Ấn Độ hợp pháp hóa 'di chúc sống' nhưng ít người biết đến

New Delhi – Trong một khu vực đông đúc tại Viện Khoa học Y khoa Toàn Ấn (AIIMS), bệnh viện công hàng đầu Ấn Độ, một người mẹ ngồi lặng lẽ bên cạnh người con trai 29 tuổi đang hấp hối vì ung thư dạ dày. Sau 5 đợt hóa trị không cải thiện, gia đình không biết phải làm gì tiếp theo.

Tầng trên, một người anh từ thị trấn nhỏ Auraiya đưa em trai 40 tuổi bị ung thư khoang miệng đến AIIMS trong vô vọng. Bác sĩ đã tuyên bố không còn phương án điều trị. Anh chỉ có thể đưa em về nhà thuê ở Gurgaon với ít thuốc giảm đau, không biết đến khái niệm chăm sóc giảm nhẹ (palliative care).

Ấn Độ ghi nhận khoảng 1,56 triệu ca ung thư mới trong năm 2024. Tuy nhiên, theo một phân tích năm 2025, ước tính 7 đến 10 triệu người cần chăm sóc giảm nhẹ nhưng chỉ khoảng 4% được tiếp cận. Nhiều gia đình không biết đến quyền được ghi chú nguyện vọng điều trị trước khi xảy ra khủng hoảng.

Từ chăm sóc đến tòa án

Năm 2018, Tòa án Tối cao Ấn Độ công nhận “quyền được chết trong nhân phẩm” là một phần của quyền sống theo Điều 21 Hiến pháp. Tòa cũng cho phép bệnh nhân ghi lại nguyện vọng về điều trị duy trì sự sống nếu mất khả năng quyết định, thông qua văn bản gọi là “di chúc sống” – tài liệu pháp lý nêu rõ mong muốn y tế của cá nhân khi không thể bày tỏ.

Tuy nhiên, quyền này gần như chỉ nằm trên giấy. Mãi đến tháng 3/2026, tòa án mới lần đầu tiên cho phép rút hỗ trợ sự sống đối với bệnh nhân hôn mê kéo dài 13 năm tại AIIMS. Gia đình Harish Rana đã vất vả chăm sóc ống nuôi ăn, mở khí quản, túi đựng nước tiểu cho anh suốt 13 năm. Cha anh, ông Ashok, 63 tuổi, lo sợ: “Nếu tôi hoặc vợ tôi xảy ra chuyện, ai sẽ chăm sóc nó?” Gia đình đã phải ra tòa để xin phép.

Luật sư của gia đình Rana, ông Manish Jain, cho biết ca bệnh phức tạp vì không có di chúc sống. Ông nhấn mạnh: “Các phòng khám di chúc sống không có trên toàn Ấn Độ.” Cả nước mới chỉ có hai phòng khám như vậy, đều thuộc bệnh viện tư nhân, ngoài tầm với của đa số người dân.

Nỗi sợ lạm dụng khiến thủ tục phức tạp

Lo ngại di chúc sống bị lạm dụng, Tòa án Tối cao ban đầu đưa ra quy trình phức tạp: cần chữ ký của hai nhân chứng, xác nhận của thẩm phán, rồi thành lập hội đồng bác sĩ có ít nhất 20 năm kinh nghiệm, sau đó là hội đồng y khoa thứ hai do quận trưởng thành lập. Chỉ khi cả hai hội đồng đồng ý, quy trình mới được thực hiện.

Năm 2023, tòa án đã đơn giản hóa: bỏ yêu cầu xác nhận của thẩm phán, giảm kinh nghiệm bác sĩ còn 5 năm, cho phép chỉ định nhiều người thay vì một. Dù vậy, sự thiếu hiểu biết vẫn là rào cản lớn. Một khảo sát năm 2019 tại 7 thành phố lớn cho thấy 73% người dân không biết đến quyền có di chúc sống; trong số biết, chỉ 6% thực sự soạn thảo.

Luật sư Manish Jain nói: “Chưa có luật quốc hội nào quy định về vấn đề này. Tòa án Tối cao đã yêu cầu chính phủ ban hành luật vào năm 2018 và 2023, nhưng đến nay vẫn chưa có.”

Tiến sĩ Saipriya Tewari, chuyên gia chăm sóc giảm nhẹ tại Bệnh viện Max ở New Delhi, cho biết không chỉ bệnh nhân mà cả bác sĩ cũng thiếu nhận thức về chăm sóc cuối đời. “Các gia đình thường bối rối khi nghe tin không còn phương án điều trị và được yêu cầu đưa bệnh nhân về nhà. Không ai nói cho họ biết nên làm gì tiếp theo. Ngay cả khi cái kết đã đến gần, làm sao để duy trì phẩm giá trong thời gian đó? Đó là câu hỏi lớn.”

Mẹ của Piyush – bệnh nhân ung thư dạ dày – vẫn chưa có câu trả lời: “Nếu con đau ốm thì phải điều trị, phải làm gì đó để giữ mạng sống. Chúng tôi không thể nghĩ ra lối thoát. Không ai cho chúng tôi lời khuyên nên đi đâu.”

(Tên bệnh nhân và người nhà đã được thay đổi để bảo vệ danh tính)