Anh, Pháp triển khai lực lượng tới Saudi Arabia: Hỗ trợ phòng thủ hay bước vào vòng xoáy xung đột với Houthi?

Anh và Pháp đang tăng cường hiện diện quân sự tại Saudi Arabia, thắt chặt quan hệ quốc phòng với Riyadh trong bối cảnh cuộc xung đột giữa vương quốc này và lực lượng Houthi ở Yemen tiếp tục leo thang. Cả hai nước đều nhấn mạnh sự hỗ trợ của họ chỉ mang tính chất phòng thủ, song giới phân tích cho rằng động thái này tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo thông báo từ Paris, Pháp đã bắt đầu điều động lực lượng tới Saudi Arabia trong khuôn khổ một thỏa thuận được công bố trước đó. Tổng thống Emmanuel Macron đã cam kết triển khai binh sĩ và hệ thống phòng không để giúp bảo vệ thành phố cảng Yanbu trên Biển Đỏ, nơi được cho là đã hứng chịu các cuộc tấn công từ lực lượng Houthi. Trong khi đó, London công bố kế hoạch triển khai máy bay chiến đấu nhằm hỗ trợ Saudi Arabia phòng thủ trước các đòn tấn công của nhóm vũ trang này.

Mục tiêu chiến lược và bối cảnh triển khai

Giới phân tích nhận định các động thái của hai nước châu Âu phục vụ nhiều mục đích địa chính trị: bảo vệ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia – nguồn cung quan trọng cho thị trường năng lượng châu Âu; củng cố liên minh chiến lược tại vùng Vịnh trong lúc Mỹ tỏ ra dè dặt về việc cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Riyadh; và tăng cường khả năng răn đe trước các cuộc tấn công trong tương lai.

Bối cảnh triển khai diễn ra khi Saudi Arabia đối mặt với các chiến dịch tên lửa và máy bay không người lái kéo dài của Houthi nhằm vào hạ tầng năng lượng và giao thông. Theo người phát ngôn liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu Turki al-Maliki, các cuộc tấn công của Houthi vào sân bay Riyadh và Abha trong tháng này đã khiến 19 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương.

Bộ Quốc phòng Anh cho biết sẽ triển khai tiêm kích Typhoon thực hiện các nhiệm vụ không chiến phòng thủ tại Saudi Arabia, cử cố vấn quân sự làm việc với sĩ quan Saudi và cung cấp máy bay vận tải A400M để hỗ trợ di chuyển khí tài quốc phòng trong lãnh thổ vương quốc. Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting gọi các cuộc tấn công gần đây của Houthi là "hoàn toàn đáng khinh", đặc biệt lên án việc nhắm vào sân bay Riyadh.

Về phía Pháp, Tổng thống Macron cho biết gói hỗ trợ gồm binh sĩ, radar và hệ thống phòng thủ, song không nêu chi tiết quy mô. Các nhà nghiên cứu tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI) chỉ ra sự khác biệt trong vai trò của hai nước: Pháp chủ yếu giới hạn ở việc bảo vệ hạ tầng xuất khẩu của Saudi Arabia, trong khi Anh sẽ thực hiện các cuộc tuần tra phòng thủ nhằm bắn hạ tên lửa hoặc máy bay không người lái đang bay tới, đồng thời hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không cho máy bay ném bom và tiêm kích Saudi hoạt động trong không phận Yemen.

Đại diện Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) nhận định khả năng cung cấp của Pháp cho Saudi Arabia có giới hạn, nhất là khi các nước châu Âu đang chịu áp lực phòng thủ do chiến sự ở Ukraine. Dù vậy, Paris xem đây là cách "thể hiện sự ủng hộ trong thời điểm khủng hoảng và làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác quốc phòng".

Giải phóng năng lực cho Saudi Arabia

Theo giới quan sát, Saudi Arabia hoan nghênh việc triển khai của châu Âu bởi nước này đã gặp khó khăn trong việc chuyển các quan hệ đối tác an ninh thành hỗ trợ quân sự ở cấp cao. Hồi tháng 9, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ chối nhiều yêu cầu của Saudi Arabia về việc tham gia các cuộc không kích nhằm vào Houthi, chỉ đồng ý cung cấp hỗ trợ tình báo và xác định mục tiêu, theo Reuters dẫn các nguồn tin am hiểu.

Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã cam kết thực hiện "các biện pháp răn đe tập thể", bao gồm khả năng triển khai quân, theo hiệp ước phòng thủ Mecca vừa ký với Saudi Arabia, nhưng thỏa thuận này vẫn chưa được Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn. Quốc hội Ai Cập cũng đã hoãn bỏ phiếu về việc cho phép lực lượng vũ trang nước này hỗ trợ Saudi Arabia.

Một chuyên gia tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh, Đại học King's College, đánh giá việc triển khai của Anh và Pháp "có giá trị về mặt quân sự và ý nghĩa về mặt chính trị", giúp che chắn lãnh thổ rộng lớn của vương quốc trước các cuộc không kích dai dẳng của Houthi, đồng thời cho Riyadh thêm dư địa tập trung nguồn lực cho các hoạt động tấn công. Theo ông, tiêm kích Typhoon của Anh có thể tăng cường phòng không Saudi Arabia và quan trọng hơn là "giải phóng" các tiêm kích Eurofighter của nước này cho nhiệm vụ tấn công, còn đóng góp của Pháp đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ Yanbu.

Vị chuyên gia này cũng lưu ý Saudi Arabia "không cần hỗ trợ nước ngoài để tiến hành không kích" vì đã sở hữu phi đội máy bay chiến đấu mạnh, mà điều nước này cần là thêm khả năng phòng thủ trên lãnh thổ rộng lớn, đặc biệt cho hạ tầng năng lượng trọng yếu.

Trong khi đó, chuyên gia Burcu Ozcelik của RUSI nhận định động thái của Anh "không hề nhỏ", song tác động răn đe chưa thể thấy ngay. Bà đặt câu hỏi liệu các nhiệm vụ không kích của Anh có tạo được chuyển biến trong việc răn đe các đợt tấn công dai dẳng của Houthi hay không, trong bối cảnh phòng không Saudi Arabia và kho tên lửa đánh chặn đang bị kéo căng.

Nguy cơ bị cuốn vào xung đột kéo dài

Câu hỏi lớn còn để ngỏ là liệu Anh và Pháp có duy trì được thế trận thuần phòng thủ hay không, và liệu Houthi có phân biệt được ranh giới đó. Giới phân tích cho rằng Houthi có thể diễn giải sự tham gia quân sự của châu Âu, đặc biệt là hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không của Anh cho máy bay Saudi hoạt động trong không phận Yemen, là hành động "tấn công" thay vì phòng thủ. Khi đó, nhóm này có thể coi các nước trên là bên tham chiến và lực lượng của họ là mục tiêu.

Hệ quả tiềm tàng là Houthi có thể tấn công lực lượng Anh đóng tại khu vực, dù ở Saudi Arabia hay nơi khác như Cyprus, hoặc đảo ngược lập trường cho phép tàu thuyền không phải của Saudi Arabia, trong đó có tàu châu Âu, đi lại tự do qua eo biển Bab al-Mandeb – tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.

Một điểm nóng khác được các nhà phân tích nêu ra là kịch bản một cuộc tấn công của Houthi tại Saudi Arabia khiến nhân viên Anh hoặc Pháp thiệt mạng. Theo họ, dù là tấn công có chủ đích hay thiệt hại ngoài ý muốn, nếu lực lượng Anh hoặc Pháp chịu thương vong, sẽ nảy sinh tranh luận gay gắt tại các nước này về việc có nên đáp trả hay không.

Chuyên gia Ozcelik cho rằng Anh có thể chịu áp lực phải đảm nhận vai trò tấn công nhiều hơn nếu xảy ra "sự kiện thương vong dân sự hàng loạt" do Houthi gây ra hoặc "các cuộc tấn công làm tê liệt hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia", dù London nhiều khả năng coi đó là phương án cuối cùng. Bà nhận định cả các bên ký hiệp ước Mecca lẫn Anh đều không muốn bị cuốn vào một cuộc xung đột sâu hơn và có khả năng kéo dài bên trong Yemen.