Ba năm Israel đẩy người Palestine ở Bờ Tây khỏi đất đai

Hôm 23/9, vài tuần trước cuộc bầu cử quốc hội Israel, các bộ trưởng và nghị sĩ đã tụ họp trên một ngọn đồi ở Bờ Tây bị chiếm đóng để khánh thành Metzoke Eretz, một khu định cư mới bị coi là bất hợp pháp theo luật quốc tế. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich nhân dịp này đã ca ngợi tiền đồn định cư từng tạo tiền đề cho khu định cư chính thức.

“Những người định cư tiên phong đầu tiên từng ở đây tại nông trại… chúng ta sẽ nâng họ lên như niềm vui lớn nhất của mình”, Smotrich nói. “Nó cho thấy phương pháp này hiệu quả: lập một nông trại, chiếm đất, chuẩn bị, biến thành cộng đồng, rồi chuyển sang điểm tiếp theo. Có rất nhiều, rất nhiều anh hùng như vậy – những người chứng minh họ không làm bất động sản. Họ đang làm chủ nghĩa phục quốc.”

Metzoke Eretz trước đây là một tiền đồn – tên gọi dành cho các khu định cư Do Thái bất hợp pháp ngay cả theo luật Israel – mang tên Netzah Harel, được lập năm 2023 giữa al-Muarrajat, một cộng đồng Bedouin trên đất tư nhân của người Palestine ở phía đông Ramallah. Alia Mleihat, 29 tuổi, và những người khác trong cộng đồng còn nhớ rõ nhóm định cư này.

“Tất nhiên, tiền đồn này đóng vai trò lớn trong việc xua đuổi các cộng đồng Bedouin Palestine ở al-Muarrajat và các khu vực phía đông Ramallah”, Alia, hiện sống trong một chiếc lều ở al-Awsaj cách đó vài km sau khi bị buộc rời đi tháng 7/2025, nói. “[Nhóm định cư Netzah Harel] tham gia vào mọi cuộc tấn công mà người định cư nhắm vào các gia đình, và tịch thu cừu, dưới sự bảo vệ của cảnh sát và quân đội Israel.”

Dror Etkes, người sáng lập tổ chức phi chính phủ Israel Kerem Navot, cho rằng mô tả của Smotrich về “phương pháp” của ông là chính xác – chỉ thiếu một điểm. “Diễn ngôn chính trị bỏ qua chương trục xuất người [Palestine]”, Etkes nói, gợi ý Smotrich và các chính trị gia khác tránh nói thẳng để không bị các tòa án hình sự quốc tế soi xét. “Họ muốn điều đó xảy ra, họ biết nó đang xảy ra, và họ để nó xảy ra.”

Theo Haaretz, Metzoke Eretz là một trong 19 tiền đồn được chính phủ Netanyahu hợp pháp hóa sau khi người Palestine gần đó bị trục xuất bằng bạo lực.

‘Không một giây phút vui vẻ’

Jamal Mleihat, 45 tuổi, chú của Alia, ngồi cùng tám người thân trong một ngôi nhà bằng bê tông trơ trụi trên sườn núi ở al-Awsaj, con gái ông là Sewar ngồi trên đùi. Dưới sườn núi, những hàng cây non leo theo triền đất canh tác hướng tới một nhà máy dưới chân đồi. Bản thân sườn núi là đá và bụi, hiện là nơi ở của khoảng 25 gia đình từ al-Muarrajat cùng những người khác bị buộc rời đi trong ba năm qua.

“Trước ngày 7/10 [2023, khi Hamas tấn công Israel và Israel mở cuộc chiến ở Gaza], chúng tôi ở trên đồng cỏ – không bị quấy rối, đi lại tự do”, Jamal, cha của bảy người con, nói. “Chúng tôi có y tế. Có trường học. Có nước trong cùng khu trại. Cuộc sống tốt hơn thế này một triệu lần.”

Từ sau ngày 7/10, chính phủ Israel tăng cường các cuộc đột kích ở Bờ Tây bị chiếm đóng, trong khi người định cư gần như được thả lỏng để tấn công người Palestine mà ít bị cản trở từ bên trong Israel.

Ngay dưới chỗ trú của Jamal, một mình trên sườn dốc, Muhammad Ghawanmeh sống cùng vợ và bảy con. Nhà vệ sinh của ông không hoạt động; ông dựa vào bồn chứa nước và gần như không có điện. Đường đá dẫn tới khu của gia đình Mleihat quá dốc để xe đi được. Ông dựng hàng rào quanh nhà sau các cuộc tấn công gần đây của người định cư, và hiện thường xuyên bị máy bay không người lái của người định cư Israel theo dõi.

Ghawanmeh đến từ Ras Ein al-Auja, từng là cộng đồng Bedouin lớn nhất ở trung tâm Thung lũng Jordan – đủ vững mạnh đến mức các điều phối viên nhân đạo nói với Al Jazeera hồi tháng 10/2023 rằng việc di dời ngôi làng này khó có thể xảy ra. Thay vào đó, hơn 600 cư dân Palestine ở đây trải qua vụ trục xuất một cộng đồng Bedouin lớn nhất trong ba năm qua, sau các cuộc tấn công lặp đi lặp lại của người định cư từ bốn tiền đồn xung quanh.

“Từ thời thơ ấu, đất đai rộng mở. Nước rộng mở. Chúng tôi sống hạnh phúc. Chúng tôi chăn cừu đi 10 km, 15 km rồi trở về”, ông nói. “Hôm nay chúng tôi không thể đi xa 500 mét khỏi nhà.”

Đàn cừu của ông giảm từ khoảng 300 con xuống còn khoảng 100 con gầy yếu, buộc ông phải mua thức ăn chăn nuôi thay vì để chúng gặm cỏ trên đất mà ông nói phần lớn đã bị người định cư Israel và quân đội cấm.

‘Chẳng còn lại gì ngoài chỗ này’

Cách hàng rào của Ghawanmeh vài trăm mét, một xe kéo màu trắng và vài container đánh dấu một tiền đồn Israel, được lập khoảng sáu tháng trước trên ngọn đồi nhìn xuống Xa lộ 90 và các gia đình bị di dời dọc sườn núi. Hai tháng trước, Ghawanmeh cho biết binh lính đến nhà ông và nói ông không được đi ra xa lộ nữa. Người định cư, theo ông, “đi cùng quân đội”.

“Ông rời chỗ này, đến chỗ khác, rồi nó đi theo ông – cùng một vấn đề, không giải quyết được”, Ghawanmeh nói. “Cứ ba tháng lại có một đợt di dời.”

Al-Awsaj trước đây gần như không phải là nơi có người ở, nhưng người Bedouin từ nhiều cộng đồng bị xóa sổ nay đổ về sườn núi cằn cỗi này, nhìn ra vùng đất phần lớn bị tuyên bố – một lần nữa – là cấm chăn thả.

Allegra Pacheco, người đứng đầu Liên danh Bảo vệ Bờ Tây, gọi al-Awsaj “về cơ bản là một trại tị nạn, một trại di dời nội bộ, giống những nơi chúng ta thấy ở các nước khác. Nhưng ở đây, không có không gian an toàn. Người dân ở al-Awsaj đi đến đâu cũng bị người định cư truy đuổi hoặc lều của họ bị người Israel phá dỡ.”

“Rất đau xót khi phải thuyết phục chính quyền, chính quyền Palestine, các nhà lãnh đạo quốc tế công nhận rằng đây là một cuộc di dời hàng loạt đang diễn ra trước mắt chúng ta, và người dân không có nơi nào để đi”, bà nói.

Kế hoạch chuyển cư cưỡng bức

Tại Bờ Tây, Văn phòng Điều phối Các vấn đề Nhân đạo của Liên Hợp Quốc (OCHA) ghi nhận ít nhất 130 cộng đồng Palestine bị di dời toàn bộ hoặc một phần do các cuộc tấn công của người định cư và các hạn chế liên quan kể từ tháng 1/2023, với hơn 6.400 người bị xua đuổi. Theo Ủy ban Chống Thực dân hóa và Tường chắn của Palestine, kể từ ngày 7/10/2023 đã có gần 15.000 cuộc tấn công của người định cư, khiến 66 người Palestine thiệt mạng. OCHA cho biết tỷ lệ tấn công của người định cư tăng từ khoảng ba vụ mỗi ngày trước ngày 7/10/2023 lên gần bảy vụ mỗi ngày trong năm nay.

Mức gia tăng di dời sau tháng 10/2023 cũng thể hiện qua số liệu năm đó: gần 80% số người Palestine bị di dời do bạo lực của người định cư trong năm 2023 bị xua đuổi sau ngày 7/10.

Một báo cáo của Peace Now và Kerem Navot phát hiện các tiền đồn nông trại Israel đã chiếm khoảng 18% diện tích Bờ Tây vào cuối năm 2025. “Đây là vùng đất còn lớn hơn cả Dải Gaza cộng lại”, Pacheco nói.

“Những gì chúng ta thấy là một kế hoạch chuyển cư cưỡng bức và phá hủy hàng loạt liên tục, kéo dài”, bà nói. “Chính quyền Israel phá dỡ, quân đội Israel phá hủy, và thường dân Israel – các nhóm vũ trang – tiến hành phá hoại và gieo rắc nỗi sợ để đẩy người ta đi.”

Báo cáo tháng 9 của tổ chức phi chính phủ Israel B’Tselem mang tên “Dự án Loại bỏ” liên hệ tình trạng này với “Kế hoạch Quyết định” năm 2017 của Smotrich, trong đó đưa cho người Palestine ba lựa chọn: sống dưới sự thống trị của người Do Thái, ra đi, hoặc đối mặt với đàn áp bạo lực.

“Kế hoạch Smotrich đã được thực hiện”, Pacheco nói. “Ông ấy vạch ra chính xác những gì đang diễn ra, và rất tự hào về thành công của mình. Giờ ông muốn chuyển thành công đó sang [các khu vực khác của Bờ Tây], và cả Galilee [một vùng ở Israel có đông công dân Palestine]. Ở đâu có người Palestine sống, ông muốn làm cuộc sống khó khăn đến mức họ phải rời đi.”

Với việc Smotrich nắm quyền lực rộng khắp ở Bờ Tây thông qua Cơ quan Quản lý Định cư thuộc Bộ Quốc phòng, và các lãnh đạo trong bộ chỉ huy quân sự Israel ở Bờ Tây ngày càng xuất thân từ giới cực hữu, định cư, người Palestine khắp Bờ Tây mô tả sự cộng sinh ngày càng sâu giữa quân đội, cảnh sát, bộ máy hành chính và người định cư trong việc đoạt đất của họ.

“Họ đều làm việc cùng nhau, như một tế bào, người này bổ sung cho người kia”, Jamal Mleihat nói. “Quân đội, cảnh sát, người định cư – họ là những người di dời, họ lập khu định cư, họ tham gia trộm cắp, vào mọi thứ. Và quân đội che chở cho họ.”

Al Jazeera đã liên hệ với giới chức Israel để xin bình luận nhưng chưa nhận được phản hồi.

Tương lai tồi tệ hơn

Smotrich đã giữ lại một phần hoặc toàn bộ nguồn thu thuế mà Israel thu hộ Chính quyền Palestine – khoảng 60% thu nhập của cơ quan này – trong phần lớn ba năm qua. Chính quyền Palestine nay chật vật cung cấp cả những dịch vụ cơ bản nhất. Ở al-Awsaj và nhiều nơi khác, điều đó nghĩa là các lớp học không mở cửa. “Trường công hôm nay đóng cửa, không có lương”, Ghawanmeh nói.

Không có xe buýt đưa đón học sinh; các gia đình phải trả tiền phương tiện tư nhân, và “một ngày chúng học, một ngày không, tùy tâm trạng của tài xế”, Jamal nói. Những người bị di dời bị bỏ lại đơn độc trên một mảnh đá khắc nghiệt.

“Người Palestine không được bảo vệ ở Bờ Tây”, Pacheco nói. “Họ hoàn toàn dễ bị tổn thương trước hành hung, mưu sát, đốt phá, xâm nhập nhà cửa. Quân đội Israel lẽ ra phải bảo vệ họ thì không làm. Chính quyền Palestine không thể vào. Còn cộng đồng quốc tế không bảo vệ họ.”

“Chúng tôi bắt đầu cảm thấy không có nơi nào an toàn”, Ghawanmeh nói. “Sợ hãi. Khủng bố. Đàn áp. Thanh trừng sắc tộc. Đó là những gì chúng tôi cảm nhận.”

Giữa cảnh đoạt đất, Ghawanmeh nhìn ra vùng đất khắc nghiệt mà ông biết sẽ không phải là nơi nương náu của gia đình mình – chỉ là một điểm dừng tạm bợ khác. Ông chỉ còn gặp anh trai mỗi tháng rưỡi hoặc hai tháng một lần. “Các mối đe dọa đối với đời sống Bedouin gần như đã trở thành nguy cơ tuyệt chủng”, ông nói. “Chúng tôi giờ sống trong những vùng lõm, tách biệt.”

“Suốt ba năm nay, ngày đang qua tốt hơn ngày sắp tới”, Ghawanmeh nói. “Hôm qua tốt hơn hôm nay. Hôm nay tốt hơn ngày mai.”