Bộ tứ Quad công bố kế hoạch xây cảng tại Fiji: Điểm nóng mới giữa Mỹ và Trung Quốc?

New Delhi, Ấn Độ – Các ngoại trưởng Ấn Độ, Mỹ, Australia và Nhật Bản đã công bố kế hoạch hợp tác phát triển cơ sở hạ tầng cảng tại Fiji, một quốc đảo có vị trí chiến lược tại Thái Bình Dương, sau cuộc họp tại New Delhi đầu tuần này.

Nhóm Đối thoại An ninh Bộ tứ (Quad) đã hoạt động trong hai thập kỷ qua như một lực lượng đối trọng với ảnh hưởng kinh tế và chính trị của Trung Quốc tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Về phía Trung Quốc, nước này cho rằng các nhóm như vậy “không nên nhắm vào bất kỳ bên thứ ba nào” và phản đối “việc tham gia vào đối đầu khối”.

Ngoại trưởng Australia Penny Wong ca ngợi sáng kiến tại Fiji là cam kết mạnh mẽ nhất mà Quad từng đưa ra nhằm cung cấp cơ sở hạ tầng chất lượng cao tại khu vực Thái Bình Dương. Bà cho biết dự án thí điểm phát triển cảng tại Fiji phản ánh khả năng của nhóm trong việc đáp ứng các ưu tiên của khu vực Thái Bình Dương.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Quad đang đối mặt với những câu hỏi về tính phù hợp trong trật tự thế giới hiện nay, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang có những động thái thân thiện với Trung Quốc, đồng thời Washington đã chuyển hướng ưu tiên khỏi khu vực châu Á-Thái Bình Dương sang Tây Bán cầu và Trung Đông.

Kế hoạch phát triển cảng tại Fiji

Bộ trưởng Ngoại giao Fiji cho biết Suva và Lautoka sẽ là hai cảng đầu tiên được phát triển tại quốc đảo này theo dự án thí điểm thuộc khuôn khổ “Quan hệ đối tác Cảng biển Tương lai” mới được thành lập của Quad. Đây là sáng kiến chung đầu tiên của nhóm Bộ tứ.

Suva, thủ đô của Fiji, vốn đã là cảng lớn nhất và nhộn nhịp nhất của đất nước. Lautoka, thành phố lớn thứ hai, nằm ở phía tây bắc Fiji, vốn được hình thành từ hoạt động xuất khẩu đường.

Bộ trưởng Ngoại giao Fiji Sakiasi Ditoka cho biết: “Đó sẽ là hai cảng chính. Và sau đó cuối cùng chúng tôi có thể mở rộng ra các khu vực khác – có thể là Vanua Levu ở phía bắc, hoặc Levuka nếu dự án tiến triển xa hơn.”

Tuy nhiên, hiện chưa có nhiều chi tiết cụ thể về kế hoạch. Cơ quan quản lý cảng Suva, trong đó chính phủ Fiji nắm giữ 41% cổ phần, đã thảo luận về khoản đầu tư 181 triệu USD để nâng cấp cảng, cũng như kế hoạch tiềm năng trị giá 1,82 tỷ USD để di dời Cảng Suva với các quan chức Mỹ.

Giám đốc điều hành tạm quyền của Cảng Fiji, Suresh Prasad, người cho biết ông “khá bất ngờ” trước thông báo này, nói với các phóng viên: “Nếu đó là một dự án của Quad, đó sẽ là một siêu dự án, rất có thể là Cảng Suva.”

Trước đó, vào năm 2023, Thủ tướng Fiji Sitiveni Rabuka đã thảo luận về việc tái phát triển cảng Suva với Trung Quốc, nhưng các kế hoạch đó không thành hiện thực.

Thủ tướng Rabuka cũng cho biết Quốc hội Fiji đã đạt được thỏa thuận thực hiện nghiên cứu về cơ sở hạ tầng do Mỹ hậu thuẫn với Tổng công ty Thách thức Thiên niên kỷ, cơ quan viện trợ nước ngoài của Washington, đồng thời nhấn mạnh bất kỳ dự án nào cũng sẽ được tài trợ bằng viện trợ không hoàn lại, không phải khoản vay.

Vai trò của Quad tại châu Á-Thái Bình Dương

Bốn nước Quad là những cường quốc có ảnh hưởng nhất trong khu vực, bên cạnh Nga và Trung Quốc. Phạm vi hợp tác của Quad đã mở rộng vượt ra ngoài trọng tâm an ninh ban đầu, bao gồm nhiều sáng kiến về an ninh hàng hải, cơ sở hạ tầng, công nghệ, y tế và chuỗi cung ứng.

Nhóm này cũng vận hành Quan hệ đối tác Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương về Nhận thức Miền biển, giúp các quốc gia Thái Bình Dương giám sát đánh bắt cá bất hợp pháp, buôn lậu bằng dữ liệu vệ tinh. Quad hợp tác tạo thuận lợi cho chuỗi cung ứng lithium, khoáng sản đất hiếm nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, cùng với hợp tác về điện toán lượng tử và an ninh mạng.

Fiji theo truyền thống gắn kết với Australia. Các nước Quad cam kết hợp tác cứu trợ thiên tai, ứng phó khí hậu và hỗ trợ nhân đạo cho các đảo nhỏ Thái Bình Dương. Nhóm cũng tổ chức các cuộc tập trận chung hàng năm trong khuôn khổ Malabar, bao gồm tác chiến chống tàu ngầm và vận hành tàu sân bay.

Đón đọc phần tiếp theo: Phản ứng của Trung Quốc và thế cân bằng của Fiji.