Biểu tình sinh viên Pháp lan rộng, gợi nhớ tháng 5/1968

Phong trào biểu tình vì hệ thống giáo dục đang lan rộng khắp nước Pháp với sự tham gia của hàng trăm nghìn học sinh, giáo viên và phụ huynh. Các công đoàn và ban tổ chức phong trào sinh viên gọi đây là sự kiện quy mô chưa từng có.

Phát ngôn viên quốc tế của Nghiệp đoàn Sinh viên Pháp, bà Alice Cohen-Morzadec, cho biết hôm thứ Ba rằng phong trào mang tính lịch sử và chưa từng có về quy mô, khi nguồn tin chính phủ đưa ra con số 266.000 người biểu tình. Bà nói thêm rằng một số người gọi đây là phong trào lớn nhất kể từ tháng 5/1968.

Cách đây gần sáu thập kỷ, các cuộc biểu tình sinh viên tại các trường đại học Paris khởi phát từ phản đối một hệ thống giáo dục lạc hậu, quá tải, cơ hội hạn chế cùng những bất mãn chính trị rộng lớn hơn. Bất ổn nhanh chóng lan ra ngoài khuôn viên trường, mở rộng thành các cuộc tổng đình công với hàng triệu công nhân tham gia, gần như tê liệt đất nước khi đó dưới thời Tổng thống Charles de Gaulle.

Bối cảnh hiện tại khác biệt khi nước Pháp đang bước vào cuộc bầu cử tổng thống năm tới, với sự chú ý của phe cực hữu. Các cuộc biểu tình bắt đầu ngày 21/9 tại một trường trung học ở vùng ngoại ô Paris kém phát triển, xoay quanh ngân sách giáo dục, thiếu giáo viên, lớp học quá tải và cơ sở vật chất trường học.

Tuy nhiên, theo các sử gia và ban tổ chức phong trào sinh viên, đây chỉ là những nguyên nhân trực tiếp, không phải căn nguyên sâu xa. Ông Andrew Smith, sử gia về nước Pháp hiện đại tại Đại học Queen Mary London, nhận định giới trẻ đang trải qua một cuộc khủng hoảng hy vọng khi hàng ngày đối mặt với các vấn đề kinh tế, cực đoan chính trị, nguy cơ chiến tranh ở châu Âu, mối đe dọa từ trí tuệ nhân tạo đối với sự nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao và khủng hoảng khí hậu.

Ông Smith cho rằng sinh viên bất mãn vì thiếu đối thoại thực chất giữa chính phủ với đại diện sinh viên và công đoàn trong những năm gần đây. Nhà nghiên cứu về các phong trào xã hội tại Pháp Robi Morder nói rằng sự thiếu liên lạc phản ánh cách tiếp cận của chính phủ hiện tại, khi chính phủ không có kinh nghiệm của tầng lớp chính trị cũ và không biết cách đàm phán một xung đột xã hội.

Đại diện các tổ chức sinh viên bày tỏ thất vọng vì cảm thấy chính phủ không coi trọng họ. Bà Chloe Grunenwald, phó chủ tịch Liên đoàn Hiệp hội Sinh viên Pháp (FAGE) đại diện cho khoảng 300.000 sinh viên, nói rằng các yêu cầu về tăng ngân sách giáo dục, thêm giáo viên và cải thiện cơ sở vật chất đã được đưa ra trong nhiều năm. Khi trả lời phỏng vấn, nhiều sinh viên cho biết tham gia biểu tình để thể hiện tinh thần đoàn kết với những người đầu tiên xuống đường.

Ông Smith và Morder cũng chỉ ra khác biệt so với năm 1968, trong đó có các đợt nắng nóng kéo dài khiến lớp học hơn 40 người trong điều kiện nhiệt độ vượt 40 độ C trở thành tình trạng không thể chấp nhận.

Bạo lực cảnh sát bị cáo buộc

Ban tổ chức biểu tình và công đoàn cũng phàn nàn về điều họ coi là bạo lực cảnh sát. Bà Cohen-Morzadec cho rằng truyền thông đang nói về việc thùng rác bị đốt, trường học bị phong tỏa như một hình thức bạo lực, trong khi bạo lực thực sự đến từ phía chính phủ.

Như một dấu hiệu hòa giải, Thủ tướng Sebastien Lecornu hôm thứ Tư nói rằng tiếng nói của sinh viên phải được lắng nghe, trong khi Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nunez ra lệnh cho cảnh sát tạm ngừng sử dụng lựu đạn gây choáng đối với học sinh biểu tình. Tuy nhiên, những động thái này có thể chưa đủ để xoa dịu cơn giận.

Bà Cohen-Morzadec nói phong trào sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được các yêu cầu, đặc biệt khi có các mốc ngày 17/10 và 20/11 như một ngày quốc tế để thanh niên toàn châu Âu đấu tranh vì tương lai. Các cuộc tổng đình công và biểu tình chống chính phủ dự kiến diễn ra ngày 17/10, quy tụ nhiều công đoàn để nêu bất mãn về giá năng lượng và thực phẩm tăng cao, các đề xuất cắt giảm ngân sách và đóng băng lương khu vực công.

Các cuộc đình công nhận được sự ủng hộ của đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI) do Jean-Luc Melenchon lãnh đạo và tổng công đoàn CGT. Những người chỉ trích cáo buộc LFI và Melenchon kích động bạo lực nhằm ghi điểm chống lại chính phủ, cáo buộc mà họ và ban tổ chức biểu tình phủ nhận.

Bà Grunenwald nói thông điệp của họ không thay đổi, rằng họ đấu tranh vì quyền lợi của mình và các cuộc biểu tình diễn ra hòa bình. Các nghiệp đoàn sinh viên đã công bố danh sách 10 yêu cầu, theo họ sẽ tiêu tốn của chính phủ 1 tỷ euro (tương đương 1,1 tỷ USD), và cam kết duy trì sức ép cho đến khi tất cả các yêu cầu được đáp ứng. Trong số đó có đầu tư nhiều hơn cho trường học và đại học, thêm nhân lực và không gian trong giáo dục đại học, hỗ trợ tài chính và nhà ở tốt hơn, bữa ăn đại học phải chăng, chấm dứt học phí cao hơn đối với sinh viên quốc tế, cùng việc chấm dứt các hình thức trấn áp liên quan đến phong trào học sinh, sinh viên.