Algeria chuyển hướng dạy tiếng Anh trước tiếng Pháp ở bậc tiểu học

Algeria sẽ bắt đầu dạy tiếng Anh trước tiếng Pháp ở bậc tiểu học lần đầu tiên trong lịch sử, một thay đổi mang tính bước ngoặt trong chính sách ngôn ngữ của nước này kể từ khi giành độc lập từ Pháp năm 1962.

Ngày 25/7, Bộ trưởng Giáo dục Algeria Mohamed Seghir Saadaoui tuyên bố tiếng Anh sẽ trở thành ngoại ngữ duy nhất được giảng dạy ở năm thứ ba tiểu học trong năm học mới 2026-2027. Tiếng Pháp sẽ bị đẩy lùi xuống năm thứ tư, chấm dứt vị thế thống trị trong các lớp ngoại ngữ ở trường công lập. Từ tháng tới, trẻ em 8 tuổi trên khắp Algeria sẽ là lứa đầu tiên học tiếng Anh trước tiếng Pháp.

Đây là một trong những bước đầu tiên trong kế hoạch cải tổ ngôn ngữ của Tổng thống Abdelmadjid Tebboune, được ông phác thảo từ năm 2022 khi đưa tiếng Anh vào trường tiểu học. Từ đó đến nay, các khoa y và khoa học tự nhiên bắt đầu chuyển từ tiếng Pháp sang tiếng Anh. Tiếng Pháp cũng đã bị xóa bỏ trên một số hóa đơn tiện ích và vé máy bay của hãng Air Algerie. Biển báo đường bộ bắt đầu có tiếng Anh bên cạnh tiếng Ả Rập, và website của các bộ trưởng cũng có thêm tùy chọn tiếng Anh.

Sự chuyển dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Anh diễn ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng nhất giữa Algeria và Pháp kể từ khi độc lập. Tháng 7/2024, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công khai ủng hộ tuyên bố chủ quyền của Morocco đối với Tây Sahara. Algeria, nước ủng hộ Mặt trận Polisario và tiếp nhận hơn 170.000 người tị nạn Sahrawi, coi đây là hành động khiêu khích. Căng thẳng khiến hai nước trục xuất các nhà ngoại giao của nhau.

Ahmed Krim, 60 tuổi, từng dạy tiếng Anh 30 năm ở trường trung học cơ sở Algeria, đánh giá đây là quyết định rất tốt nhưng cần suy nghĩ, lập kế hoạch và nguồn lực. Ông cho rằng cần khôi phục các trung tâm đào tạo giáo viên chuyên biệt từng tồn tại sau độc lập, nơi kết hợp giảng dạy trên lớp với thực tập trực tiếp tại trường, thay vì chỉ dựa vào các trường đại học như hiện nay.

Nhà báo kiêm nhà phân tích Noureddine Bessadi nhận định khía cạnh ý thức hệ rất quan trọng ở Algeria. Sau độc lập, quá trình Ả Rập hóa đưa tiếng Pháp ra khỏi chính phủ và giáo dục là một phần của việc xây dựng nhà nước, khẳng định bản sắc Algeria, lấy tiếng Ả Rập và Hồi giáo làm trung tâm. Tiếng Tamazight, ngôn ngữ của khoảng 1/4 dân số, đã bị gạt ra ngoài lề cho đến năm 1995.

Một số nhà phê bình cho rằng quá trình chuyển đổi từ tiếng Pháp sang tiếng Anh diễn ra nhanh hơn khả năng đáp ứng của hệ thống, nhưng nguồn tin quen thuộc với vấn đề này cho biết có đủ giáo viên tiếng Anh để triển khai chương trình ở tiểu học. Tháng 2 vừa qua, Bộ Giáo dục Algeria đã tuyển khoảng 15.000 giáo viên tiếng Anh cho trường tiểu học.

Rafik Laceb, giảng viên tiếng Anh tại Đại học Mouloud Mammeri ở Tizi Ouzou, thận trọng lạc quan về cải cách ở tiểu học nhưng coi việc đẩy mạnh dạy các môn đại học bằng tiếng Anh là vội vàng và thực hiện kém. Ông cho rằng chương trình đại học bắt đầu từ năm 2023-2024 chưa có đủ giờ tiếp xúc, thiếu đánh giá thực chất trình độ tiếng Anh của sinh viên.

Hiện trẻ em trường công chỉ bắt đầu học ngoại ngữ từ năm lớp ba, trong khi trường tư dạy đa ngôn ngữ từ bậc mẫu giáo. Djamel Merah, phụ huynh có con từng học trường tư, hoan nghênh cải cách vì giúp nhiều trẻ em hơn có cơ hội học tiếng Anh, thu hẹp khoảng cách cơ hội giữa trường công và tư.

Phản ứng từ công chúng dường như cũng đi trước chính sách của chính phủ. Krimo Taleb, chủ hiệu sách Libre Pensee ở Tizi Ouzou, ghi nhận doanh số sách tiếng Anh tăng, đặc biệt ở độc giả nữ. Các tác giả bán chạy gồm Colleen Hoover, Ana Huang và J.K. Rowling. “Trước đây, hiệu sách chúng tôi phục vụ sinh viên văn chương Anh bằng các tác phẩm Shakespeare. Hôm nay, có nhiều đầu sách tiếng Anh đa dạng nhắm tới công chúng”, Taleb nói.

Dù vậy, tiếng Pháp vẫn là ngoại ngữ có ảnh hưởng nhất ở Algeria với khoảng 15 triệu người nói, gần 1/3 dân số, theo Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF). Chưa có tờ báo nào xuất bản bằng tiếng Anh và việc người Algeria viết tiếng Anh vẫn ở giai đoạn sơ khai.

Xu hướng rời bỏ di sản ngôn ngữ Pháp đang lan rộng ở châu Phi. Tháng 3/2025, Mali, Niger và Burkina Faso rút khỏi OIF, cáo buộc tổ chức này là công cụ chính trị của Paris. Mali đưa ngôn ngữ dân tộc thành ngôn ngữ chính thức từ 2023, hạ tiếng Pháp xuống ngôn ngữ làm việc. Senegal dù chưa bỏ tiếng Pháp cũng bắt đầu khuyến khích ngôn ngữ địa phương.