Cái chết của Jason Arday: Cáo buộc 'giết người có hệ thống'

Ngày 14/8, Jason Arday, học giả da màu trẻ nhất được bổ nhiệm làm giáo sư tại Đại học Cambridge, được phát hiện bất tỉnh tại nhà riêng ở London. Ba tuần trước đó, ông đã từ chức sau một chiến dịch kéo dài nhiều tuần cáo buộc ông đạo văn.

Truyền thông Anh, kinh tế meme trực tuyến và nhiều nhà bình luận đã mổ xẻ mọi khía cạnh trong đời sống nghề nghiệp và cá nhân của người đàn ông 41 tuổi này: từ cách nói chuyện đến học thuật. Họ vui vẻ tuyên bố phơi bày những lời nói dối và hành vi đạo văn bị cáo buộc của ông, miệt thị ông không thương tiếc. Các thành viên của giới truyền thông bảo vệ việc họ gọi là phơi bày sự thật.

Ngay từ đầu, cáo buộc đạo văn này được xem là một công cụ để khẳng định rằng các sáng kiến về bình đẳng, đa dạng và hòa nhập (EDI) là học thuật thiếu trung thực. Các cuộc tấn công không chỉ đến từ phe cánh hữu, với The Spectator và The Telegraph liên tục đăng bài về Arday, mà còn từ phe cánh tả. Aaron Bastani, đồng sáng lập Novara Media, đã bình luận trên X rằng trong bài giảng 40 phút trên YouTube, Arday nói chẳng có gì, và gọi ông là kẻ lừa đảo.

Arday có đạo văn trong luận án hay công trình nào không? Một cuộc điều tra kết luận ông không vi phạm, một cuộc điều tra khác vẫn đang tiến hành. Cơ sở cho các kết luận trên mạng xã hội là clip cô lập các đoạn tác phẩm của ông để so sánh với công trình của học giả khác.

Cũng có suy đoán không ngừng về chứng tự kỷ và thành tích thể thao của Arday, từ phủ nhận khuyết tật đến những bài viết tiểu tiết về việc ông đến muộn giờ giảng. Nhiều học giả bị điều tra vi phạm học thuật mỗi năm, nhưng việc xấu hổ công khai và vui mừng phân biệt chủng tộc như vậy là điểm đặc trưng trong vụ của Arday.

Người khởi xướng chính trong vụ này là Nathan Cofnas, người tự nhận là người theo chủ nghĩa hiện thực chủng tộc, từng viết về tuyên bố rằng người da đen thiếu trí thông minh. Cofnas bị chỉ trích và cuối cùng bị Cambridge sa thải năm 2024 sau khi đăng bài tuyên bố Đại học Harvard sẽ không có giáo sư da đen nào nếu tuyển dụng dựa trên công trạng. Trong một cuộc phỏng vấn với Rob Montz trên YouTube ngày Arday qua đời, Cofnas thừa nhận vụ việc của Arday thực sự không phải về đạo văn, mà về vị trí được tôn vinh của ông.

Khung khổ 'giết người có hệ thống' lần đầu được chú ý sau cái chết của Rohith Vemula, nghiên cứu sinh Dalit tự tử năm 2016 sau khi bị Đại học Hyderabad ngược đãi kéo dài. Nhà phân tích cho rằng sự quấy rối và cái chết của Arday không phải cá biệt, mà là một vụ giết người có hệ thống của một hệ thống thấm đẫm phân biệt chủng tộc chống người da đen.