Armenia bầu cử: Cử tri chọn hòa bình thay vì chủ nghĩa dân tộc

Trong cuộc bầu cử quốc hội Armenia ngày 7/6/2026, đảng Dân sự hợp đồng (Civil Contract) của Thủ tướng Nikol Pashinyan đã giành chiến thắng với 49,8% số phiếu, đủ để duy trì đa số ghế trong quốc hội. Kết quả này được xem là phép thử cho cách ông xử lý hậu quả từ việc mất vùng Nagorno-Karabakh vào tay Azerbaijan năm 2023 và khả năng đưa đất nước thoát khỏi ảnh hưởng Nga.

Chiến thắng diễn ra bất chấp những cáo buộc Nga can thiệp vào chính trường Armenia, và theo các nhà phân tích, nó phản ánh sự sẵn sàng của cử tri Armenia trong việc đón nhận một định hướng mới. “Nhiều người Armenia sẵn sàng trao cho tầm nhìn mới của ông Pashinyan một cơ hội: một Armenia ít bị định nghĩa bởi xung đột, cởi mở hơn trong việc bình thường hóa quan hệ với Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ, và ngày càng tập trung vào xây dựng tương lai trong đường biên giới được quốc tế công nhận”, ông Zaur Shiriyev, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Nga-Á Âu Carnegie, nhận xét.

Mệt mỏi vì xung đột

Việc mất Nagorno-Karabakh lẽ ra có thể là thảm họa chính trị với ông Pashinyan, nhưng việc cử tri trao cho ông nhiệm kỳ thứ hai cho thấy họ sẵn sàng gác lại cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ. “Chủ nghĩa dân tộc không còn gây được tiếng vang trong công chúng, những người rõ ràng đã mệt mỏi với xung đột và chiến tranh”, ông Richard Giragosian, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khu vực tại Yerevan, nhận định, dù thừa nhận mất Nagorno-Karabakh vẫn là “vết thương lòng”.

Theo ông, Nagorno-Karabakh không còn xuất hiện trong cải cách quốc phòng hay chiến lược an ninh quốc gia của chính phủ Armenia – “sự khẳng định cuối cùng cho chiến lược đa dạng hóa mới”. Các nỗ lực hòa bình, bao gồm thỏa thuận ông Pashinyan ký với Azerbaijan tại Nhà Trắng hồi tháng 8/2025 nhằm chấm dứt chiến tranh leo thang từ cuối những năm 1980, trở thành trọng tâm trong chiến dịch tranh cử.

Chủ nghĩa dân tộc thất thế

Kết quả bầu cử cũng cho thấy các luận điệu dân tộc chủ nghĩa của phe đối lập không thuyết phục được đa số cử tri. Hai lực lượng đối lập chính – Armenia hùng mạnh (Strong Armenia) và Liên minh Armenia (Armenia Alliance) – chỉ giành tổng cộng 41 ghế trong quốc hội 105 ghế, trong khi đảng cầm quyền nắm 64 ghế. Tuy nhiên, ông Giragosian cảnh báo không nên đánh giá quá cao sức mạnh phe đối lập vì hai đảng này khó hợp tác do mâu thuẫn giữa lãnh đạo của họ – tỷ phú người Nga gốc Armenia Samvel Karapetyan (Armenia hùng mạnh, 29 ghế) và cựu Tổng thống Robert Kocharian (Liên minh Armenia, 12 ghế). “Sự chia rẽ và bất đồng trong phe đối lập sẽ là trở ngại lớn”, ông nói.

Dù vậy, theo ông Svante Cornell, Giám đốc Viện Nghiên cứu An ninh và Phát triển (ISDP), việc duy trì tình cảm thân Nga, dân tộc chủ nghĩa ở Armenia không nên bị xem nhẹ. Chính quyền Armenia trong ba thập kỷ trước năm 2020 đã thúc đẩy bản sắc dân tộc chủ nghĩa, và “kỳ vọng những quan điểm như vậy sẽ biến mất là phi thực tế”.

Ảnh hưởng Nga suy giảm nhưng chưa biến mất

Các nhà phân tích cho rằng ảnh hưởng Nga ở Armenia đã suy yếu đáng kể. “Moscow vẫn có công cụ ở Armenia, nhưng không còn uy quyền như trước”, ông Shiriyev nói. “Trong nền chính trị Armenia ngày nay, việc bị coi là ứng cử viên ưa thích của Nga có thể khiến cử tri chống lại bạn nhiều như ủng hộ bạn”. Khi Armenia nỗ lực chống lại “sức hút hấp dẫn” của “quỹ đạo Nga”, cơ hội mở ra nhờ việc Moscow bận rộn với cuộc chiến Ukraine và sự cởi mở mới từ các đối tác phương Tây.

Tuy nhiên, ông Benyamin Poghosyan, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chính trị Quốc tế Italy (ISPI), cho rằng động lực chính sách đối ngoại quan trọng hơn đến từ các nước trong khu vực: quan hệ tương lai với Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ, cùng tác động từ cuộc xung đột ở Iran. Ông cũng cảnh báo Moscow vẫn nắm đòn bẩy kinh tế lớn đối với Yerevan. Nga là điểm xuất khẩu chính cho nông sản và rượu vang Armenia, nguồn cung lúa mì quan trọng, và cung cấp khí đốt giá rẻ. “Nga có khả năng gây tổn thương kinh tế nghiêm trọng, vì vậy Yerevan phải thận trọng để bảo vệ lợi ích cốt lõi mà không cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Moscow”, ông nói.

Rào cản hiến pháp

Dù tái đắc cử củng cố vị thế của ông Pashinyan trong tiến trình hòa bình, vẫn tồn tại một trở ngại chính: yêu cầu của Azerbaijan về việc sửa đổi hiến pháp Armenia để đảm bảo không chính phủ tương lai nào hồi sinh các tuyên bố liên quan đến Nagorno-Karabakh. Ông Pashinyan thiếu đa số 2/3 cần thiết để dễ dàng tổ chức trưng cầu dân ý. “Cuộc bầu cử này là điều kiện cần nhưng chưa đủ để tiến trình hòa bình tiến triển”, ông Cornell nhận xét.

Về câu hỏi bình thường hóa khu vực, triển vọng đã thay đổi tích cực. Kể từ hiệp ước hòa bình song phương tại Nhà Trắng tháng 8/2025, Azerbaijan đã dỡ bỏ các hạn chế về thương mại và quá cảnh với Armenia, nối lại đàm phán phân giới – những động thái mà ông Giragosian cho là đã thúc đẩy cánh cửa cho bình thường hóa Armenia-Thổ Nhĩ Kỳ. “Đối với Armenia, phương Tây có thể mở đường, Nga ngày càng đóng vai trò chướng ngại, và bình thường hóa với Azerbaijan cùng Thổ Nhĩ Kỳ là phần thưởng thực sự”, ông Shiriyev kết luận.