Argentina đối mặt với sự chú ý toàn cầu về virus hantavirus khi truy vết hành khách tàu du lịch

Ba mươi năm sau khi ca lây truyền từ người sang người đầu tiên được ghi nhận tại Patagonia, Argentina một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý sau khi ba người tử vong vì virus hantavirus trên tàu du lịch Hà Lan MV Hondius, khởi hành từ Argentina đến Cape Verde. Các nhà khoa học cảnh báo rằng biến đổi khí hậu toàn cầu có thể làm tăng phơi nhiễm của thế giới với loại virus này.

Một đợt bùng phát tại các cộng đồng nông thôn ở Patagonia cách đây 30 năm đã giúp các nhà khoa học lần đầu tiên ghi nhận sự lây truyền hantavirus giữa người với người, vốn trước đó chỉ được biết đến qua tiếp xúc với loài gặm nhấm. Gần một thập kỷ trước, một đợt bùng phát khác cũng tại Patagonia đã cung cấp bằng chứng chi tiết về lây nhiễm liên người khi một công nhân nông thôn 68 tuổi nhiễm bệnh tham dự tiệc sinh nhật tại một ngôi làng nhỏ, dẫn đến 11 ca tử vong.

Dù chưa xác nhận cách thức các hành khách trên tàu MV Hondius nhiễm bệnh, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra giả thuyết rằng sự lây nhiễm xảy ra trước khi lên tàu, đặt Argentina dưới sự giám sát toàn cầu. WHO đã bác bỏ khả năng đây là một dịch bệnh. Các xét nghiệm trên hành khách sống sót xác nhận họ nhiễm chủng Andes, chủng duy nhất có ghi nhận lây truyền từ người sang người, chủ yếu xuất hiện ở Argentina và Chile.

Tuy nhiên, các nhà khoa học Argentina nghiên cứu virus này hàng thập kỷ cho rằng dù có sự gia tăng nhẹ ca bệnh gần đây, nước này không đối mặt với điều gì mới hoặc khác biệt đáng kể so với các thập kỷ trước. “Argentina đã quen với việc xử lý hantavirus,” Tiến sĩ Roberto Debbag, chuyên gia bệnh truyền nhiễm và Phó chủ tịch Hiệp hội Vắc-xin châu Mỹ Latinh, cho biết. Ông lưu ý rằng nước này đã yêu cầu báo cáo bắt buộc các ca nhiễm hantavirus từ sau năm 1996. “Kể từ đó, luôn có các ca bệnh và ổ dịch... nhưng không có gì thực sự thay đổi.”

Từ tháng 7 năm ngoái, Argentina ghi nhận 101 ca hantavirus với 32 ca tử vong; trong các mùa dịch tễ trước đó, từ tháng 7 đến tháng 6, con số thấp hơn, như 64 ca và 14 ca tử vong trong giai đoạn 2024-2025, và 82 ca với 13 ca tử vong trong giai đoạn 2023-2024. Tiến sĩ Raúl González Ittig, nhà sinh vật học và giáo sư tại Đại học Quốc gia Córdoba, cho rằng sự gia tăng này liên quan chặt chẽ đến hành vi của loài gặm nhấm, do hạn hán đáng kể năm 2023-2024, sau đó là lượng mưa tăng, dẫn đến thảm thực vật phong phú và nhiều thức ăn hơn cho động vật. “Biến đổi khí hậu toàn cầu đang thay đổi mọi thứ, và điều đó cũng có thể dẫn đến các ca hantavirus xuất hiện ở những nơi trước đây chưa từng có,” ông nói.

Dù có sự gia tăng, Argentina vẫn nằm trong mức trung bình lịch sử hàng năm khoảng 100 ca – thấp xa so với Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi có hàng nghìn ca hàng năm theo WHO. Phần lớn trong số 100.000 ca hantavirus hàng năm xảy ra ở châu Á và châu Âu, nhưng điểm khác biệt chính nằm ở mức độ nghiêm trọng do các chủng khác nhau: trong khi tỷ lệ tử vong ở các khu vực này lên tới 15%, ở châu Mỹ có thể đạt 50%.

Dù vậy, WHO cho biết nguy cơ hantavirus đối với dân số nói chung là “cực kỳ thấp”, lưu ý rằng lây truyền từ người sang người không xảy ra dễ dàng. Argentina vẫn có tổng số ca cao nhất châu Mỹ Latinh, mà các nhà khoa học cho là do khủng hoảng khí hậu và mất cân bằng sinh thái như mất đi các loài săn mồi tự nhiên.

Để xác định nơi có thể xảy ra ô nhiễm trên tàu MV Hondius, Bộ Y tế Argentina lên kế hoạch bắt loài gặm nhấm để phân tích dọc theo lộ trình của cặp vợ chồng Hà Lan đầu tiên xuất hiện triệu chứng. Họ đã ở Argentina từ ngày 27 tháng 11, thực hiện nhiều chuyến đi bằng ô tô, bao gồm tới Chile và Uruguay, trước khi lên tàu ngày 1 tháng 4 từ cảng Ushuaia. Bộ Y tế nhấn mạnh “chưa xác nhận rằng nhiễm trùng xảy ra tại Argentina” và lưu ý rằng tỉnh Tierra del Fuego, nơi tàu khởi hành, không có ca hantavirus nào trong 30 năm qua.

Ngày 7 tháng 5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nói rằng Argentina nên “xem xét lại” quyết định của Tổng thống Javier Milei rút khỏi tổ chức, theo gương đồng minh Mỹ Donald Trump. “Virus không quan tâm đến chính trị của chúng ta và cũng không quan tâm đến biên giới của chúng ta,” Ghebreyesus phát biểu. “Đoàn kết là khả năng miễn dịch tốt nhất của chúng ta.”

Đối với Ittig, quyết định rời WHO của Milei là một khía cạnh khác của vấn đề do chính sách cắt giảm chi tiêu sâu rộng trong khoa học, giáo dục và y tế mang tên “cưa xích” gây ra, có thể ảnh hưởng đến nỗ lực chống hantavirus. “Kinh nghiệm và kiến thức để giải quyết hantavirus tồn tại, và Argentina có chúng,” ông nói. “Vấn đề là cần đầu tư – và điều đó hiện không xảy ra.”