Ba năm sau ngày 7/10: Chiến tranh kéo dài để lại gánh nặng tâm lý cho người Israel

Khi Israel đánh dấu ba năm ngày xảy ra cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo ngày 7/10, gánh nặng tâm lý đối với xã hội nước này vẫn hiện rõ, với sự gia tăng chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) ở trẻ em, nhiều người trưởng thành vật lộn với cuộc sống thường nhật vì các vấn đề sức khỏe tâm thần, và số vụ tự tử trong binh lính cũng tăng lên, theo các chuyên gia trao đổi với Al Jazeera.

Khoảng 1.200 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công vào các ngôi làng và đồn quân sự ở miền nam Israel, trong khi chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza từ đó đến nay đã khiến hơn 74.000 người Palestine thiệt mạng. Gaza gần như không còn khả năng sinh sống sau làn sóng hủy diệt mà một ủy ban điều tra của Liên Hợp Quốc kết luận là hành vi diệt chủng. Trong khi đó, xã hội Israel vẫn vận hành, nhưng bên dưới bề mặt, các cuộc tấn công, chiến tranh và các vụ tấn công bằng tên lửa đã chồng chất thêm căng thẳng tâm lý cho người dân.

Nghiên cứu mới cho thấy cứ năm người Israel thì có một người báo cáo gặp khó khăn nghiêm trọng trong sinh hoạt hằng ngày do sức khỏe tâm thần, theo Phong vũ biểu Sức khỏe Tâm thần Quốc gia do Viện Nghiên cứu của Clalit Health Services và Viện Myers-JDC-Brookdale thực hiện.

Ở nhóm trẻ em và thanh thiếu niên, một nghiên cứu riêng của Clalit được chia sẻ với Al Jazeera ghi nhận số ca cấp cứu tâm thần tăng 121% so với giai đoạn trước chiến tranh. Đằng sau những con số này là các gia đình đang sống trong mất mát và nỗi lo về những gì sắp tới.

Một gia đình sống cùng mất mát

Trong một hội thảo trực tuyến dành cho nhà báo do Clalit Health Services tổ chức nhân dịp kỷ niệm, bà Irit Ben Arye kể lại việc chồng bà, ông Haim Ben Arye, lái xe về phía nam để giúp sơ tán những người sống sót khỏi Kibbutz Be'eri. Đây là một trong những cộng đồng bị các tay súng Palestine tấn công ngày 7/10/2023.

Người tài xế xe buýt 52 tuổi trở về nhà trong nước mắt, theo lời bà. Khoảng hai tuần sau, ông tự tử.

Hai người kết hôn 30 năm và có tám người con. Bà Irit lo ngại về những ảnh hưởng lâu dài đối với các con. Kể lại với các nhà báo điều bà nói với con sau khi chồng qua đời, bà cho biết: "Các con phải tìm kiếm sự giúp đỡ, nếu có điều gì làm con bận tâm, nếu con đau đớn, trong bóng tối, con cảm thấy mình đơn độc."

"Hãy khóc, hãy hỏi, hãy đập vỡ thứ gì đó. Hãy để bản thân được chú ý, hãy để chúng ta nhận ra rằng con đang đau đớn."

Gia đình Ben Arye không phải là những người duy nhất gặp căng thẳng tinh thần. Trên thực tế, một phần ba dân số Israel cảm thấy họ cần điều trị sức khỏe tâm thần, theo báo cáo Phong vũ biểu Sức khỏe Tâm thần Quốc gia. Một nửa cho biết các hoạt động giải trí của họ bị ảnh hưởng, trong khi 35% nói họ gặp khó khăn trong việc hình thành và duy trì các mối quan hệ thân thiết.

Lớn lên trong tình trạng báo động

Các cuộc tấn công của Israel vào Iran và các vụ tấn công trả đũa bằng tên lửa đã mang đến thêm những giai đoạn sợ hãi và gián đoạn cuộc sống dân sự. Với tên lửa và không kích dội xuống Israel vào nhiều thời điểm kể từ ngày 7/10, các hoạt động thường ngày có thể trở thành những tính toán về khả năng tiếp cận nơi trú ẩn và nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công khác.

Giáo sư tâm thần học Eric Vermetten tại Trung tâm Y khoa Đại học Leiden ở Hà Lan nói với Al Jazeera rằng kiểu phơi nhiễm lặp đi lặp lại với nguy hiểm này có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý lâu dài. "Các cuộc tấn công lặp lại, còi cảnh báo và việc phải di dời biến những quyết định thông thường – ngủ ở đâu, có cho trẻ đến trường hay không, lên kế hoạch cho ngày mai thế nào – thành những câu hỏi về an toàn", ông nói.

"Duy trì trạng thái cảnh giác đó rất mệt mỏi: giấc ngủ bị chia cắt nghiêm trọng, khả năng tập trung suy giảm và lo âu, cáu kỉnh hoặc thu mình có thể gây căng thẳng nghiêm trọng cho các mối quan hệ", ông nói thêm.

Dựa trên hồ sơ của khoảng năm triệu thành viên, đánh giá của Clalit Health Services cho thấy số ca cấp cứu tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên đã tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn này.

Giáo sư Edgar Jones tại Viện Tâm thần học, Tâm lý học và Khoa học Thần kinh thuộc King's College London nói với Al Jazeera rằng mọi người phản ứng khác nhau với xung đột kéo dài. Một số người thích nghi và phát triển các cách đối phó.

Nhưng nếu một người trải qua cảnh nhà cửa bị phá hủy hoặc người thân qua đời, họ có thể phát triển bệnh sau sang chấn hoặc trầm cảm, ông nói. "Nhiều người trong nhóm này sẽ trở nên mệt mỏi vì chiến tranh nếu cuộc sống hằng ngày của họ tiếp tục bị gián đoạn và đe dọa."

"Ai cũng có điểm giới hạn", Jones nói.

Gánh nặng tâm lý đối với binh lính

Ảnh hưởng của chiến tranh kéo dài cũng thể hiện rõ ở những người thực hiện các cuộc tấn công quân sự của Israel. Binh lính, trong đó có các tân binh trẻ, đã được triển khai tới Gaza, nơi một ủy ban điều tra của Liên Hợp Quốc kết luận rằng Israel đã thực hiện hành vi diệt chủng đối với người Palestine.

"Đối với lực lượng dự bị, việc liên tục chuyển đổi giữa chiến đấu và cuộc sống dân sự có thể khiến họ có rất ít hoặc không có thời gian để kết nối lại với gia đình hoặc hiểu được những trải nghiệm của mình – mất mát, tội lỗi, xấu hổ, giận dữ, tuyệt vọng – trước khi trở lại nhiệm vụ", Vermetten nói.

Jones nói thêm: "Khi nhìn lại những gì họ được lệnh làm, hoặc đã không làm, họ có thể trải qua tổn thương đạo đức".

"Điều này nảy sinh khi hành động của họ thách thức quan điểm của họ về bản thân, đôi khi dẫn đến cảm giác tội lỗi, xấu hổ và giận dữ với chính mình."

Dữ liệu quốc hội Israel ghi nhận 279 vụ cố gắng tự tử trong số binh lính đang phục vụ từ tháng 1/2024 đến tháng 7/2025. Binh lính chiến đấu chiếm 78% số ca tử vong do tự tử trong quân đội năm 2024. Các con số này không bao gồm cựu binh tự tử sau khi rời quân ngũ.

Vermetten cảnh báo không nên coi tự tử là hệ quả tất yếu của chiến tranh kéo dài, nhưng nói rằng "xung đột, mất mát và cô lập có thể làm tăng tính dễ bị tổn thương" ở những binh lính sau đó tìm đến cái chết.

Gánh nặng khắp khu vực

Hậu quả tâm lý từ các chiến dịch quân sự của Israel vượt xa khỏi dân số nước này. Kể từ ngày 7/10/2023, các cuộc tấn công của Israel vào Gaza và Liban, cũng như các cuộc tấn công vào Iran, đã mang đến chết chóc, hủy diệt và di dời trên khắp khu vực, khiến trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương lâu dài.

UNICEF ước tính tại Liban, 770.000 trẻ em đã trải qua căng thẳng tâm lý, trong khi gần hai phần ba số hộ gia đình cho biết con họ lo âu hoặc hồi hộp. Xung đột cũng làm trầm trọng thêm nhiều năm khủng hoảng kinh tế, khiến các gia đình vật lộn để đáp ứng nhu cầu cơ bản cũng như hỗ trợ con cái.

Tại Gaza, mức độ hủy diệt và di dời đã bào mòn những nền tảng mà quá trình hồi phục tâm lý dựa vào, với bệnh viện và nhà cửa bị phá hủy trên khắp dải đất này.

UNICEF ước tính hơn một triệu trẻ em cần hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội, trong khi phần lớn dân số đang chịu cảnh đói, giữa các cuộc oanh kích vẫn tiếp diễn bất chấp cái gọi là "lệnh ngừng bắn" hồi tháng 10 năm ngoái.

"Trẻ em biết sang chấn không kết thúc khi tiếng bom ngừng", Jonathan Crickx, trưởng bộ phận truyền thông của UNICEF tại Nhà nước Palestine, nói hồi tháng 2.