Bộ tộc da đỏ kiện chính phủ Mỹ vì xây tường biên giới trên đất thiêng

Ngày 14/8, Thẩm phán liên bang Richard Leon đã từ chối ban hành lệnh cấm sơ bộ nhằm ngăn chặn việc xây dựng bức tường biên giới trên vùng đất của bộ tộc Tohono O'odham. Phán quyết này được cho là tiền đề cho hoạt động xây dựng diễn ra vào sáng thứ Ba (19/8) trên lãnh thổ của bộ tộc.

Theo tuyên bố của bộ tộc Tohono O'odham, khoảng 20 nhân viên Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đeo mặt nạ và mang vũ khí đã đi cùng công nhân xây dựng đến ba địa điểm trước bình minh. CBP cũng ngăn cản cảnh sát bộ tộc phát hành biên bản xử phạt đối với các nhà thầu vì hành vi xâm phạm.

Lực lượng CBP đã phong tỏa khu vực bằng "hàng rào xe cộ" và triển khai đội đặc nhiệm vũ trang (SWAT) để bảo vệ các nhà thầu. Cảnh sát Mexico cũng được triển khai để quan sát, cùng với sự hiện diện của một khinh khí cầu có dây neo phục vụ mục đích giám sát.

Bộ tộc Tohono O'odham cho biết: "Hiện tại, các tương tác giữa cảnh sát bộ tộc và cơ quan thực thi pháp luật liên bang đều diễn ra trong hòa bình và chuyên nghiệp. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi tình hình."

Bộ tộc Tohono O'odham là một bộ tộc được liên bang công nhận với khoảng 37.000 thành viên, sinh sống dọc theo khoảng 100km (62 dặm) biên giới Mỹ - Mexico. Lãnh thổ của họ trải dài qua bang Arizona của Mỹ và bang Sonora của Mexico. Nhiều thành viên bộ tộc sống ở cả hai nước thường xuyên qua lại biên giới mà không cần hộ chiếu, chỉ cần thẻ căn cước bộ tộc.

Theo luật pháp Mỹ, các bộ tộc được liên bang công nhận được coi là "quốc gia phụ thuộc nội địa", có chủ quyền đối với vùng đất của mình và không chịu sự điều chỉnh của luật pháp cấp bang. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa họ và chính phủ Mỹ thường xuyên căng thẳng, đặc biệt trong các vụ kiện về mức độ can thiệp của chính quyền liên bang vào lãnh thổ bộ tộc.

Cuộc xung đột này bắt nguồn từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump (2017-2021), khi ông đề xuất xây dựng bức tường dọc biên giới để ngăn chặn nhập cư bất hợp pháp. Nhiều nhóm người bản địa, bao gồm Tohono O'odham, phản đối kế hoạch này vì lo ngại nó sẽ phá hủy môi trường sống nhạy cảm, các địa điểm linh thiêng và nhiều phần khác của đất bộ tộc.

Vào tháng 6, cơ quan lập pháp của bộ tộc Tohono O'odham đã bỏ phiếu nhất trí đệ đơn kiện chính quyền Trump về các nỗ lực chiếm dụng đất bộ tộc cho bức tường biên giới. Bộ tộc cho rằng họ đã hợp tác chặt chẽ với chính quyền liên bang trong việc ngăn chặn nhập cư trái phép và buôn bán ma túy, chi hàng triệu USD cho nỗ lực này. Họ tuyên bố số vụ giam giữ xuyên biên giới đã giảm hơn 95% nhờ công tác đó.

Bộ tộc khẳng định việc xâm phạm đất đai để xây tường biên giới là vi phạm quyền của người bản địa, đồng thời nhấn mạnh họ không được hỏi ý kiến trước khi triển khai xây dựng. Chính quyền bộ tộc cho rằng Bộ An ninh Nội địa Mỹ "đã chọn cách phớt lờ chủ quyền của chúng tôi, bỏ qua các chiến lược an ninh biên giới đã được chứng minh và xem nhẹ sự hủy hoại môi trường cũng như văn hóa không thể khắc phục sẽ xảy ra sau đó".

"Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác. Chúng tôi muốn dành nguồn lực cho vụ kiện để phục vụ trực tiếp cho các thành viên bộ tộc. Nhưng ưu tiên của chúng tôi LUÔN phải là bảo vệ người dân, văn hóa của mình và đấu tranh cho điều đúng đắn", tuyên bố của chính quyền bộ tộc nêu rõ.

Trong khi đó, chính quyền Trump lập luận rằng vùng đất dọc biên giới không thuộc về bộ tộc này, dựa trên tuyên bố năm 1907 coi khu vực khoảng 18 mét (60 feet) quanh biên giới là đất liên bang phục vụ mục đích an ninh. Tuy nhiên, một báo cáo năm 2023 của Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO) đã phát hiện việc xây dựng tường biên giới gây tổn hại cho đất đai của người bản địa, bao gồm việc "nổ mìn tại khu chôn cất của bộ tộc và làm thay đổi dòng nước".

Trong những tháng gần đây, bộ tộc Tohono O'odham đã đặt các biển cảnh báo lớn về việc cấm xâm phạm khu bảo tồn của họ.