Cảng al-Makha đóng cửa, người lao động và thương nhân lo lắng cho tương lai

Taiz, Yemen – Mohammed Al-Homaidi, một lao động ngoài 30 tuổi, đã làm việc tại cảng al-Makha (Mocha) ở miền Tây Yemen kể từ khi cảng này được mở cửa trở lại vào năm 2021. Dù chỉ nhận lương theo ngày, công việc của anh vẫn giúp gia đình có một cuộc sống ổn định.

Nhưng mọi thứ thay đổi vào ngày 9/8, khi cảng trên Biển Đỏ bị Houthi tấn công khiến ít nhất 7 người thiệt mạng. Khi cuộc xung đột giữa chính phủ Yemen và lực lượng Houthi leo thang sau khi lệnh ngừng bắn kéo dài sụp đổ vào tháng trước, việc tìm kiếm công việc hằng ngày không còn là ưu tiên của anh nữa, mà là sự an toàn của bản thân.

“Khoảng 12h30 trưa, tôi nghe tiếng nổ tại cảng, nơi đang đầy công nhân. Tôi không hiểu chuyện gì đang xảy ra và chúng tôi không thể chạy thoát vì các vụ nổ liên tiếp,” Al-Homaidi kể với Al Jazeera. “Sau khoảng một tiếng rưỡi, tôi chạy ra khỏi cảng và không dừng lại cho đến khi về đến nhà.”

30 người khác bị thương trong loạt cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Houthi nhằm vào cảng và khu vực lân cận. Lực lượng này tiếp tục nhắm mục tiêu gần như hằng ngày vào cảng, gây ra hàng chục ca tử vong và bị thương.

Ngày 11/8, Houthi tấn công một tàu tại cảng al-Makha, giết chết 3 thủy thủ người Pakistan và làm bị thương 8 thủy thủ khác. Ba ngày sau, họ nhắm vào hai tàu chở hàng tại cảng, phá hủy cơ sở hạ tầng còn lại của cảng. Do các cuộc tấn công lặp đi lặp lại, hoạt động của cảng đã bị đình chỉ từ thứ Sáu tuần trước để tránh gây nguy hiểm cho tính mạng của 1.500 công nhân.

Đối với Al-Homaidi và những công nhân có thu nhập phụ thuộc vào lao động hằng ngày, việc cảng đóng cửa đồng nghĩa với cuộc vật lộn mới để có bữa ăn cho gia đình. “Tôi vui vì chúng tôi an toàn ở nhà hôm nay, nhưng giờ chúng tôi thất nghiệp vì chúng tôi sống bằng lương hằng ngày. Tôi không có tiền tiết kiệm và thức ăn trong nhà đang cạn kiệt. Làm sao tôi có thể lo nhu cầu cơ bản cho gia đình?” anh nói.

Cuộc sống ngoài cảng biển

Al-Homaidi cũng từng làm việc trong ngành đánh bắt cá, ngành kinh tế chính khác của al-Makha. Nhưng các cuộc tấn công nguy hiểm quanh Biển Đỏ khiến anh và các đồng nghiệp không thể chọn lựa con đường này. Chính quyền địa phương đã ra lệnh cho ngư dân không được ra khơi cho đến khi có thông báo mới, nhưng vì tiền cạn kiệt, một nhóm ngư dân vẫn ra khơi vào ngày 11/8 và gia đình họ vẫn đang tuyệt vọng tìm kiếm sau khi họ không trở về.

Với các cuộc tấn công gần như hằng ngày, các bãi biển công cộng, công viên, lối đi ven biển và các khu vực khác cũng đã bị đóng cửa. Các gia đình tránh ra ngoài do mối đe dọa từ máy bay không người lái và tên lửa của Houthi, và có lệnh giới nghiêm nghiêm ngặt đối với xe máy từ 23h đến 6h sáng. Cộng đồng còn chịu cảnh mất hoàn toàn liên lạc qua điện thoại cố định và di động. Những người có điều kiện sử dụng internet vệ tinh Starlink, nhưng với hầu hết người dân al-Makha, họ không có cách nào liên lạc với thế giới bên ngoài.

Trở lại vạch xuất phát

Abdulmalik Al-Sharabi, giám đốc cảng al-Makha, xác nhận với Al Jazeera rằng các cuộc tấn công liên tiếp của Houthi đã buộc cảng phải ngừng hoạt động. Ít nhất 6 tàu chở hàng thương mại đã bị tấn công trong đợt bạo lực gần đây, gây thương vong cho dân thường và thủy thủ.

“Hơn 1.500 công nhân cảng mất việc, trong khi 16 người thiệt mạng và 22 người bị thương do các cuộc tấn công của Houthi,” Al-Sharabi cho biết. Các cuộc tấn công bằng tên lửa nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự tại cảng và khu vực lân cận. “Các cuộc tấn công nhắm vào khu vực thương mại và dịch vụ, xưởng sửa chữa, thiết bị và cầu cảng, phá hủy đến mức cảng ngừng hoạt động.”

Hoạt động của 30 đại lý vận chuyển và khai quan đã ngừng trệ, ảnh hưởng đến người lao động. Cảng từng đóng cửa từ 2015 đến 2021, là huyết mạch kinh tế của tỉnh Taiz cũng như các trung tâm kinh tế Yemen khác như Lahj, Hodeidah và Ibb. Với việc cảng đóng cửa, các thương nhân sẽ phải chuyển hàng nhập khẩu qua cảng Aden, khiến chi phí logistics tăng cao. “Chúng tôi từng vui mừng vì có một cảng biển có năng lực hoạt động như vậy, nhưng hôm nay chúng tôi lại trở về vạch xuất phát,” Al-Sharabi nói.

Không tiền, không thức ăn

Abdulraoof Abdullah, một ngư dân ngoài 50 tuổi ở al-Makha, không có nguồn thu nhập nào khác ngoài cá đánh bắt ở Biển Đỏ để nuôi 8 thành viên gia đình. Do bất ổn ngoài khơi al-Makha, ông không ra khơi từ ngày 11/8.

“Chúng tôi thất nghiệp, nhà cửa gần như trống rỗng thức ăn. Chúng tôi cố kiếm bữa ăn mỗi ngày bằng cách vay nợ hoặc nhờ bạn bè giúp đỡ,” ông nói. Với việc cảng đóng cửa và nhập khẩu thực phẩm giảm, Abdullah dự đoán giá cả sẽ tăng trên thị trường và ông không có lựa chọn nào khác ngoài “cầu nguyện với Allah.” “Chúng tôi không có tiền mua thức ăn cho hôm nay, thì làm sao có tiền tích trữ thức ăn?” ông than. “Hầu hết cư dân Makha là ngư dân và chúng tôi hiện đang thất nghiệp. Khi có việc, chúng tôi mua được thức ăn; nếu không, chúng tôi sẽ phải di dời đến nơi khác để tìm việc nuôi gia đình.”

Nỗi lo của thương nhân

Rashad, một thương nhân địa phương ở al-Makha (xin giấu tên), đã nhập hàng qua các đại lý vận chuyển tại cảng từ năm 2021. Vì kho hàng của anh chỉ cách cảng vài km, đây là lựa chọn rẻ nhất.

“Hàng của chúng tôi hiện bị kẹt ở Djibouti, và chi phí vận chuyển tăng vọt do căng thẳng trên Biển Đỏ. Hơn nữa, chúng tôi vừa được thông báo rằng hàng sẽ được chuyển đến Aden, nghĩa là chúng tôi phải trả nhiều hơn đáng kể cho việc vận chuyển đường bộ từ Aden về al-Makha.”

Với kho hàng vẫn còn thực phẩm từ các đơn hàng trước, giá cả chưa tăng. Nhưng nếu cảng tiếp tục đóng cửa, các thương nhân sẽ buộc phải tăng giá đối với các lô hàng tương lai qua Aden. “Tôi là cư dân al-Makha trước khi là thương nhân. Bất kỳ đợt tăng giá nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến gia đình và hàng xóm của tôi – điều tôi rất muốn tránh. Nhưng trừ khi cảng biển al-Makha sớm mở cửa trở lại, giá cả tăng là điều không thể tránh khỏi,” anh nói thêm.

Dù không có hàng trên các tàu bị tấn công gần đây, Rashad cho biết anh cảm thông với các thương nhân chịu tổn thất tài chính. “Một số người nghĩ thương nhân luôn sung túc, nhưng chúng tôi luôn trong trạng thái lo lắng. Chúng tôi theo dõi lô hàng của mình trong nhiều tháng cho đến khi chúng về đến kho an toàn. Không ai có thể tưởng tượng được sự tàn phá mà các thương nhân mất tất cả tại cảng al-Makha phải chịu. Thực tế khắc nghiệt của cuộc chiến này đã ảnh hưởng đến từng người Yemen, và chúng tôi không phải ngoại lệ,” anh nói.