Canada và EU công bố liên minh mới, mở cửa cho các nước cùng chí hướng

Ngày 13/6, Thủ tướng Canada Mark Carney và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố một liên minh mới giữa các quốc gia cùng chí hướng, mang tên Liên minh vì Tương lai, nhằm tạo ra "mái che bảo vệ" cho người dân và là hàng rào chống lại sự bất định của địa chính trị, đồng thời hoan nghênh các nước khác tham gia.

Phát biểu với báo giới tại Montreal, ông Carney và bà von der Leyen nhấn mạnh rằng mối quan hệ đối tác sâu rộng nhất có thể giữa Canada và khối 27 thành viên có tiềm năng mang lại sự ổn định và cơ hội chưa từng có. Thủ tướng Canada mô tả thế giới đang bị rung chuyển bởi những cơn bão mới, bao gồm tác động của khủng hoảng khí hậu, sự xói mòn các chuẩn mực dân chủ và việc thương mại bị vũ khí hóa.

Kết thúc hội nghị thượng đỉnh hai ngày, Canada cam kết đóng góp vào khoản vay hỗ trợ Ukraine trị giá 90 tỷ euro. Các nhà lãnh đạo cũng cho biết những thảo luận trong tương lai sẽ hướng tới một thị trường tích hợp hơn trị giá hàng chục tỷ USD, giảm bớt các rào cản thương mại và đi lại, đồng thời mở ra cơ hội giáo dục mới cho cả hai bên.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại giữa Canada và Mỹ đang diễn ra, ông Carney đang tìm kiếm các đối tác địa chính trị mới. Sự phụ thuộc quá mức vào các công ty Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng, cũng khiến Canada phải dè chừng. Tuần trước, việc Elon Musk hạn chế tốc độ dịch vụ Starlink và Starshield tại Ukraine đã gián đoạn nghiêm trọng các hoạt động quân sự và phòng thủ của nước này. Ông Carney đã nhiều lần bày tỏ lo ngại rằng công nghệ quốc phòng của Canada có thể bị chi phối bởi các tác nhân chính trị hoặc công ty có lợi ích đối lập.

Thủ tướng Canada cũng đề cập đến kế hoạch sáp nhập giữa công ty trí tuệ nhân tạo Cohere Inc của Canada và Aleph Alpha GmbH của Đức như một bước đi nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các gã khổng lồ AI của Mỹ. Công ty mới sẽ có trụ sở chính kép tại Berlin và Toronto, và chính phủ liên bang Canada đã công bố khoản đầu tư trị giá lên tới 1,6 tỷ đô la Canada vào Cohere. Ông Carney tuyên bố: "Chúng ta không chờ đợi tương lai của AI được quyết định ở nơi khác bởi những người chúng ta không biết hoặc không tin tưởng."

Brussels và Ottawa cũng công bố thỏa thuận đưa Canada vào mạng lưới siêu máy tính của châu Âu, giúp Canada tiếp cận các cỗ máy châu Âu để huấn luyện các mô hình AI.

Bên cạnh những cam kết lớn về việc định hình lại trật tự toàn cầu và tạo bến đỗ an toàn cho các quốc gia cùng chí hướng, lãnh đạo Canada và EU còn giới thiệu mối quan hệ sâu sắc hơn này như một giải pháp cho những lo ngại chính của người dân, bao gồm chi phí sinh hoạt. Bà von der Leyen nói: "Khi thương mại trở thành công cụ gây áp lực kinh tế, chính các gia đình phải trả giá, từ kệ hàng siêu thị đến giá xe mới", đồng thời lưu ý rằng các nhà cung cấp năng lượng, khoáng sản quan trọng hoặc chất bán dẫn từng được tin cậy "đang ngày càng bị biến thành công cụ gây áp lực".

Ông Carney nhấn mạnh thêm: "Cạnh tranh hơn, lựa chọn nhiều hơn", cho rằng liên minh có thể tìm cách xây dựng sự chắc chắn xung quanh chuỗi cung ứng và "cùng nhau chống chọi với các cú sốc".

Các nhà lãnh đạo một lần nữa đề cập đến triển vọng Canada trở thành thành viên liên kết. Bà von der Leyen cho biết đây là lãnh thổ chưa có tiền lệ và nhấn mạnh: "Chúng tôi có tham vọng, niềm tin và sự sáng tạo để cùng định hình nó. Đây là quan hệ đối tác không chống lại ai, mà vì sức mạnh chung của chúng ta." Tuy nhiên, phạm vi vai trò rõ ràng hơn sẽ được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh năm 2027. Một số thành viên EU đã phản đối ý tưởng trao cho Canada một danh xưng không có ý nghĩa pháp lý, lo ngại gây nhầm lẫn cho các nước đang tìm kiếm tư cách thành viên. Đức và các quốc gia khác đã vận động hành lang để loại bỏ cụm từ này khỏi dự thảo tuyên bố chung.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa trước đó nhận xét Canada "cho đến nay là quốc gia châu Âu nhất trong số các nước ngoài châu Âu", phản ánh niềm tin vào cảm giác chung về các giá trị chia sẻ bất chấp khoảng cách địa lý. Ông Costa cho biết hai bên sẽ theo đuổi "mối liên kết chặt chẽ nhất, sâu sắc nhất và mạnh mẽ nhất từ trước đến nay giữa EU và một quốc gia ngoài châu Âu".

Tuy nhiên, bản thân hội nghị thượng đỉnh đã gây ra căng thẳng tại tỉnh Quebec, nơi đảng ly khai Parti Québécois vừa giành chính quyền thiểu số. Thủ hiến Paul St-Pierre Plamondon đã bỏ qua sự kiện sau khi Ottawa từ chối cho ông phát biểu công khai. Ông viết trên mạng xã hội: "Chính phủ liên bang muốn chúng ta tin rằng việc thủ hiến Quebec được phép phục vụ cocktail tôm tại tiệc chiêu đãi là một hình thức ảnh hưởng có thể chấp nhận và đủ để đại diện cho lợi ích của Quebec", đồng thời cho rằng lời mời ngồi bàn chính là yêu cầu Quebec "quay lại hàng ngũ, chấp nhận sự phụ thuộc và vô hình hóa, đổi lấy chỗ ngồi tốt hơn để xem bữa tiệc".