Ba năm xung đột Gaza: Viện trợ quân sự Mỹ cho Israel vẫn không thay đổi

Washington, DC – Ba năm sau khi cuộc chiến tại Gaza bùng phát, chính sách hỗ trợ quân sự của Mỹ dành cho Israel gần như không thay đổi. Từ chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden đến chính quyền Tổng thống đương nhiệm Donald Trump, Washington vẫn duy trì viện trợ quân sự gần như vô điều kiện cho Israel kể từ ngày 7/10/2023, ngay cả khi khu vực bùng nổ thành xung đột rộng lớn hơn, bao gồm cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.

Viện trợ của Mỹ vẫn tiếp tục ngay cả trong những giai đoạn chính quyền đưa ra chỉ trích nhẹ nhàng đối với chiến dịch quân sự của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Gaza, trước những vi phạm lặp lại thỏa thuận ngừng bắn đạt được năm ngoái và những trở ngại cho một nền hòa bình lâu dài hơn ở vùng lãnh thổ Palestine và khu vực rộng lớn hơn.

Tính đến nay, ít nhất 74.243 người Palestine đã thiệt mạng tại Gaza kể từ các cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo vào miền nam Israel khiến ít nhất 1.139 người thiệt mạng. Ít nhất 1.460 người Palestine đã thiệt mạng tại Gaza kể từ khi lệnh ngừng bắn ngày 11/10/2025 có hiệu lực, trong bối cảnh Israel tiếp tục mở rộng khu vực kiểm soát.

"Điểm mấu chốt là dưới cả chính quyền Biden và chính quyền Trump, Mỹ vẫn tiếp tục cung cấp hỗ trợ vô điều kiện cho Israel, cả về tài chính, chuyển giao vũ khí và các hình thức khác như hỗ trợ ngoại giao", Josh Paul, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ hiện điều hành công ty vận động hành lang A New Policy, nhận định.

"Đó là chưa tính đến chi phí cho các cuộc chiến của Mỹ trong khu vực, mà nguyên nhân phần lớn bắt nguồn từ việc chúng ta hỗ trợ Israel và các hành động của Israel", ông nói.

Viện trợ quân sự

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ dành cho Israel mức hỗ trợ quân sự vượt trội và quyền tiếp cận ưu đãi với vũ khí Mỹ. Washington đã cung cấp gần 300 tỷ USD viện trợ kể từ khi Israel thành lập năm 1948, tính theo lạm phát, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác.

Washington đã nhiều lần thể chế hóa hỗ trợ cho Israel, đáng chú ý nhất là luật năm 2008 yêu cầu chính phủ Mỹ đảm bảo Israel duy trì cái gọi là Lợi thế Quân sự Định lượng (QME) so với các nước láng giềng.

Do đó, quân đội Israel vẫn gắn bó chặt chẽ với chính phủ Mỹ và vũ khí sản xuất tại Mỹ, vốn là nền tảng cho không quân, một số loại đạn dược tàn phá mạnh nhất, xe tăng và các phương tiện quân sự khác, cũng như hệ thống phòng thủ Iron Dome, David's Sling và Iron Beam.

Các tổ chức nhân quyền, trong đó có Tổ chức Ân xá Quốc tế, đã nhiều lần liên hệ vũ khí sản xuất tại Mỹ với các vụ giết hại dân thường ở Gaza và khu vực rộng lớn hơn, dù Israel chặn các giám sát viên độc lập vào vùng lãnh thổ Palestine.

"Vì Gaza là một cuộc diệt chủng, và Mỹ đã cung cấp quá nhiều vũ khí, nên thực tế không thể phủ nhận rằng Mỹ phải có trách nhiệm", William Hartung, nhà phân tích quốc phòng từng nghiên cứu viện trợ Mỹ - Israel, nói với Al Jazeera.

Kể từ ngày 7/10/2023, Mỹ đã cung cấp ít nhất 25,5 tỷ USD ngân sách phân bổ cho Israel, số tiền trực tiếp từ ngân khố chính phủ do người nộp thuế Mỹ đóng góp.

Hình thức hỗ trợ quân sự trực tiếp nhất của Mỹ là các khoản ngân sách phân bổ cho Israel, trị giá 3,8 tỷ USD mỗi năm theo biên bản ghi nhớ 10 năm do chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama ký năm 2016.

Con số này bao gồm 3,8 tỷ USD mỗi năm được phân bổ trong các năm tài khóa 2024, 2025 và 2026. Ngoài ra còn có gói an ninh bổ sung lớn 14,1 tỷ USD được Quốc hội thông qua và ký thành luật tháng 4/2024.

Khoản tài trợ chủ yếu gồm Tài chính Quân sự Nước ngoài, cung cấp kinh phí cho chuyển giao vũ khí sản xuất tại Mỹ và các dịch vụ khác, và ở mức độ thấp hơn là "mua sắm ngoài khơi", cung cấp kinh phí để Israel xây dựng ngành công nghiệp vũ khí nội địa.

Các phần khác của khoản tài trợ được phân bổ cụ thể để bổ sung kho vũ khí hiện có và duy trì hệ thống phòng thủ của Israel.

Israel cũng được tiếp cận Dự trữ Chiến tranh, một chương trình lưu trữ một số vũ khí Mỹ tại nước này, cho phép tiếp cận nhanh chóng sau khi Washington phê duyệt.

Bán vũ khí

Các khoản phân bổ trực tiếp của chính phủ Mỹ song song với hoạt động bán vũ khí cho Israel. Những thương vụ này phải được Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt và thông báo cho Quốc hội, có thể được thanh toán bằng viện trợ quân sự Mỹ hoặc từ các nguồn tài trợ khác.

Tuy nhiên, theo Hartung, phần lớn các thương vụ được thanh toán bằng viện trợ của Mỹ.

Quá trình bán vũ khí có thể mất nhiều năm để giao hàng, tùy thuộc vào tính sẵn có và độ phức tạp của thiết bị, khiến quân đội Mỹ và Israel gắn kết lâu dài sau thỏa thuận ban đầu.

"Đó là một dòng thời gian mà thứ được phê duyệt hôm nay sẽ gây thiệt hại về sau, và thứ đang gây thiệt hại hiện nay đã được phê duyệt từ nhiều năm trước", ông nói.

Theo phân tích của Al Jazeera dựa trên thông báo của Bộ Ngoại giao gửi Quốc hội, tính đến nay Mỹ đã phê duyệt ít nhất 33,16 tỷ USD chuyển giao vũ khí cho Israel kể từ ngày 7/10/2023.

Kể từ khi chiến dịch quân sự của Israel bắt đầu, Bộ Ngoại giao Mỹ dưới cả hai chính quyền Biden và Trump cũng nhiều lần tuyên bố tình trạng khẩn cấp liên quan đến lợi ích an ninh quốc gia Mỹ trong việc hỗ trợ Israel, một biện pháp pháp lý ít khi được sử dụng cho phép chính quyền bỏ qua một số giám sát của Quốc hội.

Các thương vụ được Bộ Ngoại giao phê duyệt kể từ ngày 7/10/2023 bao gồm hàng nghìn quả đạn xe tăng 120mm được bật đèn xanh tháng 12/2023 và lần nữa vào tháng 8/2024, máy bay chiến đấu F-15 và phụ tùng trị giá 18,82 tỷ USD được phê duyệt tháng 8/2024, và gói bom, bộ dẫn đường, ngòi nổ và tên lửa Hellfire trị giá 7,4 tỷ USD được phê duyệt ngay sau khi Trump nhậm chức năm 2025.

Khi đó, Trump đã dỡ bỏ lệnh tạm dừng thời Biden đối với lô hàng 2.000 quả bom 2.000 pound (900kg) đã được phê duyệt trước đó cho Israel.

Các tổ chức nhân quyền cho rằng bán kính sát thương rộng của loại bom này, có thể lên tới 0,4km, gây tàn phá dân sự trên diện rộng. Một nghiên cứu năm 2024 phát hiện Israel đã thả gần 600 quả bom 2.000 pound khắp Gaza đông dân từ ngày 7/10 đến 23/10/2023.

Vào tháng 9, Hạ nghị sĩ Mỹ Gregory Meeks, thành viên Đảng Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cho biết ông đã đình chỉ thương vụ chuyển giao 40.000 quả bom 2.000 pound trị giá 2,8 tỷ USD cho Israel, nói rằng ông chưa nhận được đảm bảo rằng "vũ khí sẽ được chính quyền Netanyahu sử dụng phù hợp với luật pháp Mỹ và có biện pháp bảo vệ dân thường thích đáng".

Lá chắn ngoại giao

Ngoài vũ khí, ba năm sau cuộc chiến tại Gaza, Mỹ cũng tiếp tục cung cấp lá chắn ngoại giao cho Israel.

Trước lệnh ngừng bắn ngày 11/10/2025, sự hỗ trợ này thể hiện rõ nhất tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nơi Mỹ với tư cách một trong năm ủy viên thường trực đã nhiều lần phủ quyết các nghị quyết kêu gọi chấm dứt chiến tranh.

Tổng cộng, Mỹ đã phủ quyết sáu nghị quyết riêng biệt liên quan đến Gaza, gần đây nhất là tháng 9/2025.

Cách tiếp cận của Mỹ sau đó chuyển thành chiến dịch gây áp lực nhằm vào Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), nơi đã phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant.

Trump ban đầu công bố kế hoạch trừng phạt tòa án và những người làm việc với tòa trong sắc lệnh hành pháp tháng 2/2025, cáo buộc ICC có "hành động bất hợp pháp và vô căn cứ nhắm vào Mỹ và đồng minh thân cận Israel".

Mỹ đã trừng phạt một loạt quan chức ICC, một báo cáo viên Liên Hợp Quốc và nhiều nhóm nhân quyền Palestine, với Ngoại trưởng Marco Rubio cam kết vào tháng 7 sẽ đẩy nhanh cách tiếp cận "toàn chính phủ" để giải thể tòa án.

Joyce Ajlouny, tổng thư ký Ủy ban Phục vụ Cộng đồng Bạn hữu Mỹ, gọi cách tiếp cận của chính quyền Trump là "sự xúc phạm đối với tất cả nạn nhân và người sống sót sau tội ác chiến tranh và diệt chủng".

Washington cũng thực hiện các nỗ lực khác để bảo vệ Israel khỏi trách nhiệm giải trình. Luật phân bổ gói tài trợ quân sự mới nhất cấm mọi khoản tài trợ của Mỹ hỗ trợ ủy ban độc lập do Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc thành lập năm 2021 điều tra vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Luật này cũng chặn tài trợ của Mỹ cho cơ quan Liên Hợp Quốc về người tị nạn Palestine (UNRWA).

Phản đối ngày càng tăng tại Mỹ

Dù nhánh hành pháp ít có khác biệt trong việc hỗ trợ vô điều kiện cho Israel, bối cảnh chính trị nội bộ Mỹ đã thay đổi mạnh mẽ trong ba năm qua.

Một cuộc khảo sát của New York Times/Siena tháng 5 cho thấy khoảng 68% thành viên Đảng Dân chủ phản đối cung cấp thêm hỗ trợ kinh tế và quân sự cho Israel, tăng từ 45% ba năm trước. Khảo sát của Gallup tháng 2 cho thấy dù 70% thành viên Đảng Cộng hòa đồng cảm với người Israel hơn người Palestine, tỷ lệ này đã giảm 10 điểm phần trăm so với một năm trước.

Các nhà lập pháp tại Quốc hội ngày càng phản ánh sự bất mãn đó, dù các nghị quyết tìm cách chặn chuyển giao vũ khí vẫn chưa đạt được đa số hai phần ba tại Hạ viện và Thượng viện cần thiết để có hiệu lực.

"Nhiều năm trước, ngay cả một tu chính án chặn bán hàng cho Israel cũng không thể tưởng tượng nổi", nhà phân tích Hartung nói. "Tôi nghĩ xu hướng đang thay đổi. Nhưng ý tôi là, việc giết chóc đang diễn ra ngay lúc này, nên không có nhiều an ủi trừ khi chúng ta thực sự có thể ngăn chặn nó".

Thượng nghị sĩ Mỹ Bernie Sanders và các nhà lập pháp tại Hạ viện đã đệ trình dự luật chặn bán vũ khí. Một bảng thông tin do văn phòng Sanders biên soạn năm 2024 chỉ ra việc sử dụng vũ khí Mỹ, đặc biệt là đạn xe tăng 120mm, trong một số vụ giết hại dân thường nổi bật ở Gaza, bao gồm bé gái 5 tuổi Hind Rajab ở Thành phố Gaza, cũng như việc sử dụng bom dẫn đường JDAM trong nhiều cuộc không kích gây thương vong lớn của Israel.

Một dự luật chặn bán máy ủi quân sự đã được Thượng viện thông qua với 40 phiếu vào tháng 4/2024, được một số nhà vận động ca ngợi là bước ngoặt lịch sử.

Vào tháng 9, 47 thượng nghị sĩ đã bỏ phiếu thúc đẩy dự luật yêu cầu Bộ Ngoại giao điều tra các công dân Mỹ bị Israel giết hại ở Bờ Tây bị chiếm đóng, điều có thể dẫn tới hạn chế viện trợ quân sự.

Ở phía ngược lại, các nhà lập pháp Mỹ thân Israel đã tìm cách chính thức hóa sự gắn kết quân đội Mỹ và Israel trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm tài khóa 2027. Một phiên bản dự luật được Hạ viện do Đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua sẽ thúc đẩy hợp tác công nghệ giữa Mỹ và Israel, có khả năng bơm hàng tỷ USD của Mỹ vào ngành công nghiệp quốc phòng Israel và bỏ qua giám sát của Quốc hội.

Về bản chất, điều khoản này là nỗ lực "chuyển quan hệ quốc phòng từ chu kỳ phân bổ ngân sách hàng năm sang cỗ máy hợp đồng sâu hơn của Bộ Quốc phòng", theo Paul của A New Policy, qua đó né tránh dư luận đang thay đổi.

"[Một mối quan hệ] ít minh bạch hơn, ít chịu áp lực chính trị hơn và gắn sâu hơn vào tổ hợp công nghiệp-quân sự Mỹ", ông nói.