Canada áp thuế trả đũa Mỹ từ ngày 8/9, căng thẳng thương mại leo thang

Thủ tướng Canada Mark Carney hôm thứ Bảy (22/8) thông báo nước này sẽ áp dụng các biện pháp thuế quan trả đũa nhằm vào Mỹ, sau khi Washington áp mức thuế 50% lên lượng hàng hóa Canada trị giá 20 tỷ USD. Các mức thuế mới của Canada sẽ nhắm vào thép, sữa, điện tử và nhiều ngành công nghiệp khác của Mỹ, có hiệu lực từ ngày 8/9.

Phát biểu tại Ottawa, ông Carney nhấn mạnh: “Canada sẽ đáp trả các mức thuế mới của Washington theo nguyên tắc đô la đổi đô la nhằm bảo vệ người lao động, nông dân, gia đình và doanh nghiệp Canada”. Tuyên bố được đưa ra sau nhiều ngày đàm phán căng thẳng đổ vỡ vào cuối ngày thứ Sáu, làm xấu đi mối quan hệ vốn lâu đời giữa hai đối tác thương mại và đồng minh.

Các mức thuế mới của Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên các lĩnh vực gồm rượu vang, đồ nội thất, sản phẩm sữa, xi măng, quần áo, dụng cụ câu cá và thiết bị khúc côn cầu, bao phủ khoảng 20 tỷ USD hàng hóa, tương đương 5,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ.

Ông Carney cho biết Mỹ đưa ra các điều kiện mà Canada không thể chấp nhận, dù các cuộc đàm phán trước đó diễn ra tích cực. Ông nói: “Trong những ngày qua, Mỹ đề xuất các điều khoản mới phi kinh tế, bất công, làm xói mòn lợi ích ròng của Canada và đặt câu hỏi về độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào”. Các yêu cầu này bao gồm việc hạn chế khả năng ký kết các hiệp định thương mại mới của Canada. Ông cũng đề cập các nhà đàm phán Mỹ đưa ra những “lời đe dọa” không thể chấp nhận đối với tiếng Pháp và “văn hóa Quebec”.

Thủ tướng Carney là một trong số ít nhà lãnh đạo toàn cầu công khai trả đũa thuế quan của Mỹ, đồng thời cam kết thiết lập các liên minh thương mại và quân sự mới, bất chấp việc Canada phụ thuộc vào Mỹ gần 70% kim ngạch xuất khẩu. Canada sẽ áp thuế đối với thép, sữa, thiết bị gia dụng, nông cụ, bột giấy và giấy, điện tử cùng một số sản phẩm Mỹ từng nhắm vào Canada trước đây. Chính phủ sẽ công bố chi tiết phản ứng trong những ngày tới và dự kiến đưa ra các biện pháp hỗ trợ cho các ngành bị ảnh hưởng vào tuần tới, có thể kéo dài nhiều năm.

Phía Nhà Trắng chưa có bình luận ngay lập tức. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer xác nhận không có cuộc đàm phán mới nào được lên kế hoạch với Canada, đồng thời tuyên bố Mỹ sẽ “tiến tới các biện pháp đáp trả sự trả đũa của Canada”.

Các mức thuế mới của Mỹ được dự báo sẽ tác động lớn tới kinh tế Canada. Giá cả và chi phí được cho là sẽ tăng, tỷ lệ thất nghiệp có thể leo thang, và nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguy cơ phá sản. Trong bối cảnh đó, ông Carney đang thúc đẩy quan điểm coi cuộc chiến thương mại là cơ hội để Canada đa dạng hóa quan hệ kinh tế với châu Á, châu Âu và các khu vực khác, giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Các cuộc thăm dò dư luận tại Canada cho thấy đa số người dân ủng hộ lập trường cứng rắn với Mỹ. Một cuộc khảo sát của Leger tuần trước ghi nhận 56% người Canada muốn giữ đường lối cứng rắn và không nhân nhượng thêm.

Thủ hiến Ontario Doug Ford, một trong những người chỉ trích mạnh mẽ nhất thuế quan Mỹ, ủng hộ quyết định trả đũa của ông Carney, gọi thỏa thuận mà Mỹ đề xuất là “tồi tệ” cho ngành ô tô, thép và sản xuất của tỉnh. Trong khi đó, dư luận người dân hai nước bày tỏ lo ngại về giá cả tăng cao, nhưng cũng có ý kiến cho rằng Canada cần kiên quyết “chống lại kẻ bắt nạt ở Washington”.

Các nghị sĩ và thống đốc đảng Dân chủ tại các bang biên giới như Minnesota, New York và Washington lên án cuộc chiến thương mại, cho rằng chính sách của ông Trump làm gia tăng hỗn loạn, đẩy chi phí sinh hoạt tại Mỹ lên cao. Thống đốc New York Kathy Hochul viết trên X: “Chọn cách gây gổ với đồng minh và tăng giá tại nội địa – đó là chính sách kinh tế của Trump”. Nhóm Business Roundtable, đại diện 200 CEO hàng đầu Mỹ, cảnh báo các mức thuế mới “có rủi ro làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và gia đình Mỹ”, đồng thời kêu gọi hai chính phủ nối lại đàm phán.