30 dân biểu Mỹ yêu cầu chấm dứt sự mơ hồ về chương trình hạt nhân của Israel

Ngày 31/3, 30 dân biểu Đảng Dân chủ tại Hạ viện Mỹ đã gửi một lá thư chung tới Ngoại trưởng Marco Rubio, kêu gọi chính quyền Mỹ chấm dứt chính sách mơ hồ kéo dài nhiều thập kỷ đối với chương trình hạt nhân bí mật của Israel.

Bức thư do Hạ nghị sĩ Joaquin Castro dẫn đầu, với sự tham gia của các nghị sĩ nổi bật gồm Alexandria Ocasio-Cortez, Ro Khanna, Rashida Tlaib, Ilhan Omar và Pramila Jayapal. Các nghị sĩ cho rằng việc Mỹ từ chối thừa nhận chương trình hạt nhân của Israel là không thể chấp nhận được, đặc biệt khi binh sĩ Mỹ đang triển khai tại khu vực.

“Chúng tôi đang, theo nghĩa đầy đủ nhất, chiến đấu bên cạnh một quốc gia mà chương trình vũ khí hạt nhân tiềm tàng của họ chính quyền Mỹ chính thức từ chối thừa nhận”, bức thư viết. Các nghị sĩ nhấn mạnh Quốc hội có trách nhiệm hiến định “phải được thông báo đầy đủ về cán cân hạt nhân tại Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột, và các kế hoạch cũng như tình huống khẩn cấp của chính quyền cho các kịch bản đó”.

Israel là một trong năm quốc gia không tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Hiệp ước này quy định các quốc gia chưa sở hữu vũ khí hạt nhân không được phép chế tạo chúng. Điều này đồng nghĩa với việc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) không có cách nào giám sát hoặc xác minh kho vũ khí hạt nhân của Israel.

Theo Sáng kiến Đe dọa Hạt nhân (NTI), Israel được cho là sở hữu khoảng 90 đầu đạn hạt nhân và đủ plutonium để sản xuất thêm khoảng 200 vũ khí hạt nhân. Cụ thể, Israel được cho là có từ 750 đến 1.110kg plutonium, đủ để chế tạo 187 đến 277 vũ khí hạt nhân.

Các nghị sĩ Mỹ cho rằng Washington không thể xây dựng một chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân mạch lạc cho Trung Đông, bao gồm cả đối với chương trình hạt nhân dân sự của Iran và tham vọng hạt nhân dân sự của Saudi Arabia, trong khi vẫn “duy trì chính sách im lặng chính thức” về Israel – một bên trong cuộc xung đột mà Mỹ đang trực tiếp tham gia.

“Chúng tôi yêu cầu ông hãy áp dụng cho Israel cùng tiêu chuẩn minh bạch mà Mỹ mong đợi từ bất kỳ quốc gia nào khác có thể đang theo đuổi hoặc duy trì năng lực vũ khí hạt nhân”, các nghị sĩ kết luận trong thư.

Chương trình hạt nhân của Israel bắt đầu từ những năm 1950, ban đầu với sự giúp đỡ của Pháp và không có sự hiểu biết của Washington. Các tài liệu được giải mật gần đây cho thấy Mỹ đã nhiều lần chất vấn Israel về cơ sở Dimona ở sa mạc Negev trong giai đoạn cuối những năm 1950 và đầu những năm 1960. Các quan chức Mỹ đã kiểm tra địa điểm này tám lần từ năm 1961 đến 1969, nhưng một nhà máy tách plutonium ngầm – thiết yếu để sản xuất plutonium cấp vũ khí – đã được che giấu.

Đến cuối những năm 1960, Mỹ cuối cùng đã biết được mục đích thực sự của Dimona. Theo nhà sử học Avner Cohen, một thỏa thuận bí mật đã được ký kết và vẫn còn hiệu lực: Washington sẽ không đặt câu hỏi nếu Israel giữ im lặng. “Năm 1969, Mỹ chấp nhận địa vị hạt nhân đặc biệt của Israel, miễn là Israel cam kết giữ bí mật và mơ hồ. Đây được gọi là thỏa thuận hạt nhân Nixon-Meir năm 1969”, Cohen nói, đề cập đến hai nhà lãnh đạo Richard Nixon và Golda Meir.

Kể từ đó, Israel duy trì chính sách cố tình mơ hồ, với các quan chức không xác nhận cũng không phủ nhận sự tồn tại của kho vũ khí hạt nhân. Mỹ đã đi theo chính sách này, thậm chí được cho là đã đe dọa kỷ luật bất kỳ quan chức Mỹ nào công khai thừa nhận chương trình hạt nhân của Israel. Năm 2009, Tổng thống Barack Obama từng từ chối trả lời câu hỏi liệu có quốc gia nào ở Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân hay không.

Chương trình hạt nhân của Israel gây chấn động dư luận vào tháng 10/1986, khi cựu kỹ thuật viên hạt nhân Mordechai Vanunu tiết lộ chi tiết về Dimona cho tờ The Sunday Times. Vanunu cho biết cơ sở này có thể sản xuất 1,2kg plutonium mỗi tuần, đủ cho khoảng 12 đầu đạn hạt nhân mỗi năm. Trước khi câu chuyện được đăng tải, Vanunu đã bị các điệp viên Mossad bắt cóc, đưa về Israel, bị kết tội gián điệp và phải ngồi tù 18 năm, trong đó hơn một nửa thời gian bị biệt giam.