Ấn Độ và Pakistan: Khi mạng người trở thành 'tiền lẻ' trong chi tiêu quốc gia

Chỉ trong một tuần, ba trẻ sơ sinh đã thiệt mạng trong vụ hỏa hoạn tại khoa điều trị tích cực sơ sinh (NICU) ở bệnh viện công tại Amravati, bang Maharashtra, miền Tây Ấn Độ. Hai ngày sau, 14 trẻ sơ sinh khác tử vong trong vụ cháy tại khu sản của một trong những bệnh viện công lớn nhất Pakistan ở thủ đô Islamabad. Nguyên nhân được báo cáo khác nhau – máy thở trục trặc ở Amravati và điều hòa phát nổ ở Islamabad – nhưng nỗi đau của các bậc cha mẹ hai bên biên giới là giống hệt nhau.

Ở cả hai nơi, các bậc phụ huynh đứng bên ngoài bệnh viện công, cố gắng hiểu sự tàn nhẫn do chính quyền gây ra. Tại Amravati, một người cha vẫn đang phát kẹo để ăn mừng việc sinh con, chưa kịp nhìn thấy mặt con. Tại Islamabad, một gia đình đang ăn mừng đứa con trai đầu lòng sau nhiều năm. Hoàn cảnh khác nhau, nhưng sự thất bại về thể chế và phản ứng của chính quyền đều theo một khuôn mẫu quen thuộc: lực lượng cứu hộ đến muộn, việc sơ tán khẩn cấp bị cản trở bởi lỗi an toàn phòng cháy cơ bản. Các chính trị gia nhanh chóng bày tỏ sự tiếc thương. Các cuộc điều tra cấp cao được công bố, cùng với bồi thường tài chính và kiểm tra an toàn phòng cháy. Khi bụi lắng xuống, hai thảm kịch phơi bày cùng một sự thật không thể chối cãi: sinh mạng của những gia đình nghèo, dễ bị tổn thương là thứ có thể hy sinh ở cả hai quốc gia.

Hai nước là đối thủ trong cricket, màn trình diễn quân sự và hùng biện ngoại giao, nhưng lại thống nhất khi coi sinh mạng của người dân như 'tiền lẻ' trong chi tiêu. Trong 26 năm làm phóng viên y tế, tôi đã chứng kiến các vụ cháy bệnh viện ở Ấn Độ và Pakistan gây thiệt hại lớn về người thường xuyên, mà không có sự thay đổi nào trong việc quản lý các cơ sở này. Vụ cháy bệnh viện AMRI năm 2011 ở Ấn Độ làm 89 người chết, vụ cháy bệnh viện SUM ở Bhubaneswar năm 2016 làm 24 người chết – không một ai bị kết tội. Tại Pakistan, vụ cháy bệnh viện Services ở Lahore năm 2012 giết chết 10 trẻ sơ sinh, và 11 trẻ khác thiệt mạng tại Bệnh viện Giảng dạy Sahiwal năm 2024.

Các vụ cháy mới nhất – ở Amravati và Islamabad – không thể chỉ được coi là chuyện thiết bị hỏng hóc hay sơ suất cá nhân. Chúng xảy ra không phải ở vùng sâu vùng xa, mà ở bang giàu nhất Ấn Độ và thủ đô Pakistan. Chúng nói lên sự ưu tiên của chính phủ. Nhìn vào dữ liệu chính phủ, tình hình còn tồi tệ hơn. Cả hai quốc gia không phải là nước nghèo hay chiến tranh tàn phá mà thiếu kiến thức hoặc của cải để làm những gì cần thiết. Việc từ chối cải thiện có ý nghĩa là một lựa chọn chính trị, và là một lựa chọn không thể tha thứ.

Ấn Độ và Pakistan đã dành nhiều thập kỷ để thuyết phục công dân rằng hình thức an ninh cao nhất là bảo vệ lẫn nhau. Sự thật rằng mối nguy lớn nhất mà người dân hai nước phải đối mặt là chính phủ bất cẩn của chúng ta. Các vụ cháy trong các tòa nhà lớn như nhà máy, trung tâm thương mại và bệnh viện diễn ra thường xuyên, thường do tuân thủ kém các quy định an toàn và thực thi lỏng lẻo các quy tắc xây dựng. Những sự cố lặp đi lặp lại đặt ra câu hỏi về hệ thống chính trị, tư pháp, tòa soạn và xã hội dân sự. Chúng phơi bày cốt lõi của hai nền dân chủ này – điều họ ưu tiên và coi trọng ai. Và câu trả lời đang được đưa ra cùng một giọng – không phải là những người dễ bị tổn thương, bệnh tật hay nghèo khó.

Đầu tháng này, cả hai nước kỷ niệm 79 năm ngày độc lập. Cả hai đã 79 năm nhắc nhau về niềm tự hào trong lịch sử phức tạp, văn hóa, ngôn ngữ và ẩm thực. Nhưng ở cả hai bên biên giới, chúng ta được cai trị một cách thô bạo bất cẩn. Hiện tại chúng ta có những quốc gia mang hình thức dân chủ thủ tục nhưng không quan tâm đến việc thay đổi cuộc sống của người nghèo nhất. Chúng ta được dạy phải hy sinh – của cải, người thân, phẩm giá – tất cả để phục vụ quốc gia, và phải tự lo cho sự an toàn của mình mà không mong đợi gì từ chính phủ.

Khi chứng kiến trẻ sơ sinh không thể tự bảo vệ mình chết trong đám cháy cả hai bên biên giới, tôi tự hỏi liệu những người lãnh đạo hai nước có cảm thấy xấu hổ. Xấu hổ vì những phụ nữ vừa sinh con phải chạy xuống nhiều tầng cầu thang, trèo ra cửa sổ và xuống thang để thoát thân. Hoặc khi các gia đình kinh hoàng phát hiện hệ thống phun nước của khu bệnh không hoạt động khi đám cháy bùng phát. Hoặc khi họ sẽ dành phần đời còn lại để hồi phục sau nỗi kinh hoàng khi nhìn thấy xác trẻ cháy đen.

Tôi tự hỏi sức mạnh quân sự và kho vũ khí hạt nhân có ý nghĩa gì với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khi họ đứng trước một người mẹ khóc bên ngoài khu sơ sinh. Đây không phải là luận điệu, mà là đánh giá tỉnh táo về sự lãnh đạo bất tài không có tình yêu với chính người dân của mình. Bởi vì những quốc gia có thể chi hàng tỷ USD chuẩn bị cho chiến tranh không thể nào biện minh rằng việc lắp hệ thống phun nước chữa cháy hoặc quy định an toàn phòng cháy trong bệnh viện là một yêu cầu bất hợp lý.

An toàn phòng cháy không phải là xa xỉ. Nó không phải là khát vọng của phương Tây hay thực dân. Nó thậm chí không phải là cơ sở hạ tầng của sự giàu có – như tàu cao tốc – mà một quốc gia có được khi đã đủ giàu, đủ hiện đại hay đủ mạnh. Nó là tiêu chuẩn tối thiểu. Là mức dưới cùng mà chính phủ không thể để người dân của mình rơi xuống nhiều lần và vẫn thản nhiên thờ ơ mỗi lần.

79 năm là thời gian đủ dài để một quốc gia trở thành chính mình. Đủ dài để xây dựng quân đội, phóng vệ tinh lên vũ trụ, chế tạo kho vũ khí hạt nhân và phô trương với láng giềng. Nhưng an ninh quốc gia có ích gì nếu một trẻ sơ sinh không thể sống sót trong chính tòa nhà nơi nó được sinh ra? Hay an ninh chỉ có nghĩa là khả năng nhà nước bảo vệ mình khỏi quốc gia khác – trong khi công dân của họ chết như côn trùng một cách không thể lường trước? Các bậc cha mẹ ở Amravati và Islamabad không cần kho vũ khí hạt nhân để bảo vệ con mình. Họ cần chuông báo cháy hoạt động và lối thoát hiểm không bị chặn. Những quốc gia không thể đảm bảo một tiện nghi cơ bản như vậy thì không có quyền được tự hào dân tộc.