Bản đồ cho thấy 'Đường Vàng' của Israel thu hẹp dần không gian sống của người Palestine ở Gaza

Israel đã mở rộng hiện diện quân sự tại Dải Gaza, buộc người Palestine phải co cụm vào phần lãnh thổ ngày càng nhỏ hẹp, trong bối cảnh vùng đất này đã bị tàn phá nặng nề. Gần hai phần ba dải Gaza hiện nằm dưới sự kiểm soát của quân đội Israel hoặc chịu các hạn chế tiếp cận.

"Đường Vàng" ban đầu được lập theo kế hoạch 20 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm chấm dứt chiến tranh, đánh dấu khu vực mà lực lượng Israel rút lui bước đầu. Theo kế hoạch, Israel được kỳ vọng sẽ rút thêm từng bước, nhưng trên thực tế đã chiếm thêm nhiều khu vực hơn.

Hôm Chủ nhật, lực lượng Israel đã di chuyển các khối bê tông màu vàng hàng chục mét về phía tây ở Shujayea, một khu phố phía đông nam thành phố Gaza, buộc các gia đình Palestine phải rời đi và đưa thêm nhiều khu vực của khu phố này vào tầm kiểm soát của quân đội Israel.

“Vấn đề không chỉ là ‘Đường Vàng’ hiện nằm ở đâu, mà là nó có thể dịch chuyển tới đâu tiếp theo,” phóng viên Ibrahim al-Khalili của Al Jazeera đưa tin từ thành phố Gaza. “Với những gia đình đã phải di dời nhiều lần trong ba năm qua, tình cảnh vẫn rất nghiệt ngã, và họ buộc phải đưa ra quyết định không thể nào khác là đi đâu.”

Hơn 90% trong số 2,1 triệu dân Gaza đã bị buộc phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi Israel phát động chiến dịch quân sự ngày 7/10/2023, sau các cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo nhằm vào miền nam Israel.

Gaza trước chiến tranh

Trước chiến tranh, người Palestine phân bố khắp Dải Gaza, vùng lãnh thổ rộng 365 km², dài khoảng 41 km và rộng từ 6 đến 12 km. Đây là một trong những nơi có mật độ dân số cao nhất thế giới, khoảng 6.000 người/km², tương đương Nairobi hoặc London. Mỗi người trung bình có khoảng 160 m² đất.

Ngay cả khi đó, không phải toàn bộ đất đai Gaza đều có thể tiếp cận. Israel duy trì vùng đệm dọc hàng rào với Israel, và người Palestine đến gần có nguy cơ bị bắn. Năm 2010, Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (OCHA) ước tính khu vực bị hạn chế chiếm 17% diện tích Gaza và 35% đất nông nghiệp. Gaza đã chịu lệnh phong tỏa trên bộ, trên không và trên biển của Israel từ năm 2007.

Gaza thời điểm 'ngừng bắn'

Theo giai đoạn đầu của “lệnh ngừng bắn”, lực lượng Israel phải rút về “Đường Vàng” trong vòng 24 giờ, sau đó bắt đầu giai đoạn 72 giờ để bàn giao các con tin Israel bị giữ ở Gaza. Ông Trump lần đầu công bố bản đồ đường này trên nền tảng Truth Social.

Đường này để Israel kiểm soát 53% dải đất, chủ yếu là đất nông nghiệp và khu vực biên giới ở phía đông, đồng thời dồn người Palestine vào 47% còn lại, khoảng 172 km². Đến tháng 10/2025, hai năm chiến tranh đã khiến hơn 67.000 người Palestine thiệt mạng, hàng chục nghìn người khác rời khỏi vùng lãnh thổ, đưa dân số Gaza xuống còn khoảng 2,1 triệu người.

Bị dồn vào chưa đầy một nửa lãnh thổ Gaza dưới “lệnh ngừng bắn”, mật độ dân số tăng gấp đôi lên khoảng 12.000 người/km², tương đương New York. Mỗi người chỉ còn khoảng 82 m².

Gaza hiện nay

Kể từ “lệnh ngừng bắn”, lực lượng Israel đã nhiều lần di chuyển các khối bê tông vàng đánh dấu “Đường Vàng” xa hơn về phía tây, có lúc trong đêm, mở rộng các khu vực kiểm soát. Ảnh vệ tinh cũng ghi nhận các hoạt động phá dỡ tiếp diễn ở những khu vực do Israel kiểm soát.

Nhóm nghiên cứu Forensic Architecture ước tính Israel kiểm soát 58% Gaza tính đến tháng 12. Đến tháng 3, quân đội Israel gửi cho các tổ chức viện trợ bản đồ về một “đường màu cam” mới, vùng hạn chế nằm ngoài “Đường Vàng”, nơi mọi hoạt động nhân đạo phải được phối hợp với quân đội.

Theo OCHA, các hạn chế hiện bao trùm 65% Gaza. Một quan chức Liên Hợp Quốc nói với Hội đồng Bảo an hồi tháng 6 rằng phía Israel tuyên bố kiểm soát khoảng 70% lãnh thổ.

Điều đó khiến 2,1 triệu người phải sống trong khoảng 35% dải đất, tương đương 128 km². Mật độ dân số gần như tăng gấp ba so với trước chiến tranh, lên khoảng 16.000 người/km², gần bằng trung tâm Tokyo.

Mỗi người hiện chỉ còn khoảng 61 m² đất cho mọi nhu cầu: chỗ ở, đường sá, trường học, bệnh viện và đất nông nghiệp. Khác với Tokyo, Gaza gần như không còn không gian để bố trí chỗ ở. Trung tâm Vệ tinh Liên Hợp Quốc (UNOSAT) phát hiện 82% công trình tại dải đất này bị hư hại hoặc phá hủy. Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc cho biết chỉ 3% đất canh tác ở Gaza vừa không bị hư hại vừa có thể tiếp cận.

OCHA nói 35% còn lại của Gaza “đã quá tải”, và các hạn chế tiếp cận là trở ngại chính khi các nhóm viện trợ tìm cách tái bố trí các gia đình trước mùa mưa. Theo Liên Hợp Quốc, hơn 950.000 người sống trong các khu tạm trú có nguy cơ ngập lụt, phần lớn trong lều và chỗ ở tạm bợ.

Tiến gần “Đường Vàng” có thể nguy hiểm đến tính mạng. Israel coi các khu vực ngoài đường này là vùng bắn tự do, và người Palestine đến gần đã bị bắn. Gần 1.500 người đã thiệt mạng trên khắp Gaza kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố.