Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ 2026: Cuộc đua tại California rung chuyển vì các đợt truy quét nhập cư

BAKERSFIELD, California – Tại một bãi đỗ xe nhỏ ở Bakersfield, một đài tưởng niệm với hoa cúc vạn thọ cam và nến cầu nguyện được dựng lên để tưởng nhớ Dolores Huerta, nhà tổ chức lao động và lãnh đạo dân quyền vừa qua đời. Huerta là gương mặt quen thuộc ở Thung lũng Trung tâm của California, nơi bà góp công sáng lập Liên đoàn Công nhân Nông trại (UFW) và đấu tranh giành mức lương, điều kiện làm việc tốt hơn cho lao động nhập cư và người gốc Latinh – lực lượng thiết yếu của ngành nông nghiệp quy mô lớn tại bang này trong thập niên 1960 và 1970.

Khẩu hiệu “Si, se puede” (Có thể làm được) do Huerta đặt ra cũng được đưa lên màn hình một nhà hát địa phương để tôn vinh bà. Nếu Huerta tượng trưng cho truyền thống đấu tranh vì công bằng xã hội, kinh tế và tổ chức lao động vẫn còn sức lan tỏa, thì việc gia tăng các đợt truy quét nhập cư trên khắp thung lũng trong tháng qua cho thấy mức độ bất an – cả về kinh tế lẫn chính trị – vẫn là thực tế dai dẳng với nhiều lao động nông nghiệp trong vùng.

Từ đầu tháng 10, các nhân viên nhập cư liên bang, thường đeo mặt nạ và đi trên xe không có biển hiệu, đã tỏa ra khắp Thung lũng Trung tâm trong chiến dịch kéo dài 45 ngày mang tên “Operation Save California” của chính quyền Tổng thống Trump. Các đợt truy quét này, nằm trong chiến dịch trục xuất hàng loạt, đã trở thành điểm nóng trong cuộc đua vào địa hạt quốc hội số 22 của California – một trong nhiều cuộc đua mà đảng Dân chủ hy vọng sẽ giúp họ giành thế đa số tại Hạ viện Mỹ trong bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.

Dù nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa David Valadao đã gắn bó với Thung lũng Trung tâm nhiều năm và thắng 6 trong 7 cuộc đua gần nhất, ứng viên cấp tiến Randy Villegas đang tìm cách khai thác bất mãn của cử tri về chi phí sinh hoạt tăng cao, cắt giảm ngân sách y tế và các đợt truy quét nhập cư.

Trong một căn nhà nhỏ cách đài tưởng niệm Huerta không xa ở Bakersfield, một ngày trước bầu cử, căn phòng chật kín tình nguyện viên hô vang khẩu hiệu của bà, được các lãnh đạo lao động và nghị sĩ Dân chủ như hai Thượng nghị sĩ California Adam Schiff và Alex Padilla cổ vũ, trước khi họ đi gõ cửa từng nhà.

“Tôi đã nói chuyện với các chủ doanh nghiệp địa phương, họ cho biết việc kinh doanh đang gặp khó khăn vì các đợt truy quét của ICE, và nhiều người đã chuyển sang giao hàng tạp hóa,” Villegas nói với Al Jazeera, đồng thời cho biết một số cư dân sợ ra khỏi nhà giữa lúc truy quét gia tăng. “Nó ảnh hưởng đến những người chỉ muốn đi làm, muốn đi học.”

“Bị nhắm mục tiêu trái pháp luật”

Giới chức nhập cư khẳng định các đợt truy quét nhắm vào tội phạm và bác bỏ cáo buộc phân biệt chủng tộc. “Các cáo buộc rằng cơ quan thực thi pháp luật của DHS phân biệt chủng tộc là ghê tởm, liều lĩnh và hoàn toàn SAI,” Bộ An ninh Nội địa Mỹ nêu trong email. “Điều khiến một người trở thành mục tiêu của hoạt động thực thi nhập cư là việc họ ở Mỹ bất hợp pháp – KHÔNG phải màu da, chủng tộc hay sắc tộc của họ.”

Tuy nhiên, mô tả của chính quyền về các chiến dịch có mục tiêu nhắm vào người có tiền án nghiêm trọng lại trái ngược với lời kể của công nhân nông trại, tổ chức lao động, quan chức địa phương và nhóm vận động, những người nói về các biện pháp mạnh tay và cách tiếp cận “vét lưới”.

“Đây không phải là tội phạm. Đây là những thành viên lao động chăm chỉ, gắn bó lâu dài với cộng đồng, bị nhắm mục tiêu trái pháp luật chỉ vì trông giống người Latinh và thuộc tầng lớp lao động,” Teresa Romero, Chủ tịch UFW, cho biết trong tuyên bố ngày 10/10. “Chúng tôi thấy kính xe bị đập vỡ và công nhân nông trại bị kéo khỏi xe giữa đường khi đang trên đường đi làm.”

Một phụ nữ giấu tên nói với Al Jazeera qua điện thoại rằng chồng cô, công nhân nông trại ở Hạt Fresno, bị nhân viên nhập cư bắt khi đang trên đường đi làm về trong tuần đầu tháng 10. “Tôi hiểu rằng nếu họ [những người bị bắt] là tội phạm hoặc đã làm điều xấu thì họ tự chuốc lấy,” người phụ nữ nói. “Nhưng chồng tôi không làm gì cả. Điều duy nhất anh ấy làm là đi làm.”

Cô cho biết bốn người con đều là công dân sinh tại Mỹ đã trở nên lo lắng sau sự việc, một số cháu bật khóc khi nghe tiếng gõ cửa và sợ mẹ cũng sẽ bị đưa đi.

“Tin đồn lan nhanh”

Các quan chức địa phương cho biết những câu chuyện như vậy đã lan khắp cộng đồng. “Khi bạn ở một cộng đồng nhỏ như của chúng tôi và có người thực sự bị bắt giữ, tin đồn lan rất nhanh,” Olivia Calderon, Thị trưởng thành phố Arvin, nói. “Tôi đã được các mục sư hỏi liệu ICE có nghỉ ngày Chủ nhật không, vì mọi người không muốn đến nhà thờ.”

Villegas liên hệ các đợt truy quét với việc Valadao bỏ phiếu ủng hộ dự luật biến ICE – cơ quan thường bị cáo buộc dùng vũ lực quá mức và xem nhẹ quyền tự do dân sự – thành cơ quan thực thi pháp luật được cấp kinh phí mạnh nhất nước Mỹ. Khi được hỏi về tác động của các đợt truy quét trong cuộc tranh luận với Villegas đầu tháng 10, Valadao lặp lại lập luận của chính phủ rằng nhiều người bị nhắm mục tiêu có tiền án và “sự việc là như vậy”.

Khi đảng Cộng hòa và Dân chủ tranh giành quyền kiểm soát Hạ viện, cuộc đua này cũng thu hút sự chú ý toàn quốc. Những nhân vật nổi bật như Thượng nghị sĩ cánh tả Bernie Sanders, Hạ nghị sĩ Alexandria Ocasio-Cortez và Chủ tịch Hạ viện đảng Cộng hòa Mike Johnson đã đến vận động cho các ứng viên trong những tháng gần đây. Các tổ chức lao động như UFW cũng huy động thành viên đi gõ cửa vận động cho Villegas.

Nhưng các cuộc thăm dò cho thấy cuộc đua giữa Valadao và Villegas vẫn sít sao, ngay cả sau khi cử tri California thông qua biện pháp chia lại khu vực bầu cử năm 2025, tạo ra các bản đồ mới, trong đó có phần của địa hạt 22, nhằm tạo lợi thế cho đảng Dân chủ.

Valadao đã chứng tỏ là ứng viên khó bị đánh bại. Việc lớn lên ở Thung lũng Trung tâm, nơi cha mẹ người Bồ Đào Nha của ông định cư và làm nông trại bò sữa, giúp ông xây dựng quan hệ chặt chẽ với chủ trang trại, người trồng trọt và cử tri bảo thủ có ảnh hưởng trong vùng. Dù California nói chung là thành trì của đảng Dân chủ, các vùng nông thôn thường là địa bàn thuận lợi cho đảng Cộng hòa.

Trong khi ứng viên tổng thống Dân chủ Kamala Harris thắng Donald Trump tại California với cách biệt gần 20 điểm vào năm 2024, ông Trump lại thắng Hạt Kern – nơi có Bakersfield – với cách biệt tương tự.

Dù vậy, Villegas và những người ủng hộ hy vọng lo ngại về chi phí sinh hoạt tăng cao, một phần do quyết định của chính quyền Trump phát động chiến tranh với Iran khiến giá năng lượng tăng vọt, sẽ giúp ông hạ bệ nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa.

Priscilla Ortega, 23 tuổi, sống tại thành phố Lamont, cho biết cô “khó chịu và rất tức giận” vì giá cả tăng và tác động của các đợt truy quét nhập cư. “Điều đó thực sự không cần thiết,” cô nói về chiến tranh với Iran, đồng thời cho biết chi phí nhiên liệu tăng khiến việc đi làm tại kho hàng trong vùng trở nên đắt đỏ hơn nhiều. “Số tiền đó lẽ ra có thể dùng để mua thực phẩm cho gia đình tôi hoặc trả các hóa đơn. Mọi người đã phát ngán vì giá cả tăng.”