Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ 2026: Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu AI thành điểm nóng tranh cử tại Vùng Vịnh San Francisco

Oakland, California — Những người phản đối mặc trang phục robot bằng bìa cứng đã hò reo và nhảy theo nhịp trống trước Tòa thị chính Oakland vào tháng trước, nhằm phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới. Mối lo ngại chính của họ tập trung vào việc các trung tâm này — nơi xử lý khối lượng lớn thông tin số — có thể gây áp lực lên lưới điện.

Theo những người phản đối, hệ quả không chỉ là tổn hại môi trường mà còn là hóa đơn tiền điện tăng vọt đối với các hộ gia đình địa phương.

“Giá điện ở Oakland đã tăng cao đến mức một số người đang tính chuyện cắt điện,” Carlos Gutierrez, nhà hoạt động của tổ chức công bằng môi trường Communities for a Better Environment, nói. “Vậy mà thành phố lại đang lên kế hoạch cấp điện cho một trung tâm dữ liệu.”

Sự phản đối trung tâm dữ liệu đang lan rộng khắp nước Mỹ khi người dân bày tỏ lo ngại về tốc độ mở rộng nhanh chóng của loại công trình này. Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, hiện đã có hơn 3.000 trung tâm dữ liệu đang hoạt động tại Mỹ, với hơn 1.500 trung tâm khác đang trong quá trình phát triển.

Tuy nhiên, làn sóng phản đối có lẽ rõ nét nhất ở Vùng Vịnh San Francisco, bang California — khu vực được coi là trái tim của bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Các công ty AI lớn như Anthropic, OpenAI và Meta đều đặt trụ sở tại đây, và sự phát triển của ngành này được ghi nhận là động lực thúc đẩy sự hồi sinh kinh tế địa phương.

Trung tâm dữ liệu là nơi chứa các chip máy tính và máy chủ tiên tiến cần thiết để vận hành các dịch vụ AI như Claude của Anthropic hay ChatGPT của OpenAI. Nhưng chúng cũng cần điện 24 giờ và nguồn nước lớn để làm mát bộ xử lý. Ngay cả khi có công nghệ làm mát, trung tâm dữ liệu vẫn nổi tiếng vì tỏa nhiệt, khiến nhiệt độ bề mặt đất có thể tăng tới 9 độ C.

Vấn đề của bầu cử giữa nhiệm kỳ

Những lo ngại về chi phí môi trường và tài chính của việc trung tâm dữ liệu phát triển nhanh đã đưa vấn đề này vào tâm điểm các cuộc thảo luận trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào thứ Ba. Trong hai tháng cuối trước bỏ phiếu, ít nhất bảy thành phố tại Vùng Vịnh, trong đó có San Francisco và Richmond, đã thông qua lệnh tạm hoãn xây dựng trung tâm dữ liệu. Oakland cũng nằm trong số đó, sau nhiều ngày phản đối, thành phố đã thông qua lệnh tạm hoãn vào ngày 6/10.

Các chính trị gia địa phương tranh cử trong kỳ bầu cử lần này cũng sử dụng chủ đề trung tâm dữ liệu như một vấn đề chia rẽ để thu hút sự ủng hộ của một số nhóm cử tri. Một trong những cuộc đua được chú ý nhất ở Vùng Vịnh là ghế do lãnh đạo đảng Dân chủ lâu năm Nancy Pelosi để lại. Sau 39 năm tại Hạ viện, bà Pelosi sẽ nghỉ hưu vào cuối năm nay.

Hai ứng viên đảng Dân chủ đang cạnh tranh để thay thế bà trong Quốc hội: Giám sát viên San Francisco Connie Chan và Thượng nghị sĩ bang Scott Wiener. Mỗi người có quan điểm khác nhau về trung tâm dữ liệu AI. Ông Wiener phản đối mọi lệnh cấm đối với trung tâm dữ liệu, nói với tờ Mission Local rằng “lệnh tạm hoãn toàn diện đối với trung tâm dữ liệu có thể làm suy yếu việc quản lý AI”.

Trong khi đó, bà Chan cam kết theo đuổi lệnh tạm hoãn trên toàn quốc đối với trung tâm dữ liệu, ít nhất cho đến khi có quy định quản lý AI có trách nhiệm. “Hãy bắt đầu bằng việc tạm hoãn trung tâm dữ liệu. Hãy cho chúng ta thời điểm đó để quản lý trí tuệ nhân tạo,” bà nói tại một cuộc tranh luận hồi tháng 10. Bà Chan cũng đóng vai trò chủ chốt trong việc thông qua lệnh tạm hoãn của San Francisco vào đầu tháng 10.

Một cuộc thăm dò của Đại học Nam California cho thấy tính đến giữa tháng 10, ông Wiener dẫn trước bà Chan với tỷ lệ 47% so với 41%.

Đối phó với phản ứng của công chúng

“Hiện nay, phản đối trung tâm dữ liệu là vấn đề đoàn kết công chúng Mỹ hơn bất kỳ vấn đề nào khác,” Shum Preston, nhà phân tích chính trị tại San Francisco, nhận định. Ông cho rằng cho đến nay có tương đối ít phản đối các lệnh tạm hoãn tại các phiên điều trần địa phương, nhưng có thể có nhiều lý do.

Một trong số đó là các khảo sát cho thấy phản ứng rộng rãi của công chúng đối với việc xây dựng trung tâm dữ liệu. Cuộc thăm dò của CNBC hồi tháng 10 cho thấy 63% cử tri đã đăng ký tại Mỹ phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu trong phạm vi 16 km quanh nhà họ.

“Trung tâm dữ liệu có kết quả thăm dò rất kém, và các nhà phát triển có lẽ không muốn đẩy những người bạn là giám sát viên vào rắc rối trước bầu cử. Nên họ có thể đã để việc này trôi qua,” Preston nói. Ông cũng cho rằng tính chất ngắn hạn của các lệnh tạm hoãn có thể là một yếu tố.

Một số thành phố tại Vùng Vịnh như San Francisco, Brisbane và Oakland đã tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu trong 45 ngày, kèm lựa chọn gia hạn sau đó. Theo Preston, những người phản đối lệnh tạm hoãn “sẽ lên tiếng mạnh mẽ hơn khi” 45 ngày kết thúc, vào thời điểm mùa bầu cử giữa nhiệm kỳ đã lắng xuống. “Đó là lúc các phiên điều trần sẽ trở nên gay gắt hơn,” ông nói.

45 ngày liệu có đủ?

Một trở ngại khác đối với các lệnh tạm hoãn là thiếu minh bạch trong xây dựng trung tâm dữ liệu. Giám sát viên Shamann Walton, người bảo trợ pháp lệnh tạm hoãn của San Francisco, cho rằng định nghĩa “trung tâm dữ liệu” của thành phố đã lỗi thời. Được tạo ra từ năm 2001 — trước bùng nổ AI rất lâu — quy hoạch thành phố định nghĩa trung tâm dữ liệu là “sàn giao dịch dịch vụ internet”, cách định nghĩa có thể không còn phản ánh đúng công nghệ hiện nay.

Ông Walton cho biết ngôn ngữ lỗi thời khiến nhà chức trách khó đếm được thành phố có bao nhiêu trung tâm dữ liệu. Việc không xác định được trung tâm dữ liệu cũng có thể cản trở quan chức thành phố giám sát mức tiêu thụ điện và nước của chúng. “Chúng ta không thể dùng quy định năm 2001 để quản lý công nghệ năm 2026,” ông nói trong một tuyên bố ngày 14/9.

Một vấn đề khác là thời gian cần thiết để thực hiện các đánh giá môi trường. Các lệnh tạm hoãn có thể không đủ thời gian cho một cuộc rà soát toàn diện. “45 ngày khó có thể đủ để ghi nhận và nghiên cứu tác động rồi xây dựng quy định,” Roger Lin, luật sư cấp cao tại Center for Biological Diversity, một tổ chức phi lợi nhuận về môi trường của Mỹ, nói. Ông cho biết thêm các rào cản pháp lý hạn chế việc tiếp cận thông tin từ chính các trung tâm dữ liệu. “Trung tâm dữ liệu thường có thỏa thuận bảo mật, nên ngay cả các ban kiểm soát chất lượng không khí địa phương cũng có thể không biết tác động của trung tâm dữ liệu đến chất lượng không khí,” Lin nói.

Người ủng hộ nhấn mạnh lợi ích kinh tế

Dù vậy, những người ủng hộ ngành AI vẫn ca ngợi sự phát triển của trung tâm dữ liệu như bằng chứng về một ngành đang hưng thịnh, với tác động lan tỏa tích cực đến các cộng đồng Mỹ. Anthropic, chẳng hạn, đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) có thể huy động hàng tỷ USD.

Tuy nhiên, giới phê bình cảnh báo sự tăng trưởng của công ty này có thể không chuyển hóa thành bùng nổ kinh tế cho toàn Vùng Vịnh San Francisco. Thay vào đó, người dân lo ngại tăng trưởng kinh tế không đồng đều, chủ yếu mang lại lợi ích cho giới giàu. San Francisco vốn đã có giá thuê nhà thuộc nhóm cao nhất và tăng nhanh nhất cả nước.

Tại một phiên điều trần ở Tòa thị chính San Francisco, một người dân đã bày tỏ bức xúc về các trung tâm dữ liệu với các giám sát viên: “Thành phố này ngày càng ít dành cho con người và nhiều hơn cho robot và các tỷ phú.”