Bạo lực định cư lan rộng: Từ một ngôi nhà đến cả thôn bị bao vây ở Bờ Tây

Trong hơn hai tuần, gia đình Yousef Shanaran, 52 tuổi, ở Wadi Rakhim, một vùng núi đá vôi yên tĩnh trước đây thuộc Nam Hebron Hills, bị người định cư Israel dựng lều và bao vây quanh nhà suốt ngày đêm. Họ không thể tự ra ngoài, kể cả để lấy chút nước từ giếng do chính ông xây bên cạnh nhà.

Phải mất năm ngày, quân đội Israel mới phối hợp để gia đình được tiếp cận giếng. Sau khi hết nước ba ngày trước đó, đến thứ Ba họ mới được phép lấy một ít nước về. Ông Shanaran cho biết trong nhà không còn thức ăn. Ngôi nhà hai tầng kiên cố được ông xây năm 2016 trên vùng đất giữa thị trấn as-Samu và làng Susiya, xung quanh có khoảng 70 gốc nho và 30–40 cây ô liu.

“Giếng của tôi đầy nước, tôi xây nó và mất tiền vì nó. Họ không cho tôi đến gần vì họ muốn đuổi tôi khỏi nhà”, ông nói qua điện thoại.

Hơn nửa năm trước, người định cư đã dựng một chiếc lều cách nhà ông Shanaran khoảng 300 mét, hạn chế đi lại và khiến gia đình đối mặt với các vụ tấn công, đe dọa. Ngày 5/10, chiếc lều được dời đến cách nhà chỉ 30 mét. Cùng ngày, khoảng 50 người định cư tấn công gia đình bằng gậy và bình xịt hơi cay. Đó là khởi đầu của cuộc bao vây toàn diện.

“Một cuộc bao vây mà quân đội không công nhận”

Ông Nasser Nawajeh, nhà nghiên cứu thực địa lâu năm của tổ chức B’Tselem, hiện đứng đầu hội đồng làng Susiya ở Masafer Yatta, đã nhiều lần cố gửi nhu yếu phẩm cho gia đình Shanaran nhưng phần lớn thất bại. “Có lần tôi cố mang viện trợ đến thì ngay lập tức bị người định cư tấn công. Họ có mặt 24 giờ để tấn công”, ông nói.

Theo ông Nawajeh, không thứ gì có thể ra vào nhà ông Shanaran nếu không có sự cho phép của quân đội. “Đây là chính sách xua đuổi. Muốn đưa trẻ đến trường phải chờ quân đội đưa đi. Muốn mang thức ăn hay nước vào cũng phải phối hợp.”

Từ ngày 15/10, ông liên tục đề nghị quân đội phối hợp tiếp tế nhưng mỗi ngày nhận được lý do khác nhau: “Quân đội bận, không đến được, không có lực lượng” — và họ cứ hẹn “ngày mai, ngày mai”.

Theo ông Nawajeh, hiện có hai lực lượng cùng gây sức ép: các đơn vị khu vực của người định cư, gọi là Kitat Konenut (đội phản ứng nhanh theo tiếng Hebrew), và quân đội chính quy. Quân đội “đến, tháo dỡ lều của người định cư rồi rời đi”; khi lính rút, người định cư lại dựng lều lên.

Ông Shanaran cho biết binh lính đóng ngoài nhà không làm gì. “Họ đứng và ngồi, ăn uống, thư giãn ngay trước cửa nhà.” Ông Nawajeh nói sự hiện diện của binh lính trên thực tế là đèn xanh cho cuộc bao vây tiếp diễn. “Có lúc lính còn không ngăn người định cư đến gần; họ đánh người rồi ngồi chung với lính trước cửa.”

Ngôi nhà nằm ở Khu B, khu vực trên danh nghĩa do Israel và Palestine cùng quản lý, nên quân đội có thể bắt giữ người định cư vì đã có lệnh phong tỏa đối với họ. “Nhưng không có việc thực thi các luật này”, ông Nawajeh nói.

Theo ông, binh lính đóng ngoài nhà coi nhiệm vụ của họ là che chắn gia đình khỏi bị đánh, chứ không phải chấm dứt phong tỏa. “Trên thực tế, người Palestine đang sống trong một nhà tù bên trong. Bao vây cơ bản là một nhà tù.”

Ông Shanaran nói cuộc sống của gia đình bị mắc kẹt trong nhà còn tệ hơn tù. “Tù rồi cũng hết hạn. Ở đây, bạn ngồi trong chính nhà mình mà bị nhốt trong đó — và bạn sợ hãi.”

“Đuổi được nhà thứ nhất thì đuổi được nhà thứ hai”

Theo ông Nawajeh, nhà ông Shanaran là nhà Palestine gần nhất với các tiền đồn định cư đang lấn tới. Người định cư không phân biệt Khu A (dự kiến do Palestine quản lý), Khu B (cùng quản lý) và Khu C (hoàn toàn dưới quyền quân sự và dân sự Israel). “Họ bắt đầu từ ngôi nhà ở rìa, ở góc. Đuổi được nhà thứ nhất thì đuổi được nhà thứ hai.”

Chiến thuật này đang được áp dụng tại Masafer Yatta, khu vực phía nam Bờ Tây bị chiếm đóng, nơi thường xuyên hứng các vụ tấn công của người định cư và quân đội Israel.

Trước đó, các cuộc bao vây tương tự diễn ra ở Jalud phía bắc, nơi gia đình Tubasi bị buộc rời nhà hồi tháng 7 và bị tấn công hồi tháng 9 khi tìm cách quay về theo lệnh tòa, và ở Qusra, nơi người định cư bao vây ba ngôi nhà, trong đó có nhà của một công dân Mỹ, trước khi quân đội dựng doanh trại cạnh các nhà bị bao vây.

Ông Yair Dvir của B’Tselem cho rằng vụ bao vây ở Qusra được chú ý rộng rãi vì một trong những người Palestine liên quan có quốc tịch Mỹ. “Trên thực tế, những vụ tấn công như vậy diễn ra liên tục khắp Bờ Tây.”

Theo các số liệu được nêu, người định cư đã dựng hơn 400 tiền đồn trên khắp Bờ Tây, cô lập nhà cửa và cộng đồng Palestine bằng việc kiểm soát các đỉnh đồi và đường đi gần đó.

Ông Dror Etkes, đồng sáng lập nhóm giám sát định cư Kerem Navot, nói rằng với việc người Palestine bị bao vây, các cuộc bao vây ngay trước cửa nhà phản ánh “một giai đoạn tiến xa của sự sụp đổ hoàn toàn pháp quyền, của mọi nỗ lực thực thi luật pháp ở Bờ Tây”.

Theo ông Etkes, bạo lực từng khiến người Palestine không thể chăn thả và canh tác đất trống đang dần lan vào khu dân cư. Xua đuổi cả cộng đồng nông nghiệp khỏi đất trong một lần vẫn ngoài tầm với của người định cư, nhưng “điều họ đang cố làm hiện nay là trục xuất một số gia đình… sống bên ngoài cụm dân cư lớn”.

Umm Safa: cổng chặn và lệnh phá dỡ

Ở rìa phía đông làng nông nghiệp Umm Safa, tây bắc Ramallah, là nhà của Muhammad al-Abayat. Theo thị trưởng Marwan Sabah, gia đình sống ở đó từ năm 1973, trước khi khu định cư bất hợp pháp Ateret gần đó được lập. Hiện ngôi nhà nằm giữa Ateret và một trong sáu tiền đồn bao quanh làng.

Cuối tháng 9, người định cư Israel dựng lều ngay cửa nhà, rồi lắp cổng chặn lối vào nơi 15 người sinh sống. Trẻ em không thể đến trường, vợ ông al-Abayat đang ốm và cần phẫu thuật. “Ngay cả con cái ông ấy cũng bị cấm; gia đình hầu như không thể tiếp tế đồ cơ bản”, ông Sabah nói. Ai cố đến gần gia đình đều bị tấn công hoặc xịt hơi cay.

Làng đã thắng một phán quyết của tòa và một quyết định của cảnh sát về việc mở cổng, nhưng “phần lớn thời gian người định cư tự khóa cổng”, theo ông Sabah. Thị trưởng nói cả làng đối mặt “cuộc bao vây ngột ngạt”, với các tiền đồn bất hợp pháp vây quanh và quân đội hỗ trợ. “Hiện toàn bộ đất của Umm Safa nằm dưới sự kiểm soát của người định cư, kể cả nghĩa trang làng.” Vào mùa thu hoạch, “tất cả ô liu đều nằm trong tay họ”. Ngay cả dịch vụ cơ bản cũng trở nên bất khả thi: “Toàn bộ rác — chúng tôi không thể đưa ra ngoài”.

Giữa lúc cuộc bao vây của người định cư tiếp diễn, ngày 20/10, Chính quyền Dân sự Israel ra thông báo phá dỡ nhà gia đình Abayat.

Madama: các lối vào bị chặn bằng gò đất

Tại Madama, phía nam Nablus, các tiền đồn của người định cư ở Khu B về phía bắc và tây, cùng một khu định cư bất hợp pháp và đường tránh ở phía nam, đã bao quanh làng. Ngày 12/10, quân đội chặn cả ba lối vào chính của làng bằng các gò đất. Cùng ngày, cuộc bao vây kéo dài một tuần ở làng Burin lân cận được dỡ bỏ.

Việc này buộc dân làng, gồm giáo viên, phụ nữ và trẻ em, phải nhanh chóng vượt các gò đất, trong khi hai ô tô chờ ở hai bên, theo ông Wail Qut, cư dân Madama và luật sư thuộc Trung tâm Trợ giúp Pháp lý và Nhân quyền Jerusalem (JLAC), đơn vị đang thách thức trước Tòa án Tối cao Israel một tiền đồn mới ở Khu B gần làng. Ông cho biết một giáo viên bị người định cư đánh khi cố vượt qua, và hai bệnh nhân chạy thận giờ phải đi đường xa hơn nhiều đến bệnh viện nơi họ cần điều trị định kỳ.

Ngày 18/10, một máy ủi mà dân làng cho là từ khu định cư bất hợp pháp Yitzhar đã chặn con đường cuối cùng còn sử dụng — đường phụ hướng tới Asira al-Qibliya — và nhổ bật các cây ô liu gần đó. Theo ông Qut, Văn phòng Điều phối Khu vực của quân đội nói với thị trưởng rằng các rào chắn sẽ còn cho đến khi “nông dân không đến đất của họ [trong vụ thu hoạch ô liu], đặc biệt ở phía bắc”, nơi có tiền đồn định cư liên quan.

“Tôi sống ở đây cả đời, và đây là điều chưa từng có với làng Madama”, ông Qut nói sau khi đường phụ bị chặn. “Người định cư đang nắm lấy cơ hội vàng. Không có sự răn đe từ chính phủ Israel… họ chỉ đang cố làm hết sức trước bầu cử Israel.”

Đến thứ Ba, lối vào phía bắc cuối cùng được mở lại. Nhưng dân làng cho biết tối hôm đó người định cư từ tiền đồn ở Khu B tấn công những người thu hoạch ô liu gần lối vào làng. Hôm sau, quân đội lại phong tỏa lối vào, trong lúc nhiều cây ô liu được quay lại cảnh bị phá. Cư dân nói cuộc bao vây vẫn tiếp diễn.

Các giai đoạn khác nhau của cùng một sức ép

Tuần trước, người định cư phía đông Jerusalem giăng dây thép gai quanh các cộng đồng Bedouin al-Tabna và al-Muhtawish, gần Khan al-Ahmar. Ông Suleiman Ali Salem al-Arab, được gọi là Abu Ra’id, cho biết gia súc của họ bị nhốt và không có nơi chăn thả; chặng đường 5 phút tới con đường gần đó giờ mất một giờ. Người định cư đang đóng cọc làm hàng rào để bao kín các cộng đồng. “Họ đặt nó giữa các nhà và nhốt người ta vào để có thể đuổi người ta ra”, ông Abu Ra’id nói.

Tại Ras al-Ahmar, phía bắc Thung lũng Jordan, cuộc bao vây đã gần mức tước đoạt nơi ở hoàn toàn. Lực lượng Israel đã phong tỏa các lối tiếp cận khác và tịch thu máy kéo, bồn chứa nước trong lúc hàng rào “Crimson Thread” được xây qua khu vực.

Theo nhóm Jordan Valley Activists của Israel, thêm 11 gia đình đã rời đi trong hai tuần qua, chỉ còn khoảng 20 trong số 59 gia đình từng sống ở đó. “Hơn nửa số gia đình đã bị di dời vì khát”, ông Thaer Bisharat, một người chăn nuôi địa phương, nói. “Chúng tôi nhịn như nhịn Ramadan, còn đàn cừu thì như lạc đà.”

Khi các cuộc bao vây của người định cư gia tăng — được quân đội tạo điều kiện và cuối cùng thay thế — ông Nawajeh lo ngại một làn sóng di dời mới của người Palestine đang diễn ra. “Nó đang trở thành chuyện bình thường”, ông nói. “Mỗi ngày, hàng chục người định cư có thể chiếm một ngôi nhà của người Palestine và bao vây nó.”

Từ ngôi nhà đang bị bao vây, ông Shanaran nói: “Hãy tưởng tượng ai đó đặt một kẻ thù bất công lên bạn, dựng lều dưới cửa sổ nhà bạn, nuôi mối thù với bạn. Mỗi lần bạn ra ngoài, hắn đến, đánh bạn hoặc chặn bạn. Cuộc sống của bạn sẽ thế nào?”