Ấn Độ siết nội dung trực tuyến khi làn sóng phản đối chống Modi lan rộng

New Delhi, Ấn Độ – Nghệ sĩ hài độc thoại Brijesh Jha đăng một video nhại lại trên Instagram vào tuần trước để phản đối việc tên anh, cùng tên cha và em gái, bị xóa khỏi danh sách cử tri ở bang Tây Bengal, miền đông Ấn Độ. Video cáo buộc Chánh Ủy viên Bầu cử Gyanesh Kumar đã tước quyền bầu cử của hàng triệu cử tri theo yêu cầu của đảng Bharatiya Janata (BJP) của Thủ tướng Narendra Modi, thu hút 1,7 triệu lượt xem sau khi đăng ngày 29/9.

Hai ngày sau, Meta – công ty Mỹ sở hữu Instagram – gỡ video xuống với lý do "luật địa phương" mà không giải thích thêm. Jha, sống tại Mumbai, nói với Al Jazeera: "Tôi cảm thấy rất bất lực ngày hôm đó. Ở đất nước này tôi chỉ có một thứ – quyền bầu cử. Nếu bị tước đi, tôi chẳng còn gì. Là nghệ sĩ, tôi chỉ có thể làm nghệ thuật hoặc phản đối."

Theo Jha, video của anh bị gỡ vì chính phủ Modi đang "sợ hãi" sau cuộc điều tra của báo Indian Express hồi tháng trước, cho thấy hai trong ba thành viên ủy ban bầu cử đã nêu lo ngại nghiêm trọng về việc sửa đổi danh sách cử tri gây tranh cãi trên toàn quốc.

Quá trình này, gọi là Đánh giá Chuyên sâu Đặc biệt (SIR), khởi động từ tháng 6 năm ngoái nhằm xác định cử tri đã qua đời, trùng lặp hoặc đáng ngờ để xóa khỏi danh sách. Đến nay, hơn 130 triệu cử tri đã bị xóa – gần 14% tổng số cử tri Ấn Độ, phần lớn là người Hồi giáo, nhóm thường không bỏ phiếu cho đảng dân tộc chủ nghĩa Hindu của Modi.

Điều tra của Indian Express cho thấy hai ủy viên bầu cử cùng cấp với Kumar đã chính thức phản đối ít nhất 14 lần đối với các quyết định then chốt liên quan đến SIR do người đứng đầu đưa ra. Các chính trị gia đối lập và giới chỉ trích cáo buộc Kumar, người do chính phủ Modi bổ nhiệm, hành động theo yêu cầu của BJP và yêu cầu điều tra độc lập.

Những tiết lộ này dẫn đến các cuộc biểu tình đường phố trên khắp Ấn Độ, đòi Kumar từ chức. Hôm thứ Ba, cảnh sát thủ đô New Delhi tạm giữ lãnh đạo đối lập chính Rahul Gandhi cùng các lãnh đạo đảng Congress khi họ cố tuần hành đến trụ sở ủy ban bầu cử. Gandhi nói với phóng viên: "Đất nước đã bị Narendra Modi chiếm đoạt thông qua hành vi đánh cắp phiếu bầu. Những gì đã làm với đất nước chúng ta gọi là phản quốc. Không ai thoát được."

Đáp lại, BJP cáo buộc các đảng đối lập "đang nỗ lực phối hợp để thay đổi chính phủ", và người phát ngôn của đảng nói họ "cố tình tấn công nền dân chủ và các thể chế hiến pháp của Ấn Độ".

Người biểu tình Congress và các đồng minh trở lại đường phố hôm thứ Tư, sau một loạt cuộc tuần hành của đảng châm biếm Cockroach Janta Party (CJP) và nhóm sinh viên cánh tả ở Mumbai và New Delhi từ ngày 2/10. CJP dự kiến tổ chức thêm một cuộc biểu tình tại New Delhi vào ngày 10/10 nếu Kumar chưa từ chức.

Đặt câu hỏi với người nắm quyền

Điểm nổi bật trong các cuộc biểu tình là ngôn ngữ phản đối ngày càng sáng tạo, dựa trên hài hước, nghệ thuật và âm nhạc, phần lớn tồn tại trực tuyến song song với biểu tình đường phố. Nhưng cũng diễn ra đồng thời là đợt siết chặt nhắm vào các meme và trò đùa như vậy.

Theo Indian Express, chính phủ đã ban hành gần 195.000 lệnh chặn nội dung gửi tới Instagram, Facebook và YouTube từ tháng 3 đến tháng 7 năm nay – trung bình một lệnh mỗi 68 giây. Bác bỏ thông tin này, chính phủ ra tuyên bố: "Với 600 triệu người dùng ở Ấn Độ đăng tới 78.703 nội dung mỗi 68 giây, việc trung bình một nội dung trong số đó có thể không hợp pháp là điều dễ hiểu."

Đợt siết chặt diễn ra sau khi chính phủ Modi thắt chặt quy định về nội dung trực tuyến hồi tháng Hai. Theo quy định mới, nền tảng mạng xã hội phải gỡ nội dung bị cơ quan chính phủ hoặc tòa án tuyên là "bất hợp pháp" trong vòng ba giờ kể từ khi nhận lệnh, thay vì 36 giờ trước đây.

Trong số những người bị gỡ tác phẩm có họa sĩ biếm họa chính trị Satish Acharya. Ông nói với Al Jazeera rằng nhiều tranh biếm của ông, có tác phẩm đã ba năm tuổi, bị xóa và tài khoản Instagram của ông bị chặn tại Ấn Độ từ ngày 28/9 đến cuối ngày 5/10. "Ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, người ta dùng tranh biếm để phản đối và đặt câu hỏi với người nắm quyền. Với mạng xã hội phát triển, tranh biếm xuất hiện dưới nhiều dạng, đôi khi là meme và reel," họa sĩ 55 tuổi nói, bày tỏ hy vọng vào Gen Z vì "họ không sợ hãi, sáng tạo và quan tâm đất nước".

Nghệ sĩ hài Jha, người tham gia biểu tình CJP ở Mumbai, đồng tình: "Quyền lực càng tàn nhẫn, phản đối càng mềm mỏng, hài hước và nghệ thuật hơn." Nhưng Jha từ chối xin khôi phục tên mình trong danh sách cử tri. "Tôi nghĩ họ sẽ xem phỏng vấn này và có thể tôi sẽ vào trại giam nào đó. Tôi chỉ muốn xem chuyện gì sẽ xảy ra. Tôi sẽ không đăng ký tên lại," anh nói.

Anh cũng gửi thông điệp châm biếm đến Modi, kêu gọi nhà lãnh đạo Ấn Độ dừng siết nội dung trực tuyến: "Xin hãy trả lại quyền bầu cử cho tôi. Ngài là nhà lãnh đạo vĩ đại với lồng ngực 56 inch. Ngài không nên sợ một video."