Bài viết từ Al Jazeera: Yêu cầu Anh xin lỗi và bồi thường nô lệ

Theo bài viết trên Al Jazeera, Thủ tướng Anh Andy Burnham được cho là đã sẵn sàng lắng nghe các lời kêu gọi xin lỗi chính thức về vai trò của nước Anh trong nạn buôn người xuyên Đại Tây Dương và chế độ nô lệ. Tác giả đánh giá đây là tín hiệu tích cực bước đầu, nhưng nhấn mạnh rằng chỉ một lời xin lỗi đầy đủ và chính thức mới có thể bắt đầu quá trình hàn gắn những tổn thương do chủ nghĩa thực dân và chế độ nô lệ gây ra.

Bài viết cho biết Ủy ban Bồi thường của Cộng đồng Caribe (CRC của CARICOM) từ lâu đã yêu cầu đối thoại về xin lỗi và bồi thường nhưng chưa đạt kết quả. Các yêu cầu trước đây chỉ nhận được những bày tỏ tiếc nuối sâu sắc, chứ chưa phải lời xin lỗi hay cam kết xin lỗi.

Tác giả nhắc lại sự kiện năm 2015, khi Thủ tướng Anh David Cameron từ chối các lời kêu gọi bồi thường nô lệ, thay vào đó công bố dự án trị giá 25 triệu bảng do Anh tài trợ để xây một nhà tù mới tại Jamaica, nhằm tạo điều kiện trục xuất các công dân Jamaica đang thụ án dài hạn tại các nhà tù Anh. Đề xuất này từng gây nhiều tranh cãi.

Theo bài viết, việc Thủ tướng Anh đưa ra tín hiệu về xin lỗi có thể diễn ra trước thềm Vua Charles III phát biểu tại Hội nghị Người đứng đầu Chính phủ Khối Thịnh vượng chung (CHOGM) ở Antigua, trong bối cảnh xã hội dân sự biểu tình và gia tăng yêu cầu xin lỗi và bồi thường.

Tác giả lý giải vì sao một lời xin lỗi chính thức lại quan trọng với quá trình bồi thường. Theo Kế hoạch 10 điểm về Công lý Bồi thường của CARICOM, lời xin lỗi là cử chỉ thiện chí chính thức, góp phần cải thiện quan hệ giữa các nước châu Âu và Caribe; thừa nhận lịch sử chung và sự gắn kết, hướng tới công lý và tôn trọng lẫn nhau.

Bài viết nêu rằng lời xin lỗi cần đi kèm việc nhận trách nhiệm về các tội ác, cam kết không tái diễn và bồi thường thiệt hại cho nạn nhân và con cháu họ. Đây cũng là sự thừa nhận về đạo đức và pháp lý rằng những bất bình đẳng và bất công chủng tộc hiện nay có nguồn gốc từ lịch sử đó.

Tuy nhiên, tác giả nhấn mạnh lời xin lỗi phải được nối tiếp bằng các hành động bồi thường có ý nghĩa, và không thể quy giản thành đề xuất cải thiện điều kiện trả nợ như ông Burnham từng nêu. Bài viết dẫn lại quan điểm của Sir Arthur Lewis, người được xem là cha đỡ đầu của phong trào bồi thường Caribe hiện đại, trong cuốn sách năm 1939, rằng Anh phải chịu trách nhiệm về sự hiện diện của phần lớn cư dân tại các đảo, và hơn 200 năm lao động không được trả công là “món nợ phải được trả – mà người Anh vẫn chưa trả”.

Theo tác giả, Anh chưa thừa nhận hay cố gắng trả “món nợ đen” này, thậm chí phủ nhận trách nhiệm bồi thường dù có bằng chứng định lượng và định tính về lợi ích từ chế độ nô lệ. Bài viết cũng đề cập Kế hoạch 10 điểm, nghị quyết của Ghana tại Liên Hợp Quốc dự kiến tháng 3/2026 và Khuyến nghị chung số 40 của Ủy ban Xóa bỏ Phân biệt Chủng tộc LHQ, cho rằng nạn buôn người xuyên Đại Tây Dương và chế độ nô lệ đã tạo ra một chế độ bạo lực và quản trị phân biệt chủng tộc chưa từng có, đặt nền móng cho cấu trúc quyền lực, kinh tế và thứ bậc chủng tộc, giới tính toàn cầu hiện đại.

Tác giả kêu gọi một cuộc đối thoại về bồi thường thực chất, bao gồm xóa nợ dựa trên thực tế di sản thực dân còn tồn tại, đồng thời cho rằng cần nhìn nhận đúng vai trò của những người nô lệ và nhà cách mạng da đen trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ nô lệ, thay vì chỉ ghi công cho nước Anh. Bài viết khẳng định các nước từng là thuộc địa và người châu Phi cho rằng tội ác không hề phai mờ và phải được xử lý cho đến khi đạt được công lý.

Kết lại, tác giả bác bỏ quan điểm rằng một quốc gia từng hưởng lợi từ chế độ nô lệ không phải chịu trách nhiệm, đồng thời yêu cầu xóa nợ và bồi thường tiền tệ. Bài viết khẳng định đã đến lúc nước Anh phải xin lỗi và trả món nợ của mình.

Quan điểm trong bài viết là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.