Biểu tình lan rộng tại Pháp: Khối trung dung của Tổng thống Macron đối diện thách thức trước thềm bầu cử 2027

Sau khi các cuộc biểu tình toàn quốc biến thành bạo lực, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tối Chủ nhật đã cố gắng cân bằng giữa việc ghi nhận lo ngại của sinh viên đòi thay đổi hệ thống giáo dục và chỉ trích những người gây bạo loạn. Ông tuyên bố những ai phá hoại tài sản phải đền bù, những ai cướp phá phải hoàn trả nạn nhân, và những ai tìm cách làm sụp đổ nền cộng hòa sẽ bị xử lý trước pháp luật.

Tuy nhiên, phát biểu của tổng thống không đáp ứng kỳ vọng của nhiều người biểu tình trẻ. Yanis, 20 tuổi, đến từ Ivry-sur-Seine, ngoại ô phía đông nam Paris, nói rằng ông Macron chỉ đưa ra "bài phát biểu bla bla bla quen thuộc" mà không có biện pháp cụ thể nào. Yanis khẳng định sẽ tiếp tục xuống đường, với các cuộc biểu tình nối tiếp nhau mỗi cuối tuần cho đến khi có thay đổi.

Bất ổn tại Pháp diễn ra chỉ vài tháng trước thềm bầu cử tổng thống 2027, càng làm sắc nét thêm chia rẽ chính trị khi các đảng phái tìm cách tự giới thiệu là lực lượng giải quyết bất mãn trên đường phố. Lãnh đạo cánh tả dân túy Jean-Luc Melenchon nhiệt tình ủng hộ phong trào sinh viên, trong khi nhân vật cánh hữu Marine Le Pen tập trung vào tình trạng mất trật tự, coi đó là khủng hoảng an ninh và uy quyền. Thủ tướng trung dung Sebastien Lecornu cáo buộc cực tả kích động bạo lực như "vòng khởi động" cho cuộc bầu cử tổng thống.

Các cuộc thăm dò trước bầu cử cho thấy cả cực tả và cực hữu đều có thể đóng vai trò trung tâm. Tổng thống Macron, người đã tại nhiệm hai nhiệm kỳ, sẽ phải rời vị trí sau bầu cử vì hiến pháp không cho phép tái tranh cử. Giới phân tích nhận định các ứng viên buộc phải có lập trường và thông điệp hướng tới giới trẻ, nhưng thông điệp đó không được rỗng tuếch mà phải đáp ứng các yêu cầu của họ.

Từ giữa tháng 9, sinh viên đã yêu cầu trường học tốt hơn, thêm giáo viên và hệ thống công bằng hơn. Phong trào nhanh chóng lan từ sân trường ra đường phố, chạm vào những lo lắng xã hội và kinh tế rộng lớn hơn. Theo giới phân tích, các cuộc biểu tình đã đưa những vấn đề này vào trung tâm tranh luận chính trị, điều khó có thể xảy ra nếu không có làn sóng phản đối, do tỷ lệ tham gia bầu cử của người trẻ tương đối thấp và các chiến dịch thường tập trung vào cử tri lớn tuổi cùng các vấn đề như lương hưu.

Đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) do ông Melenchon lãnh đạo đã ủng hộ mạnh mẽ phong trào sinh viên, đến mức giới phê bình cáo buộc đảng này kích động oán giận của giới trẻ và lợi dụng bất ổn vì lợi ích chính trị. Tuy vậy, sức hút của đảng đối với cử tri trẻ đã có từ trước các cuộc biểu tình. Chương trình của đảng giải quyết nhiều bức xúc chính của phong trào, gồm đầu tư giáo dục, lương giáo viên và bãi bỏ Parcoursup, nền tảng trực tuyến bắt buộc dùng để đăng ký học đại học mà nhiều người cho là thiếu minh bạch.

Theo khảo sát của OpinionWay cho Les Echos công bố hôm thứ Năm, ông Melenchon dẫn đầu trong nhóm cử tri 18-24 tuổi với 49% ủng hộ, tăng 10 điểm phần trăm so với năm 2022. Với một số người biểu tình trẻ, ủng hộ ông Melenchon phản ánh cả sự phản đối cực hữu lẫn bất mãn với trung dung. Lydia, 21 tuổi, sinh viên Ecole du Louvre tham gia biểu tình tại bảo tàng hôm thứ Hai, nói sẽ bỏ phiếu cho LFI để đối phó cực hữu, đảng Tập hợp Quốc gia và cả trung dung, lực lượng mà cô cho rằng sẽ lặp lại các chính sách của ông Macron. Tuy nhiên, cô không ảo tưởng rằng đảng này chắc chắn giải quyết được các vấn đề của Pháp, đồng thời chỉ trích việc giới phê bình "quỷ hóa" LFI, cho rằng ngay cả quan điểm cánh tả ôn hòa cũng ngày càng bị dán nhãn cực đoan.

Ở phía bên kia chính trường, bà Le Pen và đảng Tập hợp Quốc gia tìm cách biến bất ổn thành vấn đề luật pháp và trật tự, cáo buộc chính phủ không kiểm soát được đất nước và đối thủ chính Melenchon kích động bạo lực. Bà Le Pen vẫn là ứng viên dẫn đầu trong cuộc đua tổng thống với 32% ủng hộ, trong khi Tập hợp Quốc gia đứng thứ hai trong nhóm cử tri 18-24 tuổi, sau Nước Pháp Bất Khuất. Trong thông điệp video tối Chủ nhật, bà Le Pen nói nước Pháp đang trải qua khủng hoảng niềm tin và uy quyền sâu sắc, đe dọa nền dân chủ, và bị kẹp giữa bạo lực và bất lực.

Nằm giữa những luồng quan điểm cạnh tranh này là khối trung dung của ông Macron, người bắt đầu nhiệm kỳ giữa các cuộc biểu tình Áo vàng và đang tiến gần cuối nhiệm kỳ trong bối cảnh một làn sóng bất ổn xã hội lớn khác. Khác biệt so với giai đoạn trước là chính phủ kế tiếp sẽ không còn dư địa tài khóa để xoa dịu bất ổn bằng các gói chi tiêu. Năm ngoái, thâm hụt ngân sách của Pháp ở mức 5,1% GDP, thuộc nhóm cao nhất châu Âu, so với mức trung bình 3,1% của Liên minh châu Âu. Tổng thống tương lai sẽ phải giải bài toán tiết kiệm ngân sách mà không làm sâu thêm bất mãn công chúng.

Làn sóng phản đối hiện tại phơi bày sự vỡ mộng rộng lớn với giới chính trị. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Macron hiện ở mức 15%, thấp nhất từ trước đến nay. Trong phát biểu tối Chủ nhật, ông Macron quy trách nhiệm bạo lực cho "những kẻ nổi loạn từ các nhóm cực tả ngoài lề, cùng nhiều tội phạm", chỉ đề cập ngắn gọn yêu cầu của sinh viên và không đưa ra biện pháp chính sách cụ thể mới. Thay vào đó, ông giao Thủ tướng Lecornu tập hợp sinh viên, giáo viên, công đoàn và quan chức dân cử để xây dựng đề xuất trong những ngày tới, đồng thời cam kết phản ứng cứng rắn hơn với bạo lực.

Bất ổn tạo cơ hội để các đối thủ lập luận rằng nhiệm kỳ của ông Macron đã thất bại trong việc giải quyết bất bình đẳng sâu xa. Điều đang bị đặt cược là sự ủng hộ của một thế hệ trẻ cảm thấy bị nhà nước bỏ rơi và ngày càng xa rời giới chính trị, trong khi mọi phía chính trường đều sẵn sàng chinh phục họ trong những tháng tới trước bầu cử.