu (2009-16)

Đây là cuộc đụng độ công khai nhất trong những thập kỷ gần đây. Quan hệ xấu đi vì xây dựng khu định cư và đàm phán hạt nhân Iran. Đỉnh điểm năm 2015, ông Netanyahu nhận lời mời của đảng Cộng hòa phát biểu trước Quốc hội phản đối chính sách Iran của ông Obama mà không phối hợp với Nhà Trắng. Tuy nhiên, năm sau đó, ông Obama ký gói viện trợ 38 tỷ USD cho Israel, kèm tuyên bố: "Cam kết của Mỹ đối với an ninh Israel là không thể lay chuyển".

Israel có còn là tài sản chiến lược với Mỹ?

Theo chuyên gia Yossi Mekelberg từ Chatham House, ông Trump thích ông Netanyahu vì thấy điểm tương đồng: thực dụng, ích kỷ và sẵn sàng chiến tranh. Nhưng hiện tại, ông Trump dường như đang đẩy ông Netanyahu vào thế khó. "Quan hệ Mỹ-Israel vượt ra ngoài một cá nhân, nhưng sự ủng hộ lưỡng đảng dành cho Israel đang suy yếu ở Mỹ", ông Mekelberg nói. "Nếu Israel từng được coi là tài sản chiến lược, thì dưới thời Netanyahu, Israel đang bị xem là gánh nặng."