Bầu cử sơ bộ New York: Làn sóng chính trị mới thay đổi cục diện nước Mỹ

Cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ tại New York vào ngày 23/6 có thể sẽ đi vào lịch sử như một bước ngoặt quan trọng của chính trường Mỹ. Dù chỉ diễn ra ở New York, tác động của nó vượt xa phạm vi bang này. Kết quả bầu cử cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong nội bộ đảng Dân chủ, sức mạnh ngày càng lớn của phe tiến bộ, và sự trỗi dậy của cộng đồng người Mỹ gốc Hồi giáo và Arab như một lực lượng chính trị mới.

Từ lâu, ủng hộ Israel từng giữ một vị trí đặc biệt trong chính trường Mỹ. Ứng viên nào chỉ trích viện trợ quân sự cho Israel, lên án chính sách của Tel Aviv hay ủng hộ quyền lợi của Palestine thường bị gạt ra ngoài rìa. Các tổ chức như AIPAC đã duy trì ranh giới này thông qua mạng lưới gây quỹ và ảnh hưởng chính trị trên toàn quốc.

Nhưng cuộc bầu cử sơ bộ ở New York cho thấy cục diện đang thay đổi. Nhiều ứng viên theo đường lối tiến bộ, chỉ trích cuộc chiến của Israel ở Gaza và ủng hộ Palestine, đã giành chiến thắng trước các ứng viên thuộc phe thành lập đảng Dân chủ. Điều này phản ánh sự thay đổi trong quan điểm của cử tri Dân chủ, nhất là những người trẻ, vốn có cái nhìn khác hẳn các thế hệ trước về Israel-Palestine.

Trung tâm của sự biến chuyển này là Thị trưởng thành phố New York Zohran Mamdani. Ông nhanh chóng nổi lên như một nhân vật có ảnh hưởng trong đảng Dân chủ nhờ tổ chức cơ sở, liên minh lao động, tiếp cận kỹ thuật số, vận động tình nguyện và mạng lưới tiến bộ. Cách tiếp cận của ông đã chứng minh đường lối tiến bộ có thể tạo nên sức mạnh bầu cử.

Cuộc bầu cử sơ bộ tháng 6 thể hiện rõ ảnh hưởng đó. Brad Lander đánh bại Hạ nghị sĩ Dan Goldman, một trong những người bảo vệ mạnh mẽ nhất Israel tại Quốc hội. Darializa Avila Chevalier loại Hạ nghị sĩ kỳ cựu Adriano Espaillat. Claire Valdez giành đề cử khi kêu gọi đánh giá lại viện trợ quân sự cho Israel. Đáng chú ý nhất, ứng viên người Mỹ gốc Palestine Aber Kawas thắng cử sơ bộ vào Thượng viện bang New York, cho thấy ủng hộ Palestine không còn là rào cản chính trị.

Điểm chung của các chiến thắng này không chỉ là tư tưởng mà còn là tổ chức. Các chiến dịch dựa vào hoạt động cơ sở, mạng lưới tình nguyện và tiếp cận cử tri thay vì guồng máy chính trị truyền thống. Thành công này thách thức quan điểm lâu đời rằng tiền bạc quyết định kết quả bầu cử.

AIPAC vẫn là tổ chức vận động hành lang có ảnh hưởng nhất Washington với nguồn lực khổng lồ. Tuy nhiên, kết quả New York cho thấy chi tiêu chính trị lớn không phải lúc nào cũng thắng nổi phong trào cơ sở, nhất là khi cử tri cho rằng có vấn đề đạo đức rõ ràng. Đối với nhiều người trẻ Mỹ, Gaza trở thành vấn đề như thế.

Sự tàn phá của chiến tranh, thương vong lớn dân thường Palestine, mở rộng khu định cư ở Bờ Tây và các chiến dịch quân sự ở nam Lebanon đều khiến chính sách của Israel bị soi xét. Người trẻ không còn coi đây là vấn đề đối ngoại xa xôi mà là quyền con người và công lý.

Ý nghĩa của những diễn biến này vượt xa New York. Sức mạnh chính trị đang làm thay đổi đảng Dân chủ cũng thúc đẩy sự trỗi dậy của người Mỹ gốc Hồi giáo và Arab trong vai trò lãnh đạo quốc gia. Họ vốn tham gia chính trường từ lâu song vẫn ít đại diện trong các cơ quan dân cử. Sự mất cân bằng này đang thay đổi.

Chu kỳ bầu cử 2026 chứng kiến số kỷ lục ứng viên Hồi giáo và Arab ra tranh cử ở mọi cấp. Điều quan trọng, nhiều người thắng cử nhờ xây dựng liên minh cử tri rộng rãi, không chỉ dựa vào đồng hương tôn giáo hay sắc tộc. Tại New Jersey, bác sĩ kiêm cựu quân nhân Adam Hamawy (gốc Ai Cập) giành đề cử Hạ viện nhờ sự ủng hộ vượt ra ngoài cộng đồng Arab và Hồi giáo. Tại California, Thượng nghị sĩ bang Aisha Wahab thắng cử sơ bộ, phản ánh ứng viên Hồi giáo ngày càng được xem là lãnh đạo chính thống có thể đại diện cho nhiều nhóm cử tri.

Cuộc đua đáng chú ý nhất ngoài New York diễn ra tại Michigan, nơi có cộng đồng Arab lớn nhất nước Mỹ. Tiến sĩ Abdul El-Sayed, bác sĩ, chuyên gia y tế công cộng và cựu giám đốc y tế Detroit, đang tranh ghế Thượng viện. Chiến dịch của ông tập trung vào cải cách y tế, công bằng kinh tế và trách nhiệm dân chủ. Nhiều người coi ông là ứng viên sáng giá. Nếu thắng, đó sẽ là cột mốc lịch sử cho cả người Mỹ gốc Arab và chính trị tiến bộ toàn quốc.

Điểm chung giữa các ứng viên này với những thay đổi ở New York là niềm tin ngày càng lớn rằng tham gia chính trị phải vượt qua vận động để đi vào quản trị. Người Mỹ gốc Hồi giáo và Arab không còn coi bầu cử chỉ là cơ hội đại diện mà là công cụ hoạch định chính sách và thực thi quyền lực.

Chiến tranh Gaza thúc đẩy quá trình này. Trên khắp nước Mỹ, các tổ chức cộng đồng ghi nhận tăng đăng ký cử tri, gây quỹ, tuyển ứng viên và tổ chức cơ sở. Thế hệ định hình bởi hậu 9/11 và nay là chiến tranh Gaza quyết tâm biến thất vọng chính trị thành ảnh hưởng bầu cử.

Thách thức vẫn còn. Ứng viên Hồi giáo và Arab tiếp tục bị soi xét về tôn giáo, bản sắc và chính sách đối ngoại. Quấy rối và thông tin sai lệch vẫn là rào cản dai dẳng. Tuy nhiên, những thách thức này không còn định hình câu chuyện.

Câu chuyện lớn hơn là sự trưởng thành chính trị và hội nhập dân chủ. Chiến thắng ở New York, ảnh hưởng ngày càng lớn của phong trào tiến bộ, và thành công của ứng viên Hồi giáo và Arab đều chỉ về một hướng. Các nhóm cử tri này không còn chấp nhận đứng ngoài cầu xin quyền lực mà quyết tâm thực thi nó từ bên trong.

Liệu những thay đổi này có thực sự biến chuyển chính sách đối ngoại Mỹ hay không vẫn chưa chắc chắn. Nhưng rõ ràng, cục diện chính trị đang thay đổi. Những tiếng nói từng bị gạt ra lề tiến gần trung tâm, và các giả định từng định hình chính trường Mỹ hàng thập kỷ đang bị thử thách. Bài học bền vững nhất của năm 2026 không chỉ là ứng viên mới thắng cử, mà là những lực lượng chính trị mới đã xuất hiện và có ý định ở lại.