Bốn binh sĩ Indonesia hầu tòa vì tấn công bằng axít nhà hoạt động

Phiên tòa xét xử bốn binh sĩ Indonesia bị cáo buộc tấn công bằng axít nhằm vào nhà hoạt động Andrie Yunus đã khai mạc tại tòa án quân sự ở Jakarta hôm 29/4. Vụ việc thu hút sự chú ý trong nước và quốc tế, khi các chuyên gia mô tả đây là một phần của xu hướng đàn áp rộng lớn hơn, trong bối cảnh lo ngại về ảnh hưởng ngày càng tăng của quân đội và sự suy thoái dân chủ tại Indonesia.

Vụ tấn công xảy ra ngày 12/3, khi Andrie Yunus, 27 tuổi, nhân viên của Ủy ban Người mất tích và Nạn nhân Bạo lực (KontraS), đang đi xe máy tại Jakarta. Hai người trên một xe máy khác đã ném axít vào anh, khiến anh mù một mắt và bỏng hơn 20% khuôn mặt và cơ thể, theo cáo trạng của viện kiểm sát quân sự.

Bốn binh sĩ, đều thuộc Cơ quan Tình báo Chiến lược Quân đội, bị truy tố về tội hành hung có chủ mưu, với mức án tối đa 12 năm tù. Viện kiểm sát cho rằng các nghi phạm bị thúc đẩy bởi sự tức giận đối với hoạt động chính trị của Yunus, nhưng khẳng định họ không hành động theo lệnh chính thức. Người đứng đầu cơ quan tình báo này đã từ chức, nhưng lý do chưa được công bố.

Liên Hợp Quốc lên án vụ tấn công. Cao ủy Nhân quyền Volker Turk gọi đây là "hành vi bạo lực hèn nhát", còn Báo cáo viên Đặc biệt Mary Lawlor mô tả nó là "kinh hoàng".

Tại sao Yunus bị nhắm mục tiêu?

Yunus là người chỉ trích mạnh mẽ các nỗ lực mở rộng vai trò của quân đội trong quản lý dân sự. Anh từng phản đối sửa đổi luật năm 2025 cho phép quân nhân đương nhiệm giữ nhiều vị trí chính phủ hơn, bao gồm Văn phòng Tổng công tố, cơ quan quản lý thảm họa và chống khủng bố.

Trước khi đạo luật được thông qua, Yunus đã làm gián đoạn một cuộc họp kín của quốc hội bàn về sửa đổi, la hét phản đối trước khi bị cưỡng chế đưa ra ngoài. Vào thời điểm bị tấn công, anh vừa thu âm một podcast chỉ trích cái gọi là "quân sự hóa" chính quyền dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto, một cựu tướng quân đội.

Những lo ngại về phiên tòa và hệ thống tư pháp

Các tổ chức nhân quyền bày tỏ lo ngại về tình trạng miễn trừ và khả năng điều tra đầy đủ vụ việc. Chanatip Tatiyakaroonwong, chuyên gia khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế, cho rằng việc xét xử tại tòa án quân sự có thể làm suy yếu trách nhiệm giải trình.

"Chúng tôi đã ghi nhận rằng tòa án quân sự Indonesia thường thiếu tính khách quan, độc lập và minh bạch theo tiêu chuẩn quốc tế", ông nói. Ân xá Quốc tế cũng chỉ ra rằng chỉ có bốn binh sĩ bị truy tố, trong khi cuộc điều tra cho thấy ít nhất 14 người có thể liên quan đến vụ tấn công.

Một xu hướng đàn áp rộng lớn hơn?

Các nhà quan sát cho rằng vụ tấn công không phải cá biệt. Wijayanto, giám đốc Trung tâm Truyền thông và Dân chủ thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế, Xã hội, Giáo dục và Thông tin (LP3ES), mô tả đây là triệu chứng của sự suy thoái dân chủ và vai trò quân đội ngày càng tăng.

Tháng 3/2025, tạp chí điều tra Tempo nhận các gói hàng chứa đầu lợn và xác chuột, được xem là hành động đe dọa nhà báo. Năm 2025, sinh viên biểu tình phản đối cắt giảm ngân sách và mở rộng quyền lực quân đội, bị chính quyền đàn áp mạnh tay, bao gồm các vụ giết người, hành hung và đe dọa.

Phẫn nộ công chúng gia tăng khi có tin 580 nghị sĩ nhận trợ cấp nhà ở 50 triệu rupiah (3.000 USD)/tháng – gần gấp 10 lần mức lương tối thiểu Jakarta và gấp 20 lần ở vùng nghèo hơn.

Vai trò quân đội ngày càng mở rộng

Dưới thời Tổng thống Prabowo, cựu tướng lực lượng đặc biệt và là con rể của cựu Tổng thống Suharto, vai trò của quân đội trong đời sống công cộng đã mở rộng. Luật mới cho phép sĩ quan quân đội đương nhiệm đảm nhận chức vụ dân sự mà không cần từ chức, đảo ngược các cải cách sau khi Suharto sụp đổ năm 1998.

Các nhóm xã hội dân sự đã kiện lên Tòa án Hiến pháp, cảnh báo nguy cơ xói mòn các biện pháp bảo vệ dân chủ và giám sát dân sự. Wijayanto nhận xét: "Quân đội nên hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, không can thiệp vào đời sống dân sự. Điều đó khiến người dân sợ chỉ trích chính phủ".

Ân xá Quốc tế ghi nhận nhiều trường hợp những người lên tiếng như Andrie Yunus phải đối mặt với các cuộc tấn công trực tuyến và ngoại tuyến kể từ khi ông Prabowo lên nắm quyền. Phiên tòa tiếp tục, và các tổ chức nhân quyền cho rằng câu hỏi chính là liệu nó có dẫn đến sự giám sát rộng rãi hơn về vai trò của quân đội trong đời sống công cộng hay không.