Anh chia sẻ bí quyết sản xuất tên lửa Storm Shadow cho Ukraine

Thủ tướng Anh Andy Burnham, trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên tới Kiev hôm thứ Hai, đã tuyên bố Anh sẽ chia sẻ thông tin vũ khí mật với Ukraine để giúp nước này tự sản xuất tên lửa hành trình tầm xa Storm Shadow, loại vũ khí do Anh và Pháp cùng thiết kế. Chuyến thăm diễn ra đúng dịp kỷ niệm 35 năm Ukraine độc lập khỏi Liên Xô.

Phát biểu bên cạnh Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy tại một buổi lễ ở Kiev, ông Burnham nhấn mạnh cuộc chiến của Nga nhằm vào Ukraine là "bốn năm rưỡi cuộc xâm lược toàn diện nhằm nghiền nát nền độc lập mà chúng ta có mặt ở đây để kỷ niệm", nhưng "hôm nay và mỗi ngày, các bạn chứng minh rằng họ đã thất bại". Thủ tướng Anh cũng sẽ đồng chủ trì cuộc họp của liên minh "Những người sẵn sàng", nhóm các quốc gia chuẩn bị hỗ trợ Ukraine.

Quyết định chia sẻ bản vẽ vũ khí tối mật của Anh được đưa ra sau động thái tương tự của Pháp, trong bối cảnh Ukraine và Nga liên tục không kích dữ dội lẫn nhau. Điều này trái ngược với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng trước lùi bước về cam kết cho phép Ukraine tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ chế tạo, vốn được Ukraine cho là rất cần thiết để đối phó các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo của Nga. Ông Trump từng nói chuyển giao công nghệ lõi để Ukraine tự sản xuất là "điều khó có thể cho đi".

Tên lửa Storm Shadow có gì đặc biệt?

Storm Shadow, còn gọi là SCALP ở Pháp, có tầm bắn khoảng 560 km, đủ sức vươn tới các mục tiêu cách 240 km bên trong lãnh thổ Nga. Tầm bắn này không xa bằng các loại máy bay không người lái tấn công sâu do Ukraine tự phát triển như tên lửa hành trình FP-5 Flamingo với tầm hoạt động 3.000 km. Tuy nhiên, trong khi các tên lửa tầm xa của Ukraine chủ yếu nhắm vào các mục tiêu "mềm" như kho hàng, thì Storm Shadow cho phép Kiev tấn công các mục tiêu "cứng" như những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt với hệ thống phòng thủ dày đặc. Hệ thống dẫn đường tiên tiến cũng cho phép loại tên lửa này hoạt động ban đêm và trong mọi điều kiện thời tiết.

Năm ngoái, Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết tên lửa Storm Shadow do Anh cung cấp đã được sử dụng để tấn công các cơ sở của Nga, gồm một nhà máy hóa chất và nhà máy lọc dầu Novoshakhtinsk. Năm nay, chúng được dùng để tập kích trụ sở Hạm đội Biển Đen của Nga tại Sevastopol, Crimea. Mỗi tên lửa Storm Shadow có giá ước tính khoảng 1 triệu USD, nên chúng thường được sử dụng trong các cuộc tấn công được tính toán kỹ lưỡng, khác với việc sử dụng hàng loạt máy bay không người lái giá rẻ.

Ukraine có dễ dàng tự sản xuất Storm Shadow?

Theo Keir Giles, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Chatham House, Ukraine có thể có năng lực tốt để sản xuất các hệ thống vũ khí phức tạp này khi có bản vẽ. Ông nhận định ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine, do phải chống chọi với cuộc chiến sinh tồn, đã phát triển rất linh hoạt và có khả năng thích ứng tốt hơn so với một số đối tác Tây Âu. Việc sản xuất được số lượng lớn hơn, thay vì chỉ có năng lực, mới là điều tạo ra khác biệt.

Hiện Ukraine phải rất chọn lọc trong việc sử dụng nguồn vũ khí tối tân hạn chế, trong khi Nga đang tăng cường sản xuất máy bay không người lái và tên lửa với tốc độ chóng mặt. "Cân bằng lại cán cân đó là bước tiến lớn cho Ukraine, đặc biệt nếu họ có thể giảm số tên lửa nhắm vào lãnh thổ mình mỗi đêm bằng cách tấn công các cơ sở đang phóng chúng", chuyên gia Giles nói.

Ukraine hiện đã tự thiết kế và chế tạo được các hệ thống tên lửa tầm xa phức tạp hơn như Neptune và Flamingo, thậm chí đang phát triển và thử nghiệm tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, theo Karan Vassil, chuyên gia phân tích tại công ty tình báo Sibylline, Storm Shadow là hệ thống vũ khí tích hợp nhiều thập kỷ nghiên cứu của Anh và Pháp. "Sản xuất có giấy phép giúp Ukraine tiếp cận kiến thức và quy trình công nghiệp mà bình thường phải mất nhiều thời gian và nguồn lực để tái tạo."

Ông Giles cho rằng Ukraine có thể đã có kiến thức về thiết kế Storm Shadow nhưng sử dụng mà không có sự hợp tác sẽ là "cái tát vào mặt các nước ủng hộ". Việc Ukraine chỉ bây giờ mới được tiếp cận bản vẽ liên quan đến vấn đề chính trị. "Mỹ không sẵn lòng cung cấp tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot, nên có khoảng trống trong phòng không và tên lửa của Ukraine mà Nga đang khai thác. Các đối tác châu Âu đang đảm nhận nhiệm vụ đảm bảo Ukraine có thể chiến thắng, và một phần quan trọng là đảm bảo họ có thể tấn công vào lãnh thổ Nga."

Sự sẵn lòng chuyển giao kiến thức sản xuất tên lửa mật của Anh và Pháp có thể tạo tiền lệ quan trọng cho hợp tác đồng minh trong tương lai, nhưng theo ông Vassil, vẫn chưa chắc điều này có tác động tới lập trường của Washington về tên lửa Patriot hay không.

Bao giờ Ukraine có thể nâng cấp sản xuất?

Pháp và Anh bày tỏ hy vọng có thể giúp Ukraine thiết lập dây chuyền sản xuất trước cuối năm nay. Tuy nhiên, các ước tính cho thấy một lô tên lửa hành trình phức tạp như vậy có thể mất khoảng hai năm từ khi ký hợp đồng đến khi bàn giao. Việc thiết lập sản xuất sẽ là thách thức và phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế phức tạp.

Một điểm đáng chú ý là Storm Shadow tích hợp một số công nghệ nhạy cảm của Mỹ, nghĩa là một số khía cạnh cung cấp hoặc chuyển giao có thể vẫn cần sự chấp thuận của Washington. Ngoài ra, các cơ sở sản xuất tên lửa bên trong Ukraine sẽ là mục tiêu giá trị cho Nga và phải hoạt động dưới sự đe dọa thường trực của các cuộc không kích. "Bảo vệ địa điểm sản xuất, phân tán sản xuất và duy trì nguồn cung linh kiện quan trọng có thể trở nên gần như quan trọng bằng việc có được thông tin kỹ thuật", chuyên gia Vassil nhấn mạnh.