298 người Kenya kiện BP và chính phủ vì chất thải dầu khí gây ung thư hàng loạt

Một nhóm 298 người từ các làng xa xôi thuộc hạt Marsabit, miền bắc Kenya, đã đệ đơn kiện tập đoàn BP và chính phủ Kenya vì chất thải thăm dò dầu mỏ từ những năm 1980 mà họ cho là nguyên nhân gây ra cụm ung thư khiến hàng trăm người tử vong.

Theo người dân và nhân viên y tế địa phương, các ca ung thư và tử vong đã tăng đều đặn, với hơn 500 người chết vì ung thư hệ tiêu hóa, đặc biệt là thực quản và dạ dày. Nhiều người trong số đó sống tại những làng vốn khó tiếp cận dịch vụ y tế.

Người dân tin rằng chất thải độc hại còn sót lại từ hoạt động thăm dò dầu khí vào thập niên 1980 là thủ phạm. Giữa năm 1986 và 1989, công ty dầu mỏ Mỹ Amoco (sau này được BP mua lại) đã khoan giếng thăm dò quanh sa mạc Chalbi để tìm dầu. Các đội nước ngoài làm việc ở đó, không tìm thấy mỏ khả thi và rời đi. Người dân cho biết công ty đã để lại nhiều thứ hơn là những giếng khoan trống.

Tại các địa điểm khoan cũ, vẫn còn nhìn thấy dấu vết: một ống sắt gỉ mang nhãn "Amoco Kenya" và những mảng chất bột trắng rải rác trên mặt đất. Một số người dân kể rằng họ từng nhầm chất đó là muối và dùng để nêm thức ăn.

Worowa Bayo, người từng làm việc tại một trong những địa điểm khoan, mô tả cách xử lý chất thải: "Công nhân đào hố lớn và đổ mọi thứ vào đó – kể cả thức ăn thừa. Việc này thường xảy ra vào ban đêm. Đến sáng, có một mùi khó chịu mạnh và khu vực được phủ lấp." Ông cũng nhớ sự cố năm 2002, khi hàng nghìn gia súc chết sau khi uống nước từ một lỗ khoan. Chính quyền đã phong tỏa khu vực và lấy mẫu, nhưng người dân cho rằng họ chưa bao giờ được thông báo kết quả.

Kết quả xét nghiệm độc lập được thực hiện sau đó cho thấy khả năng ô nhiễm nguồn nước địa phương, bao gồm sự hiện diện của kim loại nặng. Các nhà khoa học chưa thiết lập được mối liên hệ nhân quả rõ ràng giữa ô nhiễm và ung thư chủ yếu vì thiếu nghiên cứu dài hạn.

Hồ sơ y tế địa phương ghi nhận từ đầu những năm 2000, tỷ lệ ung thư ở khu vực Kargi đã cao một cách bất thường. Cơ sở y tế duy nhất của Kargi (phục vụ khoảng 6.000 người) hiện không hoạt động. Nữ y tá Assunta Galgitele, người bắt đầu điều trị cho bệnh nhân ung thư từ giữa thập niên 2000, cho biết: "Chúng tôi muốn hiểu điều gì gây ra căn bệnh này. Tại sao lại có ít phản ứng đến vậy? Và chúng tôi muốn những người chịu trách nhiệm giải thích những gì đã xảy ra ở đây."

Vụ kiện đang được thụ lý tại Tòa án Môi trường và Đất đai ở Isiolo. Các nguyên đơn yêu cầu một cuộc đánh giá môi trường toàn diện, tiếp cận nước sạch, và bồi thường cho các gia đình bị ảnh hưởng cũng như thiệt hại về gia súc. Luật sư Kelvin Kubai, đại diện cho các nguyên đơn, gọi đây là "tội diệt chủng môi trường". Ông nói: "Nhìn vào số lượng người chúng tôi đã mất, vụ việc này đã bị im lặng trong nhiều năm. Cần có các biện pháp khẩn cấp."

BP từ chối trả lời phỏng vấn của Al Jazeera và chưa công khai phản hồi về các cáo buộc, nhưng đội ngũ pháp lý của họ đã có mặt tại tòa. Nhà hoạt động nhân quyền Margaret Super cho biết cộng đồng đã dành nhiều năm để thu hút sự chú ý: "Đây là lần đầu tiên chúng tôi cảm thấy mình thực sự được lắng nghe."

Vụ kiện có thể kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, tại Kargi, các ca bệnh mới vẫn tiếp tục xuất hiện. Maisan Chamuset, 74 tuổi, được chẩn đoán ung thư vòm họng sáu năm trước, hiện phải giao tiếp qua một ống nhỏ đặt trong cổ họng. Vợ ông đã chết vì ung thư dạ dày năm 2018. "Mọi người ở đây đều có vấn đề tương tự," ông nói. "Nhiều người đã chết – phụ nữ, đàn ông, người trẻ. Những người chịu trách nhiệm nên bị đưa ra công lý."