Hàng trăm triệu học sinh tiểu học và trung học trên thế giới vừa bước vào năm học mới trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng thâm nhập sâu vào lớp học, đặt ra câu hỏi: bài tập về nhà còn ý nghĩa gì khi một chatbot có thể hoàn thành trong vài giây?
Một số quốc gia đã nhanh chóng đưa AI vào chương trình giảng dạy. Trung Quốc yêu cầu tối thiểu 8 giờ học AI mỗi năm; Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Saudi Arabia và Qatar cũng đã bắt đầu tích hợp AI vào khung chương trình giáo dục.
Làm bài nhanh hơn, điểm thi kém hơn
Nhóm nghiên cứu gồm David Stromberg (Đại học Stockholm) cùng Victor Lei và Yanhui Wu (Đại học Hong Kong) đã thực hiện một trong những nghiên cứu quy mô lớn nhất về chủ đề này, theo dõi khoảng 27.000 học sinh từ 12 đến 18 tuổi tại Trung Quốc trong 30 tháng. Nghiên cứu kết hợp dữ liệu về bài tập về nhà, các kỳ thi đóng sách hằng tháng và kỳ thi tuyển sinh quan trọng trên 9 môn học.
Kết quả cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa việc hoàn thành bài vở và việc thực sự học được từ đó. Sau khi sử dụng AI tạo sinh, điểm bài tập về nhà của học sinh tăng 18%, trong khi thời gian làm mỗi bài giảm khoảng 30%, từ trung bình 64 phút xuống còn 45 phút. Tuy nhiên, khi các học sinh này tham gia kỳ thi hằng tháng mà không có AI hỗ trợ, điểm số của họ giảm 20% chỉ trong vòng 6 tháng. Kết quả ở các kỳ thi tuyển sinh quan trọng cũng đi xuống, với tác động đầy đủ bộc lộ trong thời gian dài hơn.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng đi đến kết luận tương tự trong báo cáo Triển vọng Giáo dục Kỹ thuật số 2026, tổng hợp các nghiên cứu mới công bố hồi tháng 1. OECD nhận định, ở những nơi AI tạo sinh không được thiết kế để giảng dạy và không được sử dụng trong khuôn khổ nào, việc giao phó bài vở cho mô hình AI giúp cải thiện thành tích nhưng gần như không mang lại lợi ích học tập thực sự.
Nghiên cứu do Dragan Gasevic đồng tác giả gọi sự suy giảm nỗ lực nhận thức hiệu quả này là "sự lười biếng siêu nhận thức" (metacognitive laziness).
Cách học sinh dùng AI mới là điều quan trọng
Cách học sinh sử dụng các công cụ AI hóa ra lại quan trọng hơn việc chúng có được dùng hay không. Một cuộc khảo sát của Ipsos do Quỹ Vodafone ủy quyền với 7.000 học sinh từ 12 đến 17 tuổi tại 7 quốc gia châu Âu cho thấy, khi tự học ngoài trường và không có hướng dẫn của giáo viên, 56% học sinh dùng AI để tìm kiếm thông tin, 45% nhờ giải thích thuật ngữ và khái niệm. Nhưng có tới 31% thừa nhận dùng AI để giải hoàn chỉnh các bài tập.
Chỉ có 29% sử dụng nội dung tương tác hoặc thích ứng để định hướng việc học, và vỏn vẹn 20% dùng AI để tạo kế hoạch học tập cá nhân hóa và theo dõi tiến độ — những cách được xem là hỗ trợ trực tiếp hơn cho việc tự học.
AI trong đời sống sinh viên
Với sinh viên, AI không chỉ là công cụ làm bài tập mà đang dần trở thành một phần trải nghiệm học tập rộng lớn hơn, từ nhận trợ giúp tức thì đến tìm người trò chuyện.
Khảo sát Sinh viên và AI tạo sinh 2026 do HEPI và Kortext thực hiện trên 1.054 sinh viên đại học toàn thời gian tại Anh cho thấy 49% tin rằng AI đã cải thiện trải nghiệm sinh viên của họ nhờ tiết kiệm thời gian, hiểu bài tốt hơn và nhận được hỗ trợ cá nhân tức thì. Tác động vượt ra ngoài việc học: lần đầu tiên khảo sát đặt câu hỏi về sự cô đơn. Phần lớn sinh viên (59%) cho biết AI không tạo khác biệt; trong số còn lại, tỷ lệ gần như cân bằng — 21% cảm thấy bớt cô đơn hơn, trong khi 20% cảm thấy cô đơn hơn.
