Azerbaijan cấm khăn hijab trong trường học: Làn sóng phản đối và những hệ lụy

Một quyết định của chính phủ Azerbaijan nhằm gián tiếp cấm học sinh và nhân viên đội khăn hijab trong trường học đã gây ra các cuộc biểu tình. Tuần trước, quốc hội nước này thông qua sửa đổi về mô tả đồng phục cho học sinh các cơ sở giáo dục phổ thông nhà nước. Sửa đổi không nêu đích danh lệnh cấm khăn trùm đầu của người Hồi giáo, nhưng cấm các loại trang phục mà chính phủ cho là vi phạm “nguyên tắc thế tục” trong trường học.

Quyết định đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình khi một số trường bắt đầu ngăn chặn học sinh và giáo viên vào lớp. Cô giáo Zahra Hasanova nói với Al Jazeera rằng cô được thông báo không còn được đội khăn hijab tại trường. “Thành thật mà nói, tôi hơi xúc động. Tôi thấy bị tổn thương”, cô nói. “[Khăn hijab] là lựa chọn cá nhân, và nếu một ngày nào đó tôi muốn bỏ nó, đó cũng phải là lựa chọn của tôi.”

Lệnh cấm đã được triển khai như thế nào?

Hãng thông tấn nhà nước Azerbaijan (APA) cho biết sửa đổi nhằm đảm bảo một quy định đồng phục thống nhất phản ánh “nguyên tắc thế tục” của đất nước. Khoảng 96% dân số Azerbaijan theo Hồi giáo. Hiến pháp nước này định nghĩa quốc gia là thế tục đồng thời bảo đảm tự do tôn giáo.

APA cho biết thêm rằng các trang phục phản ánh “lịch sử, văn hóa và giá trị dân tộc, đạo đức của người dân Azerbaijan” có thể được mặc trong các dịp lễ kỷ niệm, với sự chấp thuận của Hội đồng Sư phạm thuộc Bộ Khoa học và Giáo dục. Những trang phục như vậy đảm bảo giáo viên thể hiện “tiêu chuẩn nghề nghiệp” và sẽ có tác động tích cực đến “uy tín công chúng của nhà trường”, theo APA.

Các cuộc biểu tình đã diễn ra chưa?

Biện pháp này đã gây ra các cuộc biểu tình và một chiến dịch trên mạng xã hội ở Azerbaijan. Các video lan truyền cho thấy học sinh ôm giáo viên và khóc khi bị từ chối vào trường. Truyền thông địa phương đưa tin học sinh tại ít nhất hai trường ở Azerbaijan đã tẩy chay lớp học để phản đối các hạn chế.

Nhà báo đang thụ án Polad Aslanov, người đang chấp hành án tù 113 năm sau khi bị kết tội phản quốc năm 2020, đã tuyệt thực để phản đối các yêu cầu mới. “Dù đang ở trong tù, tôi vẫn lên tiếng chống lại việc giẫm đạp các quyền hiến định của chúng ta bằng cách sử dụng phương tiện đấu tranh duy nhất có sẵn – tuyệt thực!”, Aslanov viết trong một thông điệp được vợ ông, Gulmira Aslanova, đăng trên Facebook.

Các báo cáo về việc ngắt mạng internet vẫn chưa được xác nhận bởi dữ liệu từ các tổ chức giám sát, bao gồm Open Observatory of Network Interference và NetBlocks.

Các quốc gia khác đã phản ứng ra sao?

Một chiến dịch mạng xã hội sau đó là các cuộc biểu tình cũng lan sang Thổ Nhĩ Kỳ. Một số người đã so sánh diễn biến ở Azerbaijan với “cuộc đảo chính hậu hiện đại” năm 1997 của Thổ Nhĩ Kỳ, khi phụ nữ đội khăn trùm đầu bị cấm tham dự các lớp đại học và bị sa thải khỏi các công việc công vụ hoặc buộc phải từ chức.

Tuần trước, người biểu tình đã tập trung bên ngoài lãnh sự quán Azerbaijan ở Istanbul để phản đối các hạn chế ảnh hưởng đến phụ nữ Hồi giáo, kêu gọi chính quyền Baku xem xét lại quyết định. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đã đưa ra lời chỉ trích ngầm đối với Thổ Nhĩ Kỳ, một đồng minh mạnh của Azerbaijan, vì các cuộc biểu tình. Trong bài phát biểu tại đại hội đảng New Azerbaijan của mình, Aliyev cảnh báo không nên “can thiệp vào lối sống của chúng tôi” mà không trực tiếp nhắc đến Thổ Nhĩ Kỳ.

Chính quyền Ankara đã không phản hồi chính thức bình luận của Aliyev. Tuy nhiên, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã đề cập trong bài phát biểu ngày 23 tháng 9 tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rằng phụ nữ Hồi giáo đang phải đối mặt với sự phân biệt đối xử ngày càng tăng.