Canada chọn máy bay cảnh báo sớm của Thụy Điển thay vì mẫu của Mỹ
Axios (Tổng hợp từ Al Jazeera English)
Thủ tướng Canada Mark Carney thông báo nước này sẽ mua máy bay cảnh báo sớm GlobalEye từ Thụy Điển thay vì mẫu E-7 Wedgetail của Boeing, nhằm đa dạng hóa đối tác quốc phòng và giảm phụ thuộc vào Mỹ. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang và các mối đe dọa sáp nhập từ Washington.
Canada ngày 16/4 chính thức công bố kế hoạch mua một phi đội máy bay cảnh báo sớm từ tập đoàn Saab của Thụy Điển, thay vì lựa chọn từ đối thủ Boeing. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Thủ tướng Mark Carney đẩy mạnh chính sách giảm phụ thuộc vào Mỹ, quốc gia từng nhiều lần đe dọa sáp nhập Canada.
Phát biểu tại hội nghị quốc phòng ở Ottawa, Thủ tướng Carney cho biết: “Với hệ thống cảm biến và thiết bị nhiệm vụ tiên tiến, GlobalEye của Saab sẽ là nguồn lực then chốt giúp Lực lượng Vũ trang Canada phát hiện và ngăn chặn các mối đe dọa trên khắp vùng Bắc Cực.”
Mẫu GlobalEye được phát triển trên nền tảng máy bay phản lực Global 6500 của Bombardier. Boeing trước đó cũng tham gia đấu thầu với mẫu E-7 Wedgetail, nhưng dòng máy bay này từng gặp nhiều trì hoãn và vượt ngân sách.
Thủ tướng Carney hồi tháng 3 từng cam kết Canada sẽ tự chịu trách nhiệm bảo vệ lãnh thổ rộng lớn ở Bắc Cực, sau nhiều thập kỷ phụ thuộc vào quan hệ đối tác với Mỹ để giám sát khu vực rộng hơn 4,4 triệu km2 – lãnh thổ rộng hơn cả Ấn Độ.
Chính phủ Tự do của Thủ tướng Carney năm ngoái đã công bố kế hoạch tăng cường chi tiêu quốc phòng. Mỹ và các đồng minh từ lâu chỉ trích Canada không đáp ứng mục tiêu chi tiêu quân sự của NATO. Ông Carney thông báo vào tháng 3 rằng Canada đã đạt mục tiêu chi 2% GDP cho quốc phòng trong năm ngoái.
Saab cho biết sẽ đầu tư vào nghiên cứu và phát triển tại Canada như một phần của thỏa thuận. Dù Thủ tướng Carney không nêu chi tiết quy mô phi đội hay chi phí hợp đồng, các quan chức quân sự trước đó cho biết họ có kế hoạch mua 6 máy bay cảnh báo sớm.
Ông Philippe Lagasse, Phó Giám đốc Viện Quan hệ quốc tế tại Đại học Carleton (Ottawa), nhận định quyết định mua GlobalEye là “một trường hợp thử nghiệm quan trọng cho chính sách của chính phủ Carney nhằm chuyển hướng khỏi năng lực quân sự Mỹ”. Ông khẳng định quyết định này củng cố mối quan hệ Canada – Thụy Điển, một thành viên NATO mới và cũng mong muốn tăng cường hợp tác với quân đội Canada.
Canada trước đó tuyên bố muốn hợp tác chặt chẽ hơn với các nước Bắc Âu trong lĩnh vực quốc phòng tại Bắc Cực, trong bối cảnh Mỹ trở thành đối tác kém tin cậy hơn.
Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson viết trên mạng xã hội: “GlobalEye đang tạo việc làm tại Canada và làm việc với chuỗi cung ứng Canada. Quyết định này thắt chặt quan hệ giữa hai quốc gia chúng ta.”
Saab cũng đang tham gia đấu thầu cung cấp máy bay chiến đấu Gripen cho Canada. Hiện Canada đã ký hợp đồng mua 88 máy bay F-35 từ Lockheed-Martin. Tuy nhiên, sau khi Mỹ áp thuế lên hàng nhập khẩu chủ chốt của Canada, ông Carney yêu cầu quân đội xem xét khả năng cắt giảm đơn hàng và mua thêm máy bay từ nhà sản xuất khác.
Trả lời báo chí, ông Carney cho biết Ottawa sẽ đưa ra quyết định về phi đội máy bay chiến đấu vào thời điểm thích hợp. Tuần trước, một quan chức Lầu Năm Góc sau khi Washington đình chỉ các cuộc đàm phán quốc phòng song phương định kỳ với Canada cho rằng việc trì hoãn quyết định về F-35 cho thấy Ottawa ưu tiên chính trị hơn vấn đề quốc phòng.
Tuy nhiên, ông Lagasse từ Đại học Carleton dự đoán Canada cuối cùng sẽ vẫn giữ phi đội F-35 thay vì chia nhỏ bằng cách mua thêm Gripen của Saab. Ông nói: “Nếu chính phủ quyết tâm mua Gripen, tôi đã kỳ vọng họ công bố cùng lúc với quyết định về GlobalEye.”
Căng thẳng thương mại
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại gia tăng giữa Mỹ và Canada, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế lên Canada và nhiều lần đe dọa sáp nhập nước này, biến thành bang thứ 51 của Mỹ.
Trong lịch sử, gần 80% xuất khẩu của Canada sang Mỹ. Phần lớn được bảo vệ theo USMCA – hiệp định thương mại giữa hai nước cùng Mexico – nhưng hiệp định này sắp được xem xét lại từ ngày 1/7. Ông Trump tuyên bố Mỹ không thực sự cần thỏa thuận này.
Trong khi Mỹ thông báo đàm phán song phương với Mexico, không có đề cập đến Canada. Phó Đại diện Thương mại Mỹ Jeffrey Goettman sẽ dẫn đầu các cuộc đàm phán song phương tại Mexico City vào ngày 17-18/4. Vòng đàm phán thứ hai dự kiến diễn ra tại Washington vào ngày 16-17/6, tập trung vào nông nghiệp. Vòng thứ ba tại Mexico City vào tuần 20/7.
Chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu từng tổ chức các vòng đàm phán ba bên với Mexico và Canada để tạo ra USMCA, thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) năm 1994. Tuy nhiên, đến nay chưa có nhiều cuộc thảo luận giữa Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc kể từ đầu tháng 3, và chưa có khởi động chính thức quy trình đàm phán Mỹ-Canada.
