Bức tường Berlin chia cắt gia đình ông và di sản vẫn còn đó

Erich Guetinger 18 tuổi khi lần đầu tiên gặp lại gia đình chú mình khi đã trưởng thành. Lần cuối cùng ông nhìn thấy họ là khi còn là một đứa trẻ nhỏ, vì vậy ông vừa háo hức vừa lo lắng khi được gặp chú, thím và hai người anh họ sau ngần ấy năm.

Đó là mùa hè năm 1969 – thời điểm Beatles đang thu âm album Abbey Road, Mỹ bắt đầu rút quân khỏi Việt Nam, và Neil Armstrong chuẩn bị trở thành người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng. Khi đó, nước Đức đã bị chia cắt suốt hai thập kỷ. Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức) là một nền dân chủ tư bản liên minh với Mỹ và Tây Âu, trong khi Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức) là một nhà nước xã hội chủ nghĩa liên kết với Liên Xô, do Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất lãnh đạo. Bản thân Berlin đã bị chia cắt từ năm 1945, và việc xây dựng Bức tường Berlin năm 1961 càng làm sâu sắc thêm sự ngăn cách đó.

Hai nhà nước khác biệt rõ rệt về quy mô và dân số. Khoảng 51 triệu người sống ở Tây Đức và khoảng 18 triệu người ở Đông Đức, bị ngăn cách bởi đường biên giới dài gần 2.000 km (1.242 dặm) chạy từ biển Baltic đến biên giới Tiệp Khắc. Đến năm 1969, dân số Tây Đức đã tăng lên khoảng 61 triệu người, trong khi Đông Đức giảm xuống còn khoảng 17 triệu người.

Với phần lớn gia đình sống tại quê nhà Babenhausen, Bavaria, còn chú Hans, thím Frieda và hai người anh họ Dieter cùng Guenter ở Brieskow-Finkenheerd, một ngôi làng gần Frankfurt an der Oder ở Đông Đức, gia đình Guetinger chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự chia cắt chính trị của nước Đức.

Hành trình mà ngày nay chỉ mất vài giờ đi ô tô, vào thời đó đòi hỏi phải xin thị thực, đi theo các hành lang quá cảnh được chỉ định và chịu sự kiểm tra của lính biên phòng. Chính những thủ tục rườm rà đó đã khiến chàng trai trẻ Guetinger cảm thấy bất an.

“Bố tôi và tôi khởi hành vào chiều thứ Bảy”, Guetinger, nay 75 tuổi, một nhà sử học, tác giả và ông ngoại tốt bụng, hiện sống ở khu vực trước đây là Tây Berlin, kể lại. “Sau quá trình xin thị thực kéo dài hai đến ba tuần, trong thời gian đó chúng tôi phải thông báo cho chính quyền Đông Đức về nơi lưu trú và mục đích chuyến đi, chúng tôi đến một trong ba hành lang quá cảnh vốn là điểm ra vào chính thức giữa hai nước.”

Họ đi tàu hỏa qua cửa khẩu biên giới Bavaria vào Probstzella, thuộc lãnh thổ CHDC Đức. “Ngay khi tàu vào lãnh thổ CHDC Đức”, Guetinger nói, “chúng tôi bị chặn lại và lính biên phòng kiểm tra thị thực cùng giấy tờ tùy thân”.

Hai cha con ở lại Frankfurt an der Oder một tuần, gặp gỡ bạn bè của gia đình, thưởng thức thịt tươi và dành thời gian chất lượng bên tổ ấm nhỏ. “Chú tôi rất muốn giới thiệu người em trai từ phương Tây với tất cả bạn bè của mình”, Guetinger mỉm cười kể lại. “Đó là một chuyến đi tuyệt vời, và mặc dù đã lâu không gặp, chúng tôi vẫn hòa hợp rất tốt.”

Họ trở về Bavaria vừa kịp lúc xem Armstrong đặt chân lên Mặt Trăng, cùng xem với một người chú khác tên Erich và vài người bạn. “Cho đến giờ, tôi vẫn nhớ rõ những hình ảnh đen trắng mờ nhạt hiện trên TV. Khoảng cách giữa chúng tôi không xa lắm, nhưng thực hiện chuyến đi từ Bavaria đến Frankfurt an der Oder dường như xa xôi như việc đến Mặt Trăng và quay trở lại vậy.”